Кіріспе
Төменде биомолекулалық инженерия қолданылып, рекомбинантты ДНҚ арқылы өндірілетін маңызды ақуыздардың тізімі келтірілген. Көп жағдайда рекомбинантты адам ақуыздары медицинада қолданылатын жануар тектік бастапқы нұсқаның орнын басты. "Рекомбинантты адам" деген мағынаны білдіретін "rh" префиксі ғылыми әдебиетте азайып барады. Зерттеу зертханаларында қолданылатын рекомбинантты ақуыздардың саны одан да көп. Оларға коммерциялық түрде қол жетімді ақуыздар (мысалы, молекулалық биология зертханасында қолданылатын көптеген ферменттер) және нақты зерттеу жобалары үшін арнайы өндірілгендер жатады.
The following is a list of notable proteins that are produced from recombinant DNA, using biomolecular engineering. In many cases, recombinant human proteins have replaced the original animal derived version used in medicine. The prefix "rh" for "recombinant human" appears less and less in the literature. A much larger number of recombinant proteins is used in the research laboratory. These include both commercially available proteins (for example most of the enzymes used in the molecular biology laboratory), and those that are generated in the course specific research projects.
Ғылыми-зерттеу бағдарламалары
Рибосомалық ақуыздар: Жеке рибосомалық ақуыздарды зерттеу үшін рекомбинантты көздерден өндірілген және тазартылған ақуыздарды пайдалану, көбінесе оқшаулау арқылы алынған ақуыздардың орнын басты. Дегенмен, толық рибосоманы зерттеу үшін оқшаулау әлі де қажет. Лизосомалық ақуыздар: Лизосомалық ақуыздарды рекомбинантты түрде өндіру қиын, себебі оларда көптеген және әртүрлі посттрансляциялық модификациялар болады (мысалы, гликозилдеу). Сондықтан, рекомбинантты лизосомалық ақуыздар әдетте сүтқоректілердің жасушаларында өндіріледі. Өсімдік жасушаларының культивациясы FDA мақұлдаған гликозильденген лизосомалық ақуыздық дәрі-дәрмектерді және басқа да дәрілік үміткерлерді өндіру үшін қолданылды. Жақындағы зерттеулер Escherichia coli және Saccharomyces cerevisiae сияқты микроорганизмдерді пайдаланып рекомбинантты лизосомалық ақуыздарды өндіру мүмкін екенін көрсетті. Рекомбинантты лизосомалық ақуыздар зерттеу және медициналық қолдануда, мысалы, фермент алмастыру терапиясында пайдаланылады.
Ғылыми-зерттеу бағдарламалары
Полифенол оксидазалары (ПФО): Оларға катехол оксидазалары және тирозиназалар кіреді. Ғылыми зерттеулермен қатар, ПФО биокатализаторлар ретінде де қолданылады. Цистатиндер – цистеин протеазаларын тежейтін ақуыздар. Өсімдіктерді қорғауда цистатиндерді шөп жейтін зиянкестер мен патогендерді бақылау үшін қолдану мүмкіндігін бағалау бойынша зерттеулер жалғастырылуда.
Өнеркәсіптік қолдану
Лаказалар тамақ қоспаларын және сусындарды өңдеуден бастап биомедициналық диагностикаға дейін, сондай-ақ жиһаз құрылысында немесе биоотын өндірісінде байланыстырушы заттар ретінде кең қолданысқа ие. Тирозиназамен шақырылған пептидтердің полимерленуі жасанды шағаланың аяқ протеиндерінің аналогтарына оңай қол жеткізуге мүмкіндік береді. Келесі буын әмбебап желімдерді жасауға болады, олар тіпті қатаң теңіз суының жағдайында да тиімді жұмыс істейді және түрлі қиын беттерге бейімделеді.