Кіріспе

Шаңғы және сноуборд техникасы

Шаңғы немесе сноубордты шеттеріне бұрып, айналу техникасын білдіретін шаңғы және сноуборд термині. Шетке бұрылғанда, шаңғының (кейін сноуборд туралы айтылмаса) бүйірлік геометриясы оны доғаға иілуге мәжбүр етеді, ал шаңғы табиғи түрде осы доға пішінін ұстанады, бұл айналу қозғалысын тудырады. Кесу шаңғышыға жылдамдықты сақтап қалуға мүмкіндік береді, өйткені, ескі Кристи және параллель айналыстардан айырмашылығы, шаңғылар бүйірлік сырғанау арқылы кедергі тудырмайды. Кесуді бастау үшін шаңғыны шетіне бұру қажет, бұл жамбас пен тізелерді бұрып, екі шаңғыға да қолданылатын бұрыштың көмегімен жасалады, осылайша олар тиімді түрде параллель айналыс жасайды. Кесу айналыстары әдетте сабақты немесе параллель айналыстарға қарағанда тегіс және ұзын радиусты болады. Кесу шаңғыны қозғалыс бағыты бойынша тиімді түрде бұруға мүмкіндік береді, қозғалыс бағытына қатысты сырғанаудан гөрі. Белгілі бір жылдамдық үшін пішінді шаңғымен кесу, әдетте, сабақтау немесе параллель айналысқа қарағанда аз күш жұмсауды талап етеді және тік төбелерде де, қарқынды айналыстарда да жылдамдық пен бақылауды арттырады, сондықтан ол жарыстарда кеңінен қолданылады. 1990 жылдары "пішінді шаңғылар" енгізілгенге дейін бұл техниканы үйрену оңай болмаған. Содан бері ол қолжетімді болды және кесу классикалық параллель "сырғанау" техникасымен қатар параллель шаңғының бір түрі ретінде оқытылады. Қазіргі тау шаңғысы техникасы, әдетте, кесу мен сырғанаудың үйлесімі болып табылады, айналыс немесе жылдамдықты жылдам басқару қажет болған кезде екеуінің арақатынасын өзгертеді. Таза кесу – бұл "жақсартылған" беткейлердегі пайдалы техника – орташа тік және тегіс қарлы беткейлер, осы стильге арналған шаңғылармен. Басқа жағдайларда, мысалы, бәсекелі могол шаңғысында, моголдардың өздерінің көмегімен шеттік айналысты бастаумен толыққанды Кристи техникасы қолданылады.

Тарих

Параболалық шаңғылар, сондай-ақ пішінді шаңғылар деп те аталады, төмен жылдамдықпен және қысқа бұрылыс радиусымен кескінделген бұрылыстар жасауға мүмкіндік береді. Шаңғылар ағаштан алғаш жасалған кезден-ақ бүйірлік кесімі болған, әдетте ұзын шаңғыда 5 мм шамасында. Бірақ 1980 жылдардың басында ғана одан да терең кесімдер зерттелді. 1979 жылы Head компаниясы "Табиғи бұрылу радиусы" тұжырымдамасын және 7.3 мм бүйірлік кесімі бар (~35 м радиусы) шаңғыларды әзірледі. Olin Corp 8 м радиусы (31 мм бүйірлік кесу) және алғашқы асимметриялық шаңғыны жасады, ол жоғары қарай кесімі жоқ және бүйірлік кесуінің пропорционалды кең ұштары бар, сондықтан буткіге өте тар белдікке мүмкіндік беретін платформа. Барлығы 150 жұп өндірілді. 1990 жылы Volkl компаниясы 10 мм бүйірлік кесімі және 28 м бұрылыс радиусы бар "Explosiv" металл шаңғысын шығарды. K2 компаниясы 10 мм бүйірлік кесімі бар жарыс шаңғысын ұсынды, оның жақсартылған жиегі мен бұрылу қабілеті тұтынушылар үшін ізделіске айналды. Volant 1992 жылы 12 мм кесімі бар шаңғы шығарды, одан кейін Dynastar және K2 компаниялары да шығарды. Кескіш бұрылыс жасағанда, шаңғышы динамикалық тепе-теңдікте шаңғы теуіп жүреді, сондықтан центростремителiк күшті тепе-теңдеу үшін шаңғышы өзінің массалық орталығын бұрылыстың ішкі жағына жылжытады. Бұл велосипедшінің бұрылыс кезінде велосипедінен құламауы үшін ішке қарай еңкеюіне ұқсайды. Спортқа жаңа келгендер көбінесе осы бұрылыстарға еңкеюден тартынады, себебі олар мұндай әрекеттің оларды құлатуы мүмкін деп санайды. Сондықтан шаңғы тренері жаңа шаңғы тебушілерге осы тартыншақтықты жеңуге үйретеді. Шаңғы бүйірлік кесім радиусымен жасалады. Бұл – шаңғы шетінің пішініне сыятын шеңбердің радиусы, егер оны жоспарлы көріністе қарасаңыз. Бұл шамамен таза кесіле алатын ең үлкен бұрылыс радиусы. Кәсіби шаңғышылар таза дөңгелек доға сегменттерін кесуге қабілетті, олардың ең кішкентай радиусы еңкейім бұрышының косинусына пропорционалды және бүйірлік кесім радиусымен көбейтіледі.

Жол

Карвинг әдетте шаңғышыдан "С" әрпін немесе жарты шеңберлерді тік беткейден төмен қарай жасауды қажет етеді (екі тізбекті "С" әрпі "S" әрпін құрайды). Ал сырғанап бұрылулар көбінесе Z әрпін түзейтін жолмен жасалады. Кейбір инструкторлар оқушыларына осы жарты шеңберлерді сағат ретінде елестетуді ұсынады. Мысалы, бұрылыстың ең сол жағы сағат 9-да, ал ең оң жағы сағат 3-те болады. Бұрылыстар екі шаңғыны да бір шеттен екінші шетке иіп, жасалады.

Жылдамдық

Көңіл көтеру шаңғысы көбінесе 5 м/с және 15 м/с аралығындағы жылдамдықпен, ал орташа бұрылыс радиусы 15 метрден кем болып жүргізіледі. Сәйкесінше, қазіргі заманғы демалыс шаңғыларының бүйірлік қисықтары шамамен 7-15 метрлік бұрылыс радиусы үшін есептеледі. Сығу арқылы жасалған бұрылыстан айырмасы, ол жылдамдықты азайту үшін негізінен сығу әсерін пайдаланады (сондықтан "Z" тәрізді жол пайда болады), ал (мүміндік) қисық бұрылыс бұрылыстарда тоқтау әрекеті болмағандықтан жылдамдық жоғалтпайды. Керісінше, шаңғышының еңістен S пішінде сырғуынан туындаған жолдың орташа еңіс бұрышының төмендеуі, тік сырғуға қарағанда шаңғышының жылдамдығын азайтады. Егер шаңғышы баяу жүргісі келсе, келесі "C" бұрылысты бастамас бұрын сәл күтуі керек, сонда "C" пішіні ұзарады. Бұл шаңғышыны еңіс бойымен (кейбір жағдайларда тіпті жоғары қарай) көбірек шаңғымен жүруге мәжбүр етеді, нәтижесінде жолдың орташа еңіс бұрышы төмендейді.

Сноубордтық

Кескінделген бұрылыс қарда қалған "қалам сызығы" ізбен ажыратылады. Бұл тақтаның тек қана шеті қарға тигенін, ал бұрылыс кезінде сырғанау болмағанын көрсетеді. Шаңғышы тақтаның тек қана қабырғасын қарға батыру үшін қысым, бұрылыс және еңкейтуді пайдаланады. Содан кейін кескінделген бұрылыстың пішінін анықтайтын қабырғалық жиекті қосады. Бұл типтегі бұрылыс тақтаның иілуіне және бұрылыс кезінде көп мөлшерде потенциалдық энергияны жинауына себеп болады. Бұл энергия босатылып, шаңғышыны келесі бұрылысқа итеру үшін қолданылады. Бұл қимыл үшін бұрылыс, еңкейту және қысым жасау сияқты шаңғы тебу дағдылары қажет. Тақтаның жиегі қармен байланыста болғанда бұрылу болмауы керек, себебі бұл сырғанауға немесе жиектің қардан шығуына әкеледі.