Кіріспе

Биологиялық организмдердің химиялық реакциялар арқылы өндірілуі

Биохимиялық инженерия, сондай-ақ биопроцесс инженериясы деп те аталады, химиялық инженерия және биологиялық инженериядан бастау алатын зерттеу саласы. Ол негізінен биологиялық организмдерді (мысалы, ферментация) немесе органикалық молекулаларды (көбінесе ферменттерді) қолданатын бірлік процестерді жобалау, құрылыс салу және жетілдірумен айналысады және биоотын, тағам, фармацевтика, биотехнология және суды тазалау процестері сияқты маңызды салаларда қолданылады. Биохимиялық инженердің міндеті – биологтар мен химиктер зертханада жасаған жаңалықтарды алып, оны үлкен масштабты өндіріс процесіне енгізу.

Тарих

Адамдар жүздеген жылдар бойы тауарлар жасау үшін биологиялық организмдердің химиялық реакцияларын пайдаланып келді. 19 ғасырдың ортасында Луи Пастер ферментацияны зерттегенде осы организмдердің қызметін зерттеген алғашқы адамдардың бірі болды. Оның еңбегі пастеризация әдісін енгізуге ықпал етті, ол бүгінге дейін қолданылуда. 20 ғасырдың басында микроорганизмдерді қолдану кеңейді және олар өнеркәсіптік өнімдерді жасау үшін пайдаланыла бастады. Осы кезге дейін биохимиялық инженерия жекелеген сала ретінде қалыптаспаған еді. 1928 жылы Александр Флеминг пенициллинді ашқаннан кейін ғана биохимиялық инженерия саласы құрылды. Осы жаңалықтан кейін, топырақ, бақтар, орман, өзендер мен ағыстар сияқты жерлерден микробтардың қасиеттерін зерттеуді жалғастыру үшін әлемнің түкпір-түкпірінен сынамалар жиналды. Бүгінде биохимиялық инженерлерді тамақтан фармацевтикаға дейін түрлі салаларда кездестіруге болады. Бұл тиімділік пен өндіріс көлемін арттыру қажеттілігіне байланысты, ол биологиялық жүйелер мен химиялық реакциялардың өзара әрекеттесуін және оларды осы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қалай пайдалануға болатынын білуді талап етеді.

Биотехнология

Биотехнология мен биохимиялық инженерия өте тығыз байланысты, себебі биохимиялық инженерияны биотехнологияның бір тармағы деп санауға болады. Биотехнологияның басты салаларының бірі – медицина, онда биохимиялық инженерлер дәрі-дәрмектерді, жасанды органдарды, биомедициналық құрылғыларды, химиялық сенсорларды және дәрі жеткізу жүйелерін жасаумен айналысады. Биохимиялық инженерлер биологиялық жүйелердегі химиялық процестер туралы білімдерін пайдаланып, адамдардың денсаулығын жақсартатын нақты өнімдер құрайды. Нақты зерттеу салаларына метаболизм, ферменттер және тіндік инженерия жатады. Жасуша өрмелеу (жасушалық мәдениет) биохимиялық инженерия мен биотехнологияда кеңінен қолданылады, өйткені оның табиғи отынды жасау, дәрі-дәрмектер мен фармацевтикалық өндірістің тиімділігін арттыру, сондай-ақ ауруларды емдеуде көптеген қолданыс бары. Биотехнологияда биохимиялық инженерияның басқа медициналық қолданыстары – генетикалық тестілеу және фармакогеномика.

Азық-түлік өнеркәсібі

Биохимиялық инженерлер негізінен тамақ өнімдерін өндіру, өңдеу, қаптау, сақтау және тарату жүйелерін жақсартуға бағытталған жобаларды әзірлейді. Тамақтарды сақтау әдістері қазіргі азық-түлік қауіпсіздігі стандарттарына сай келіп дамыды, бірақ бұрынғы процестерді пайдалануды жалғастырады. Биохимиялық инженерлер тамақ өнімдерінің қоректік құндылығын арттырумен де айналысады, мысалы, А витамині жетіспеушілігіне бейім аймақтарда қолданылатын алтын күріш сияқты. Тамақ сақтау технологияларын жетілдіру, тағамдар сақтау кезінде дәрумендердің сақталуын қамтамасыз етеді. Қаптама тағамды ластанудан, физикалық зақымдардан және қол сұғудан қорғап, оның қауіпсіздігін және сақталуын қамтамасыз етеді. Орамдастыру тағамды тасымалдауды және беруді де жеңілдетеді. Тамақ өнеркәсібіндегі биохимиялық инженерлердің негізгі жұмысы – халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін осы процестердің барлығын үлкен көлемде жүзеге асыру жолдарын табу болып табылады. Бұл мамандыққа жататын міндеттерге эксперименттерді жоспарлау және жүргізу, процестерді оңтайландыру, жаңа технологияларды әзірлеу үшін топтармен консультациялар өткізу және жабдықтар мен мекемелерге арналған жобалық жоспарларды дайындау кіреді.