Кіріспе
Табиғатты коммерциялық әлеуеті бар материалдарды табу мақсатымен зерттеу.
multiple image|perrow = 1 |total width=200
| image1 = Galegaofficinalis03. jpg
| image2 = Metformin. svg
| footer = Many important medications have been discovered by bioprospecting including the diabetes drug metformin (developed from a natural product found in Galega officinalis). aquaculture, bioremediation, cosmetics, nanotechnology, or pharmaceutical
Terrestrial plants, fungi and actinobacteria have been the focus of many past bioprospecting programs,
When a region's biological resources or indigenous knowledge are unethically appropriated or commercially exploited without providing fair compensation, this is known as biopiracy. Various international treaties have been negotiated to provide countries legal recourse in the event of biopiracy and to offer commercial actors legal certainty for investment. These include the UN Convention on Biological Diversity and the Nagoya Protocol.
| сурет1 = Galegaofficinalis03.jpg
| сурет2 = Metformin.svg
| ескерту = Көптеген маңызды дәрілер биопроспектинг арқылы табылды, соның ішінде қант диабетіне арналған метформин (Galega officinalis табиғи өнімінен жасалған). Аквамәдениет, биоремедиация, косметика, нанотехнология немесе фармацевтика.
multiple image|perrow = 1 |total width=200
| image1 = Galegaofficinalis03. jpg
| image2 = Metformin. svg
| footer = Many important medications have been discovered by bioprospecting including the diabetes drug metformin (developed from a natural product found in Galega officinalis). aquaculture, bioremediation, cosmetics, nanotechnology, or pharmaceutical
Terrestrial plants, fungi and actinobacteria have been the focus of many past bioprospecting programs,
When a region's biological resources or indigenous knowledge are unethically appropriated or commercially exploited without providing fair compensation, this is known as biopiracy. Various international treaties have been negotiated to provide countries legal recourse in the event of biopiracy and to offer commercial actors legal certainty for investment. These include the UN Convention on Biological Diversity and the Nagoya Protocol.
Құрлықтағы өсімдіктер, саңырауқұлақтар және актинобактериялар көптеген өткен биопроспектинг бағдарламаларының назар орталығында болды.
multiple image|perrow = 1 |total width=200
| image1 = Galegaofficinalis03. jpg
| image2 = Metformin. svg
| footer = Many important medications have been discovered by bioprospecting including the diabetes drug metformin (developed from a natural product found in Galega officinalis). aquaculture, bioremediation, cosmetics, nanotechnology, or pharmaceutical
Terrestrial plants, fungi and actinobacteria have been the focus of many past bioprospecting programs,
When a region's biological resources or indigenous knowledge are unethically appropriated or commercially exploited without providing fair compensation, this is known as biopiracy. Various international treaties have been negotiated to provide countries legal recourse in the event of biopiracy and to offer commercial actors legal certainty for investment. These include the UN Convention on Biological Diversity and the Nagoya Protocol.
Егер аймақтың биологиялық ресурстары немесе жергілікті білім әділ төлемсіз, жарамсыз түрде иеленіп, коммерциялық мақсатта пайдаланылса, бұл биопираттық деп аталады. Биопираттық жағдайында елдерге құқықтық көмек көрсету және коммерциялық операторларға инвестиция үшін құқықтық сенімділікті қамтамасыз ету үшін әртүрлі халықаралық шарттар жасалды. Оларға Біріккен Ұлттар Ұйымының Биологиялық әртүрлілік туралы конвенциясы және Нагоя протоколы кіреді.
multiple image|perrow = 1 |total width=200
| image1 = Galegaofficinalis03. jpg
| image2 = Metformin. svg
| footer = Many important medications have been discovered by bioprospecting including the diabetes drug metformin (developed from a natural product found in Galega officinalis). aquaculture, bioremediation, cosmetics, nanotechnology, or pharmaceutical
Terrestrial plants, fungi and actinobacteria have been the focus of many past bioprospecting programs,
When a region's biological resources or indigenous knowledge are unethically appropriated or commercially exploited without providing fair compensation, this is known as biopiracy. Various international treaties have been negotiated to provide countries legal recourse in the event of biopiracy and to offer commercial actors legal certainty for investment. These include the UN Convention on Biological Diversity and the Nagoya Protocol.
Ауыл шаруашылығы
[[Файл:Ата Шахыр алмасы Pinha Fruta do conde. JPG|thumb|right|Annona squamosa өсімдігінен дамытылған, биопестицидтер өсімдіктерді қоңыздар және басқа да зиянкестерден қорғауға қолданылады. Bacillus thuringiensis (әрі Bt деп те аталады) және аннониндер (Annona squamosa өсімдігінің тұқымдарынан алынады) – биопестицидтердің мысалдары, ал вальнемулин мен тиамулин (базидиомицет саңырауқұлақтары Omphalina mutila және Clitopilus passeckerianus-тан ашылып, жасалған) – ветеринариялық антибиотиктердің мысалдары болып табылады.
Биологиялық оңалту
Биомедиацияда қолданылатын биологиялық іздеу өнімдерінің мысалдары ретінде сыра зауытының ағынды суларын тазарту және қағаз фабрикасының ағынды суларын дехлорилеу және түссіздендіру үшін қолданылатын *Coriolopsis gallica* және *Phanerochaete chrysosporium* түрлерінен алынған лакказа ферменттері жатады. Мысалы, аминогликозидтік антибиотик стрептомицин топырақ бактериясы *Streptomyces griseus*-тен, фузидандық антибиотик фузид қышқылы топырақ саңырауқұлағы *Acremonium fusidioides*-тен, ал плевромутилин антибиотиктері (мысалы, лефамулин) *Omphalina mutila* және *Clitopilus passeckerianus* басидиомицет саңырауқұлақтарынан табылып, дамытылды. Сонымен қатар, саңырауқұлаққа қарсы және лейшманиозға қарсы препарат амфотерицин B (*Streptomyces nodosus* топырақ бактериясынан алынған), малярияға қарсы препарат артемизинин (*Artemisia annua* өсімдігінен алынған) және гельминттерге қарсы препарат ивермектин (*Streptomyces avermitilis* топырақ бактериясынан дамытылған) да биологиялық іздеу арқылы алынған. Биопроспекциядан алынған фармацевтикалық препараттар жұқпалы емес аурулар мен жағдайларды емдеу үшін де әзірленген. Оларға қатерлі ісікке қарсы препарат блеомицин (*Streptomyces verticillus* топырақ бактериясынан алынған), ревматоидты артрит және псориаз сияқты аутоиммундық ауруларды емдеу үшін қолданылатын иммунодепрессант циклоспорин (*Tolypocladium inflatum* топырақ саңырауқұлағынан алынған), подагра ұстамаларын емдеу және алдын алу үшін қолданылатын қабынуға қарсы препарат колхицин (*Colchicum autumnale* өсімдігінен алынған) және анальгетикалық препарат зиконотид (конус қабықшасы *Conus magus*-тан дамытылған) жатады.
Биопроспектирлеу - зерттеу стратегиясы
Биопроспектирлеу жаңа гендерді, молекулаларды және дамытуға және коммерцияландыруға қолайлы организмдерді табу стратегиясы ретінде артықшылықтары мен кемшіліктеріне ие.
Биологиялық зерттеудің тұзақтары
Биологиялық іздестіру процесінің әртүрлі кезеңдерінде қателер мен жіберілгендер кездесуі мүмкін, оның ішінде бастапқы материалды жинау, бастапқы материалды биоактивтілікке скринингтен өткізу, оқшауланған қосылыстардың уыттылығын тексеру және әсер ету механизмін анықтау.
Бастапқы материалдарды жинау
[[Файл: Allurus muricatus JS10 00405 бүйірлік. Егер биологиялық көзден белсенді компонентті қайта оқшаулауда қиындықтар туындаса, онда үлгі сақтау арқылы түрді анықтауды қайта бағалауға болады. Мысалы, Valeriana officinalis тамыр сығындысының ұйқыны қоздыратын әсері бірнеше қосылыстар мен механизмдерге байланысты, соның ішінде GABA рецепторларымен өзара әрекеттесу және тегіс бұлшық еттердің босаңсуы. Биопираттық – бұл табиғат туралы жергілікті халықтардың білімін, олардың бастамасымен пайдалану, жергілікті халықтардың рұқсатынсыз немесе оларға өтемақы төлемей пайда табу. Мысалы, егер биопроспекторлар дәрілік өсімдіктер туралы жергілікті білімді қолданса, ал кейін медициналық компаниялар оны патенттесе, бұл білім жаңа емес екенін немесе патент иесі оны ойлап тапқан жоқ екенін ескермей, жергілікті қауымдастықты өздері дамытқан технологиядан алынған коммерциялық өнімге қатысты құқықтарынан айырады. Greenpeace сияқты осы практиканы сынға алатындар, мұндай іс-әрекеттер биологиялық әртүрлілікке бай дамып келе жатқан елдер мен биотехнологиялық фирмаларға ие дамыған елдер арасындағы теңсіздікті күшейтеді деп мәлімдейді. Бұл зерттеушілердің бір елден жергілікті білім алып, екінші елден өсімдік үлгілерін алуына мүмкіндік берді. Өсімдіктің диабетке қарсы қолданылуы зерттеуге бастапқы түрткі болды. Бірақ оның Ходжкин лимфомасы мен лейкемияны емдеудегі тиімділігі анықталды. Ходжкин лимфомасына қарсы химиотерапиялық препарат винбластин қызғылт қызылшадан алынады.
Майяның ICBG дау-дамайлары
Майя ICBG биологиялық зерттеулерге қатысты дау 1999-2000 жылдары туды, ол кезде этнобиолог Брент Берлин басқарған Халықаралық ынтымақтастық биологиялық әртүрлілік тобы бірнеше ҮЕҰ (Үкіметтік емес ұйымдар) мен жергілікті халықтардың ұйымдары тарапынан этикалық емес биологиялық зерттеулермен айналысқан деп айыпталды. ICBG Мексиканың Чиапас штатының биологиялық әртүрлілігін және жергілікті майя халқының этноботаникалық білімін құжаттауды мақсат еткен – бұл жергілікті топтар қолданатын өсімдіктердің кез келгені негізінде медициналық өнімдерді жасау мүмкіндігі бар-жоғын анықтау үшін жасалған. Майя ICBG ісі алғашқылардың бірі болып, зиянсыз биологиялық зерттеулер мен этикалық емес биопираттықты ажырату мәселелеріне, сондай-ақ болашақ биологиялық зерттеушілер үшін қауымдастықтың қатысуын және алдын ала келісімді қамтамасыз ету қиындықтарына назар аударды.
Басмати күріші
1997 жылы АҚШ корпорациясы RiceTec (Лихтенштейндегі RiceTec AG еншілес компаниясы) басмати күріші мен жартылай биіктіктегі ұзын дәнді күріштің белгілі бір гибридтеріне патент алуға әрекеттенді. Үндістан үкіметі бұл патентке қарсы шығып, 2002 жылы патенттің жиырма талабының он бесеуі күшін жойды.
Басқа да жағдайлар
Төменде биопираттыққа қатысты соңғы оқиғалардың таңдамасы келтірілген. Көпшілігі дәстүрлі медицинамен байланысты емес. Африкада биопираттықтың 36 жағдайы. Майя халқының "позол" сусынына қатысты жағдай. Майя және басқа халықтардың Мимоза тенуифлорасын пайдалануы және тағы да көптеген жағдайлар. Анд макасының жағдайы. Куркума (Үндістан), карела (Үндістан), киноа (Боливия), обли жидектері (Габон) және басқалары. Каптоприл (бразилиялық тайпаның уытты жебе ұшынан жасалған) жағдайы.
Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция
[[Файл:Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция2.svg|thumb|upright=1.3|
суреттің сипаттамасы|#00aa00|Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға қатысушы елдер. Алайда, кейбір сыншылар конвенция биопираттықтың алдын алу үшін тиісті ережелерді орнатуда сәтсіздікке ұшырады деп санайды. Басқалары негізгі мәселе – ұлттық үкіметтердің Конвенцияның қағидаларын іске асыратын тиісті заңдарды қабылдамауында екенін айтады. 2014 жылы күшіне енген Конвенцияға қатысты Нагоя хаттамасы одан әрі ережелерді ұсынады. Конвенцияны әлем бойынша 196 ел және юрисдикция ратификациялады, қосылды немесе қабылдады, оның ішінде Ватикан және АҚШ ерекшеліктерге жатады.
legend|#00aa00|Parties to the CBD However, some critics believe that the CBD has failed to establish appropriate regulations to prevent biopiracy. Others claim that the main problem is the failure of national governments to pass appropriate laws implementing the provisions of the CBD. The Nagoya Protocol to the CBD, which came into force in 2014, provides further regulations. The CBD has been ratified, acceded or accepted by 196 countries and jurisdictions globally, with exceptions including the Holy See and United States.
Биологиялық іздестіру келісімшарттары
КДБ белгілеген биологиялық іздестіру талаптары халықаралық патент және сауда құқығының жаңа саласын – биологиялық іздестіру келісімшарттарын қалыптастырды. Барлық адамның қатысуын қамтамасыз ету қиын болғандықтан, кейбір мамандар жергілікті және басқа да қауымдастықтар зерттеушілермен келісімшарттар жасасу үшін келіссөздер жүргізетін, қауымдастық мүдделерін қорғайтын өкілдік микро үкімет құруды ұсынды.
Дәстүрлі білімдер базасы
Биопираттық жағдайлардың бұрынғы тәжірибесіне байланысты және осыған ұқсас жағдайлардың алдын алу мақсатында, Үндістан Үкіметі ежелгі қолжазбалар және басқа да көздерден алынған дәстүрлі үнді медициналық ақпаратты электрондық ресурсқа түрлендірді. Осының нәтижесінде 2001 жылы Дәстүрлі Білімнің Цифрлік Кітапханасы құрылды. Мәтіндер тамил, санскрит, урду, парсы және араб тілдерінен тіркелді, ал патенттік кеңселерге ағылшын, неміс, француз, жапон және испан тілдерінде қолжетімді етілді. Мақсаты – Үндістанның мұрасын шетелдік компаниялардың қолдануынан қорғау. Кітапханада жүздеген йога поздары да сақталған.
Кітаптар мен ресурстар
Біріктірілген Ұлттар Ұйымының Экологиялық бағдарламасы (БҰҰ ЭП) биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияның хатшылығында ақпараттық орталық бар, ол 2006 жылғы сәуір айынан бастап 3000-ға жуық "монография, есептер және сериялық басылымдар" тізімін ұстап тұрады. Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияның хатшылығы (БҰҰ Экологиялық бағдарламасы), Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға қатысты журналдық мақалалардың библиографиясы (2006 жылғы наурыз). Шамамен 200 мақалаға сілтемелер кірген. Олардың бір бөлігі КДБ ақпараттық орталығынан толық мәтін түрінде қолжетімді.