Кіріспе

Көк жасыл балдырлар туысы (цианобактериялар) тағамдық мақсатта қолданылады. Спирулина – адамдар мен жануарлар тұтынуға болатын цианобактериялардың (көк жасыл балдырлар) биомассасы. Оған Arthrospira platensis, A. fusiformis және A. maxima түрлері жатады. Әлемнің көптеген елдерінде өсірілетін Артроспира диеталық қосымша немесе толыққанды тағам ретінде пайдаланылады. Сонымен қатар, балық шаруашылығында, аквариумдарда және құс өсіруде жем қосымшасы ретінде қолданылады.

Тарихи қолданысы

Спирулина ацтектер мен басқа да Мезоамерикалықтар үшін 16 ғасырға дейін тағамдық көз болды; Мексикадағы Тескоко көлінен жиналған өнім және одан кейін нан сияқты сатылатындығы Кортестің әскерлерінің бірі сипаттады. Ацтектер оны текиутлатл деп атаған. Француз зерттеушілері 1960 жылдары Тескоко көлінде спирулинаның көп екенін анықтады, бірақ 16 ғасырдан кейін ацтектердің оны күнделікті тағам ретінде қолданғаны туралы ешқандай мәлімет болған жоқ, бұл, әдетте, ауыл шаруашылығы және қалалық құрылыс үшін айналасындағы көлдерді кептірудің нәтижесі болуы мүмкін. 1964 және 1965 жылдары ботаник Жан Леонард дигенің спирулинадан тұратынын растады, содан кейін натрий гидроксидін өндіру орнында балдырлардың гүлдеуін зерттеді. Осының нәтижесінде, 1970 жылдары спирулинаның өсу талаптары мен физиологиясы туралы жүйелі және егжей-тегжейлі зерттеу жүргізілді, бұл оның ірі масштабты өндірісін құру үшін негіз болды. Оның тағамдық қауіпсіздік үшін артықшылығы – ақуыз бен энергияны өндіру үшін малға қарағанда аз жер мен су қажет етеді. Қоректік құндылық кестесінде көрсетілгендей, спирулинаның 100 г құрғақ ұнтақ түрінде, көптеген қажетті қоректік заттардың, әсіресе ақуыздың, В витаминдерінің (тиамин, рибофлавин және ниацин, күндізгі норманың 207%, 306% және 85% -ын қамтамасыз етеді) және темір (219% күндізгі норма) және марганец (90% күндізгі норма) сияқты диеталық минералдардың бай көзі болып табылады. Спирулинаның липидтер құрамы салмағының 8% -ын құрайды, бұл гамма-линолен қышқылы, линоль қышқылы, стеаридон қышқылы, эйкозапентаеной қышқылы (EPA), докозагексаеной қышқылы (DHA) және арахидон қышқылы сияқты май қышқылдарын қамтамасыз етеді. 2003 жылғы бағалаулармен салыстырғанда (DHA және EPA-ның әрқайсысы жалпы май қышқылдарының 2-3% құрайтын), 2015 жылғы зерттеулер спирулина өнімдерінде "байқалатын омега-3 май қышқылдары жоқ" екенін көрсетті (DHA және EPA-ны қоса алғанда, 0,1% -дан аз).

В12 дәрумені

Спирулинада табиғи түрде В12 витамині жоқ, және спирулина қосымшалары В12 витаминінің сенімді көзі деп есептелмейді, себебі олардың құрамында басым түрінде адам организмі үшін биологиялық белсенді емес псевдовитамин В12 (Coα [α (7 аденоил)] Coβ цианокобамид) бар. Медициналық әдебиеттер де спирулинаның В12 витаминінің көзі ретінде қолдануға жарамсыз екенін көрсетеді.

Жануарлар және аквакультура

Спирулинаны жануарлар мен аквакультураға балама жем ретінде зерттеулер жүргізілді. Түйеқұс үшін бұл көрсеткіш 4%-дан төмен. 21 күндік бройлер қозыларының рационында спирулинаның мөлшерін 16 күнге дейін арттыру нәтижесінде еті сары және қызыл түске боялды, бұл сары пигмент зеаксантиннің жиналуынан болуы мүмкін. Шошқалар мен қояндар жемнің 10%-ына дейін спирулина жетей алады, ал сиырлардың рационында спирулина мөлшерінің артуы сүт өнімділігі мен салмағының ұлғаюына әкелді. Спирулина жолақты лаке, карп, қызыл теңіз балығы, тилапия, сом, сары құйрық, зебра балығы, креветка және аволон өсіріліп, аквакультуралық жемде күніне 2%-ға дейін спирулинаны қауіпсіз пайдалануға болады. Спирулина ВИЧ жұқтырған ересектер мен балалар үшін қосымша тағамдық зат ретінде зерттелді, бірақ өлім-жітім деңгейіне, дене салмағына немесе иммундық жауапқа ешқандай нақты әсері байқалған жоқ.

Қауіптері

Спирулина рецепт бойынша берілетін дәрілермен, әсіресе иммундық жүйеге және қан ұюына әсер ететін дәрілермен қатар қолданғанда қолайсыз әсерлер тудыруы мүмкін. Кейбір спирулина қоспалары микроцистиндермен ластанған, бірақ Орегон денсаулық сақтау департаменті белгілеген шектен төменгі деңгейде кездеседі. Алайда, спирулина партиясы басқа уытты көк-жасыл балдырлармен ластанған жағдайда бұл мәселе туындауы мүмкін. АҚШ спирулинаны диеталық қоспа ретінде қарастыратындықтан, оның өндірісін мемлекеттік деңгейде реттеу және өндіріс пен тазалығы үшін қауіпсіздік стандарттарын енгізу жүргізілмейді. АҚШ Ұлттық денсаулық институты спирулина қоспаларын микроцистинмен ластанбаған жағдайда "сақтықпен қолдануға болады" деп сипаттайды, бірақ ластанған жағдайда, әсіресе балалар үшін "қауіпті" болуы мүмкін. Спирулина қоспаларындағы ауыр металдармен ластану да алаңдау тудырады. Қытайдың мемлекеттік тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы Қытайда сатылатын спирулина қоспаларында қорғасын, сынап және мырышпен ластану кең таралғанын хабарлады. Бір зерттеуде коммерциялық қосымшадан алынған үлгіде қорғасынның концентрациясы 5,1 ppm-ге дейін жететіні анықталды. Көптеген айлар бойы күніне 10-19 грамм спирулина қабылдау қауіпсіз деп саналады. Микроцистиндермен ластанған спирулинаның әртүрлі уытты әсерлері болуы мүмкін, әсіресе балалар мен жүкті әйелдер үшін, олар бауыр зақымдануына, шокқа және тіпті өлімге әкелуі мүмкін.