Кіріспе

Терминалдық диплом – академиялық пән немесе кәсіби салада қол жеткізілуі және табыс етілуі мүмкін ең жоғары колледж дәрежесі. Басқа жағдайларда, бұл докторлық деңгейдегі дипломның қол жетімді емес немесе тиімді емес болуына байланысты табыс етілген диплом. Терминалдық дипломның екі негізгі түрі – академиялық және кәсіби. Философия докторы (PhD) сияқты академиялық докторлық диплом ғылыми зерттеулер мен диссертация қорғау арқылы адам білімін кеңейтуге бағытталған терминалдық диплом болып табылады. Кәсіби докторлық диплом – медицина докторы (MD), құқық докторы (JD) және инженерлік докторы (EngD) сияқты мамандықтар бойынша лицензия алуға мүмкіндік беретін терминалдық диплом. "Терминалдық диплом" термині АҚШ-та кеңінен қолданылады, бірақ басқа елдерде оның қолданылуы шектеулі. Мысалы, Ұлыбританияда немесе Канадада бұл термин көбінесе қолданылмайды, ал оның нақты мағынасы термин қолданылатын салалар мен пәндерге байланысты өзгеруі мүмкін. Кейбір елдерде докторлық дипломнан жоғары дәрежелер бар, мысалы, Ұлыбритания мен Ресейдегі жоғары докторлық дипломдар, Германия мен Австриядағы habilitation дипломдары. Барлық терминалдық дипломдар докторлық дипломдар емес. Мысалы, кәсіби тәжірибе салаларында магистрлік деңгейдегі терминалдық дипломдар жиі кездеседі, олардың кейбіреулері докторлық дипломдар деп аталады, мысалы, MEng (инженерлік магистрі), MLArch (ландшафт сәулетшісінің магистрі) немесе инженерлер үшін BEng, MB (медицина бакалавры, Ұлыбритания). Архитектура – M.Arch кәсіби бағытталған диплом ретінде терминалдық деп есептелген сала, бірақ Ұлттық архитектуралық аккредиттеу кеңесі (NAAB) мойындаған Архитектура докторы (D.Arch) АҚШ-та архитектурадағы "кәсіби дипломның" ең жоғары деңгейі ретінде докторлық деңгейді белгілейді. Архитектура саласында "Laurea di Dottore" Италиядағы терминалдық диплом болып табылады. Интерьер дизайны және интерьер архитектурасында MID, MA, MS интерьер дизайны білімі сияқты магистрлік деңгейдегі терминалдық дипломдар бар. Көркем өнер және сахна өнерінің мамандарына берілетін академиялық тұрғыдан мойындалған терминалдық диплом – Көркем өнер магистрі (MFA) болғандықтан, докторлық емес дипломдардың көпшілігі академиялық тұрғыдан терминалдық емес. Бизнес-әкімшілік магистрі (MBA) де соңғы кәсіби диплом болып саналады.

Ғылыми-зерттеу дәрежесі

Академиялық салалардағы әдеттегі жоғары дәреже – философия докторы, алайда басқа да дәрежелер бар. Ph.D. білімінің алғашқы кезеңі студенттің оқу саласы бойынша курстық жұмыстардан тұрады және оны аяқтауға бірден үш жылға дейін уақыт қажет. Бұдан кейін көбінесе алдын ала немесе толыққанды емтихан, және/немесе жиынтық емтихандар тапсырылады, онда білімнің тереңдігінен гөрі кеңдігіне басымдық беріледі. Соңында, адамзат біліміне маңызды және жаңа үлес қосу үшін, әдетте, тағы екі-төрт жыл уақыт керек, бұл нәтиже жазбаша диссертация түрінде көрінеді. Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдарда мұндай диссертация көлемі әдетте 250-ден 450 бетке дейін жетеді. Диссертациялар әдетте (i) кең ауқымды әдебиеттер шолуынан, (ii) зерттеу әдістемесінің жоспарынан және (iii) ғылыми, әлеуметтік, тарихи, философиялық немесе әдеби талдаудың бірнеше тарауларынан тұрады. Әдетте, бітірген соң үміткер өз саласы бойынша тәжірибелі ғылыми жетекшілер комитеті алдында ауызша емтихан тапсырады, бұл емтихан кейде ашық түрде өтеді.

Кәсіби білім

Кәсіби білім – бұл мамандықтың иесі осы мамандық бойынша жұмыс істеуге кіріспес бұрын міндетті түрде алуы тиіс білім деңгейі. Мұндай талап, әсіресе медицина және басқа да клиникалық мамандықтарда заңмен белгіленген. Мысалы, сөйлеу тілі патологы тәжірибелік жұмысқа кірісу үшін коммуникативтік бұзылулар: сөйлеу тілі патологиясы саласы бойынша магистр дәрежесін алуы керек. Дегенмен, актерге актерлік өнерді оқу үшін диплом талап етілмейді, тіпті актерлік өнерге арналған дипломдар да бар. Кейбір салаларда, әсіресе мамандыққа тікелей байланысты салаларда (медицина, құқық немесе оқыту) кәсіби білім, жоғары білім және соңғы білім арасында нақты айырма жасау қажет. Кәсіби білімді алу, әдетте заңмен немесе қалыптасқан дәстүрмен талап етіледі, осы білім мамандықты толыққанды меңгеруге мүмкіндік береді. Жоғары кәсіби білім мамандықтың нақты бір саласындағы біліктілікті арттыруға бағытталған. Алғашқы кәсіби білім – бұл иесін нақты мансап немесе мамандыққа дайындау мақсатындағы академиялық білім, онда ғылыми зерттеулер мен академиялық қызмет мамандық емес, мамандықтың практикалық іске асырылуы болып табылады. Көптеген жағдайларда, мысалы заң, медицина және оқыту салаларында, алғашқы кәсіби білім соңғы білім деңгейі саналады, себебі осы салаларда тәжірибелік жұмыс үшін одан артық білім алу қажеттілігі туындамайды, тіпті одан да жоғары академиялық дәрежелердің болуы мүмкін.