Адам физиологиясында азот тепе-теңдігі – ақуыз метаболизмінің көрсеткіші. Оң тепе-теңдік ақуыз синтезін, теріс – ыдырауын білдіреді. Денсаулық үшін маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Адам физиологиясында азот тепе-теңдігі – организмге түсетін (қабылданатын) азот пен организмнен шығатын (жоғалатын) азот арасындағы айырмашылық.
In human physiology, nitrogen balance is the net difference between bodily nitrogen intake (ingestion) and loss (excretion):
Азот – ақуыз құрамындағы аминқышқылдарының, яғни ақуыздың молекулалық құрылыс бөліктерінің маңызды химиялық компоненті. Сондықтан азот тепе-теңдігі ақуыз алмасуын бағалауға мүмкіндік береді. Егер организмге түскен азот, шыққан азоттан көп болса, онда адам "оң азот тепе-теңдігінде" деп есептеледі, бұл жалпы ақуыздың анаболизмі күйін көрсетеді. Керісінше, егер организмнен шыққан азот, түскен азоттан көп болса, онда "теріс азот тепе-теңдігі" байқалады, бұл ақуыздың катаболизмі күйін көрсетеді. Адам азотты диеталық ақуыз арқылы алады, оның көздері – ет, балық, жұмыртқа, сүт өнімдері, жаңғақтар, бұршақтар, дәнді және астық дақылдары. Азоттың көп бөлігі зәрдің құрамындағы мочевина арқылы, сондай-ақ нәжіс, тер, шаш және тері өсуі арқылы шығарылады. Қандағы мочевиналық азот және зәрдегі мочевиналық азотқа жүргізілетін тесттер азот тепе-теңдігін бағалау үшін қолданылады.
Nitrogen is a fundamental chemical component of amino acids, the molecular building blocks of protein. Nitrogen balance may therefore be used as an index of protein metabolism. When more nitrogen is gained than is lost by an individual, they are considered "in positive nitrogen balance" and a state of overall protein anabolism. In contrast, a "negative nitrogen balance", in which more nitrogen is lost than is gained, indicates a state of overall protein catabolism. The body obtains nitrogen from dietary protein, sources of which include meat, fish, eggs, dairy products, nuts, legumes, cereals, and grains. Nitrogen loss occurs largely through urine in the form of urea, as well as through feces, sweat, and hair and skin growth. Blood urea nitrogen and urine urea nitrogen tests can be used to estimate nitrogen balance.
Физиологиялық және клиникалық әсерлері
Азоттың оң балансы өсу, гипотиреоз, тіндердің жаңаруы және жүктілік кезеңдерімен байланысты. Осының салдарынан, организмге түсетін азот мөлшері организмнен шығатын азот мөлшерінен артық болады. Осылайша, организмдегі ақуыздың жалпы қоры көбейеді. Азоттың теріс балансы күйік, тіндердің ауыр зақымдануы, қызба, гипертиреоз, сарқылу аурулары және аштық кезеңдерімен байланысты. Бұл организмнен шығарылатын азот мөлшері, организмге сіңген азот мөлшерінен көп екенін білдіреді. Теріс азот балансын нашар тамақтануды бағалаудың бір бөлігі ретінде қолдануға болады. Азот балансы – дәстүрлі түрде диеталық ақуыздың қажеттілігін анықтау үшін қолданылатын әдіс. Бұл тәсіл азот алмасудың толық есебін қамтамасыз ету үшін барлық азот кірістері мен шығыстарын мұқият жинауды талап етеді. Азот балансын зерттеулер көбінесе бақыланатын диеталық жағдайларда жүргізіледі, қатысушылар азоттың жалпы мөлшерін дәл анықтау үшін белгілі бір диеталарды тұтынуы керек. Сонымен қатар, зерттеу барысында барлық азот шығыстарын жинау үшін қатысушылар зерттеу орнында болуы мүмкін. Физикалық жаттығулар азот шығарылуына әсер ететіні белгілі, бұл зерттеулер кезінде бақылауды қажет ететін қосымша фактор болып табылады. Нақты нәтижелерге қажетті қатаң талаптарға байланысты, азот балансы әдісі әртүрлі демографиялық топтардағы, мысалы балалардың диеталық ақуызға деген қажеттілігін зерттеу кезінде қиындықтар тудыруы мүмкін. Диеталық азот, ақуыздар мен басқа азотты қосылыстардың метаболизмінен алынады, геномдық эволюциядағы өзгерістермен байланысты. Азотқа бай қосылыстарды метаболизм арқылы энергия алатын түрлер, көбінесе көмірсуларды энергия үшін ыдырататын түрлерге қарағанда, ДНК-да көбірек азот пайдаланады. Диеталық азот паразиттік микроорганизмдердің кодондық бейасын және геномдық құрамын өзгертеді.
Positive nitrogen balance is associated with periods of growth, hypothyroidism, tissue repair, and pregnancy. Because of this, the intake of nitrogen into the body is greater than the loss of nitrogen from the body. Thus, there is an increase in the total body pool of protein. Negative nitrogen balance is associated with burns, serious tissue injuries, fever, hyperthyroidism, wasting diseases, and periods of fasting. This means that the amount of nitrogen excreted from the body is greater than the amount of nitrogen ingested. A negative nitrogen balance can be used as part of a clinical evaluation of malnutrition. Nitrogen balance is a method traditionally used to measure dietary protein requirements. This approach necessitates the meticulous collection of all nitrogen inputs and outputs to ensure comprehensive accounting of nitrogen exchanges. Nitrogen balance studies typically involve controlled dietary conditions, requiring participants to consume specific diets to determine total nitrogen intake precisely. Furthermore, participants often must remain at the study location for the duration of the study to facilitate the collection of all nitrogen losses. Physical exercise is also known to influence nitrogen excretion, adding another variable that requires control during these studies. Due to the stringent conditions required for accurate results, the nitrogen balance method may pose challenges when studying dietary protein requirements across different demographics, such as children. Dietary nitrogen, acquired from metabolizing proteins and other nitrogen containing compounds, has been linked to changes in genomic evolution. Species that primarily obtain energy from metabolizing nitrogen rich compounds use more nitrogen in their DNA than species that primarily break down carbohydrates for their energy. Dietary nitrogen alters codon bias and genome composition in parasitic microorganisms.