Кіріспе
19-20 ғасырдағы американдық бизнесмен және Standard Oil компаниясының басқарушысы Джон Дастин Арчболд (26 шілде 1848 – 5 желтоқсан 1916) – американдық бизнесмен және АҚШ-тың алғашқы мұнай өңдеушілерінің бірі. Оның кішкентай мұнай компаниясын Джон Д. Рокфеллердің Standard Oil компаниясы сатып алды. Арчболд Standard Oil компаниясында жылдам өрлеп, жылдар бойы күрделі құпия келіссөздердің көптеген бөлігін жүргізді. 1882 жылға қарай ол Рокфеллердің ең жақын серігіне айналып, көбінесе компанияның бас сөйлеушісі болып табылды. Рокфеллер 1896 жылдан кейін бизнес мәселелерін Арчболдқа тапсырып, қайырымдылық қызметімен айналысты; вице-президент ретінде Арчболд 1916 жылы қайтыс болғанға дейін Standard Oil компаниясын тиімді басқарды. Рокфеллердің саясатынан шабыттанған Арчболдтың басты мақсаты мұнай өнімдерін өңдеу және таратуда тұрақтандыру, тиімділік пен қалдықтарды азайту болды. 1911 жылы Жоғарғы Сот компанияны 34 кіші операцияға бөлген кезде Арчболд ең ірісі – Нью-Джерси штатының Standard Oil компаниясының президенті болды.
John Dustin Archbold (July 26, 1848 – December 5, 1916) was an American businessman and one of the United States' earliest oil refiners. His small oil company was bought out by John D. Rockefeller's Standard Oil Company. Archbold rose rapidly at Standard Oil, handling many of the complex secret negotiations over the years. By 1882, he was Rockefeller's closest associate, and typically acted as the company's primary spokesman. Rockefeller, after 1896, left business matters to Archbold while he pursued his philanthropy; as vice president, Archbold effectively ran Standard Oil until his death in 1916. Inspired by Rockefeller's policies, Archbold's main goals were stabilization, efficiency, and minimizing waste in refining and distributing petroleum products. When the company was broken up by the Supreme Court in 1911 into 34 smaller operations, Archbold became president of the largest one, Standard Oil of New Jersey.
Standard Oil компаниясы
1864 жылы Арчболд солтүстік-батыстағы Пенсильвания мұнай кендеріне барып, онда мұнай өнеркәсібінде 11 жыл жұмыс істеді. Джон Д. Рокфеллердің Standard Oil компаниясы мұнайға бай осы аймақтағы мұнай өңдеушілерді сатып ала бастағанда, көптеген тәуелсіз өңдеушілер қысымға ұшырады, ал Арчболд Standard компаниясының ең қатал және ең шулы сыншыларының бірі болды. 1885 жылы Оклахома штатында мұнай табылуы туралы хабарларға күмәнданып, ол шығынға сауда жасап, «Миссисипи өзенінің батысында өндірілген әрбір галлонын ішемін!» деді. Кейіннен Арчболд Рокфеллердің шақыруымен Standard Oil компаниясына жұмысқа орналасты, онда директор болып, 1911 жылы компания таратылғанға дейін вице-президент және президент қызметтерін атқарды. 1911-1916 жылдар аралығында Арчболд Нью-Джерси штатындағы Standard Oil компаниясының президенті болды. Арчболд бірде Ұлттық балабақша қауымдастығына 250 000 доллар көмек көрсетті, ал оның әйелі 1911 жылы осы қауымдастықтың директорлар кеңесіне сайланды.
Хепберн комитеті
А. Бартон Хепбернге 1879 жылы Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы штат ішіндегі темір жолдардың жеңілдіктер беру тәжірибесін зерттеуді тапсырды. Мұнай өнеркәсібімен байланысы жоқ саудагерлер тыңдау өткізуге ынталанды. Комитет тергеуіне дейін Standard Oil компаниясының көрінбейтін мұнай өңдеу зауыттары мен құбырларына қаншалықты бақылау мен ықпал еткенін аз ғана адам білді. Хоук (1980) Standard Oil компаниясының ішінде оншақты адам ғана компанияның қызметінің толық көлемін білгенін айтады. Комитет кеңесшісі Саймон Стерн Эри темір жолы мен Нью-Йорк орталық темір жолы өкілдерін сұраққа тартып, олардың ұзақ қашықтықтағы тасымалының кем дегенде жартысына жеңілдіктер берілгенін және осы тасымалының көп бөлігі Standard Oil компаниясынан келгенін анықтады. Комитет назарын Standard Oil компаниясының қызметіне аударды. Джон Дастин Арчболд, Acme Oil компаниясының президенті ретінде, Acme компаниясының Standard Oil компаниясымен байланысы жоқ екенін мәлімдеді. Бірақ ол Standard Oil компаниясының директоры екенін мойындады. Комитеттің соңғы баяндамасында темір жолдардың жеңілдік саясаты сыналып, Standard Oil компаниясы мысал ретінде келтірілді. Алайда, бұл сынақ Standard Oil компаниясының мүдделеріне көп әсер етпеді, себебі ұзақ қашықтыққа мұнай құбырлары олар үшін тасымалдаудың басты тәсіліне айналған еді.
Сиракуза университеті
1886 жылы Арчболд Сиракуз университетінің қамқорлар кеңесіне мүше болып кірді және 1893 жылдан 1916 жылы қайтыс болғанға дейін кеңестің төрағасы қызметін атқарды. 1893 жылдан 1914 жылға дейін ол сегіз ғимаратты салуға шамамен 6 миллион доллар қаржы жұмсады, оның ішінде Арчболд стадионының (1907 жылы ашылған, 1978 жылы бұзылған; осы орында Карьер Кубогы салынған), Симс Холл (ерлерге арналған жатақхана, 1907), Арчболд гимназиясы (1908 жылы құрылған, 1947 жылы өрттен зардап шеккен, бірақ әлі де пайдаланылуда) және овал тәрізді спорт алаңының құны толығымен оның есебінен төленді.
Теодор Рузвельт туралы аңыз
Арчболд Республикалық партияға ақшалай сыйлықтар беруге қатысты жанжалды іске тартылды. 1912 жылы ол Standard Oil компаниясының саяси партиялардың сайлау науқанына жасаған қаржылық үлестерін тергеп отырған комитет алдында куәлік беруге шақырылды. Ол президент Теодор Рузвельттің Standard Oil компаниясының 1904 жылғы Республикалық партияның сайлау қорына 125 000 доллар көмектескенін білгенін айтты, бірақ Рузвельт оның сайлауалды кампаниясын басқарушыларға мұндай ақшалай көмек ұсынылса, оны қайтаруға бұйырған хаттарды көрсетті.
Адам өлтіруге әрекеті
1915 жылы анархистер мен Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар тобының радикалдары Арчболдты Седар Клиффте өлтіруге талпыныс жасады, оның мүлігінің кіреберісіне үлкен динамит бомбасын орналастырды. Жарылмаған бомбаны Арчболдтың бағбаны тапты. Полиция бұл бомбалау әрекетінің себебі, бір күн бұрын Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында атыс жасау арқылы "Джо Хилл", яғни Джозеф Хиллстромның өлім жазасына кесілуі болды деп күдіктенді. Хилл – IWW мүшесі, ән жазушы және еңбек ұйымдастырушы, ол кісі өлтіруде айыпталған болатын.
Өлім
Арчболд 1916 жылдың 5 желтоқсанында Нью-Йорк штатының Тарритаун қаласында аппендициттің салдарынан 68 жасында қайтыс болды. Ол Нью-Йорк штатының Слиппи-Холлоу қаласындағы Слиппи-Холлоу зиратында жерленген.
Мұра
1914 жылы Сиракуз университетіндегі «Джон Дастин Арчболд гуманитарлық ғылымдар колледжі» оның құрметіне қайта аталды. Университеттің Тілдер залының кіреберісінде осы ат әлі де сақталған. 1925 жылы Томасвилл, Джорджиядағы Джон Д. Арчболд еске алу ауруханасы, қазір Арчболд медициналық орталығы, оның ұлы Джон Фостер Арчболдтың қайырымдылығымен құрылды. Оның немересі Джон Дана Арчболд 1976 жылдан 1993 жылға дейін Сиракуз университетінің қамқорлар кеңесінің мүшесі болды. Тағы бір мұрагері, немересі Ричард Арчболд 1941 жылы Флорида штатындағы Пласид көлінде, Джон А. Ройблинг II сыйлаған жерде Арчболд биологиялық станциясын құрды. «Джон Дастин Арчболд» (1914) танкерлік кемесі оның атымен аталады. Оның немересі Джон Дана Арчболд (Чойт '29) Чойт Розмари залының жатақханасы және қабылдау ғимараты – Арчболд үйіне есім берді. Бұл ғимаратта сондай-ақ мектеп директоры мен оның орынбасарының кеңселерi орналасқан. Ғимарат 1928 жылы Дж. Дастинның қызы және Дж. Дананың анасы Энн Сондерс Арчболдтың қаржысымен салынды, ал бастапқыда ол медбикелер үйі ретінде пайдаланылды.