Кіріспе

Бакалавр дипломы

Бакалавр дәрежесі (ортағасырлық латын тілінен – baccalaureus) немесе бакалавриат (қазіргі латын тілінен – baccalaureatus) – колледждер мен университеттер үш жылдан алты жылға дейінгі оқу курсын аяқтағаннан кейін (оқу орны мен академиялық пәнге байланысты) табыс етілетін бакалавр дәрежесі. Ең көп таралған екі бакалавр дәрежесі – өнер бакалавры (BA) және ғылым бакалавры (BS немесе BSc). Кейбір оқу орындары мен білім беру жүйелерінде кейбір бакалавр дәрежелерін бірінші дәрежеден кейін ғана магистратурада немесе докторантурада алуға болады, бірақ көбінесе бакалавр дәрежесін сәтті аяқтау магистрлік немесе докторлық бағдарламаларға қабылдану үшін қажетті шарт болып табылады. Біліктіліктер аясындағы елдерде бакалавр дәрежесі әдетте осы аяқтағы негізгі деңгейлердің бірі болып табылады (кейде беделді және беделсіз бакалавр дәрежелері бөлек қарастырылатын екі деңгейде). Дегенмен, бакалавр дәрежесі деп аталатын кейбір біліктіліктер басқа деңгейде болуы мүмкін (мысалы, MBBS), ал бакалавр дәрежесіне жатпайтын кейбір біліктіліктер бакалавр дәрежесі ретінде жіктелуі мүмкін (мысалы, шотландтық MA және канадалық MD). 12 ғасырда «бакалавр» термині өз туына вассалдар жинауға тым жас немесе кедей болған рыцарьды білдірген. 13 ғасырдың соңына қарай оны гильдиялар мен университеттердің кіші мүшелері де қолданған. Халықтық этимология немесе сөз ойыны арқылы «бакалавриат» сөзі «бака лаури» («лавр жидесі») дегенмен байланыстырылды, себебі академиялық жетістіктер үшін лавр сыйлық ретінде табыс етілген. Британдық жүйеде және оның ықпалындағы жүйелерде бакалавр академиялық дәрежелері беделді дәрежелер (кейде дәреже атауынан кейін "(Hons)" қосымшасымен белгіленеді) және беделсіз дәрежелер (әртүрлі «дипломдық», «қалыпты» немесе «жалпы» дәрежелер деп аталады) деп ажыратылады. Беделді дәрежеге көбінесе беделсіз дәрежеге қарағанда жоғары академиялық талаптар қойылады, ал кейбір жүйелерде беделсіз бакалаврдан тыс қосымша оқу жылы қажет. Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және Канада сияқты кейбір елдерде «беделді бакалавр» дәрежесі бар. Оны сол мамандық бойынша бакалавр бағдарламасын аяқтағаннан кейін берілетін кезекті академиялық дәреже ретінде немесе интеграцияланған беделді бағдарламаның бөлігі ретінде алуға болады. Мұндай бағдарламаларға әдетте толық бір жылдық ғылыми-зерттеу жұмысын аяқтау қажет.

Әр елде аяқталу мерзімдерінің схемасы

Картада әртүрлі елдерде студенттердің бакалавр дипломын алуға кеткен уақыт көрсетілген. Көбінесе бұл 3 және 6 жыл арасында болады.

Африка

Африканың көптеген елдерінің университет жүйелері бұрынғы отарлаушы елдердің үлгісін қабылдаған. Мысалы, Нигерияның университет жүйесі британдық жүйеге ұқсас, ал Кот-д’Ивуар жүйесі француз жүйесіне жақын.

Алжир

Алжир университеттеріндегі бакалавр дәрежесі араб тілінде "الليسانس" немесе француз тілінде "la licence" деп аталады; бұл дәрежеді алу әдетте үш жылға созылады және LMD ("лицензия", "магистр", "докторантура") реформасының бір бөлігі болып табылады. Студенттер бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, бакалавриатты (жалпы білім беру емтиханы) тапсырған соң, әртүрлі оқу салаларындағы бакалавр бағдарламаларына түсе алады. Бұл дәреже LMD реформасында белгіленгендей, Франция университеттерінің бағдарламаларымен ұқсас. Бакалавр бағдарламалары Алжир университеттеріндегі көптеген мамандықтарды қамтиды, бірақ медицина және фармацевтика ғылымдары сияқты кейбір мамандықтарды қоспағанда.

Ботсвана

Ботсвана университетінде бакалавр дәрежесін алу әдетте төрт жылға созады. Жүйе британдық және американдық үлгілердің екеуіне де негізделген. Дәрежелер бірінші сынып, екінші сыныптың бірінші деңгейі (2:1), екінші сыныптың екінші деңгейі (2:2) және үшінші сынып ретінде жіктеледі, бұл ағылшын дәрежелеріне ұқсас, бірақ "құрметті" деп атаусыз. Басты дәрежелер британдық дәстүр бойынша аталады (Гуманитарлық ғылымдар, Табиғат ғылымдары, Құқық тағы басқалар), бірақ соңғы жылдары нақты пәндермен байланыстырылған бірнеше дәрежелер енгізілді, мысалы, Кітапхана және ақпараттандыру бакалавры.

Қырғызстан

Кенияда университет білімін мемлекет қолдайды. Бакалавр дәрежесі оқу саласына қарай үштен жеті жылға дейінгі курсты сәтті аяқтаған студенттерге беріледі. Көптеген бағдарламалар бойынша студенттің бітіруі үшін ғылыми-зерттеу жобасын жасау және тәжірибеден кейін есеп жазу міндетті. 2012 жылы студенттер қабылдауын арттыру үшін бірнеше колледждер университет статусына көтерілді.

Марокко

Мароккода бакалавр дәрежесі аль ʾijāzah (араб, француз: лицензия) деп аталады. Оқу курсы үш жылға созылады, ол екі циклге бөлінеді. Бірінші цикл – бірінші, немесе дайындық жылдан тұрады. Алғашқы екі жылды сәтті аяқтағаннан кейін студенттер теориялық мамандық (études fondamentales) немесе кәсіби мамандық (études professionnelles) таңдауына мүмкіндік алады. Екінші цикл бір жылды құрайды, оны аяқтағаннан кейін студенттер негізгі білім беру лицензиясы (licence d'études fondamentales) немесе кәсіби лицензияны (licence professionnelle) алады. Бұл академиялық білім беру жүйесі 2003 жылдың қыркүйегінде енгізілді.

Нигерия

Университетке түсу өте бәсекелі, оның артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Дегенмен, бакалавр дәрежесін алуға төрт-бес жыл уақыт кетеді. Оқу үлгерімі нашар болған жағдайда, оқу мерзімі стандартты мерзімнен екі есеге дейін ұзартылады. Мысалы, бес жылдық бағдарламаны 10 жылдан астам оқуға болмайды. Егер оқуды ұзарту қажет болса, студенттерге әдетте оқудан кету ұсынылады. Нигерия университеттері BSc, BTech (әдетте технологиялық университеттерден), BArch (алты жылдық оқу) және басқа да мамандандырылған бакалавр дәрежелерін ұсынады, мысалы, BEng. Табиғат ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алу үшін алты ай немесе SIWES (Студенттердің өндірістік тәжірибесі схемасы) арналған бір семестр қажет болуы мүмкін, бірақ бұл барлық инженерлік мамандықтар үшін міндетті. Бакалаврлік дипломдық жұмысы аяқталу кезеңінде жобалық жұмыс/тезалық жұмыс үшін бір семестр бөлінеді, бірақ курстық жұмыстардан толығымен бас тартылмайды. Дәрежелердің жіктелуі: бірінші сынып, екінші сынып (жоғары және төменгі), үшінші сынып (квалификациялық; яғни, BSc (Hons)) және қанағаттанарлық (квалификациялық емес). Бірінші және екінші сыныптан бітірген түлектер магистрлік және докторлық дәрежелерге (мысалы, MSc және PhD) бірден үміткер бола алады, ал басқа сыныптан бітіргендерге мұндай мүмкіндікке қол жеткізу үшін қосымша магистратураны аяқтау қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, барлық түлектер міндетті түрде Ұлттық жастар корпусының (NYSC) талабын орындауы керек, ол әдетте бір жылға созылады, одан кейін олар жоғары білім алуға құқылы болады. NYSC – бұл жартылай әскери қызмет, онда студенттер елдің әртүрлі аймандарына жіберіліп, түрлі салаларда қызмет етеді. NYSC-нің басты мақсаттары – ұлттық бірлікке қол жеткізу, студенттерді алған білімдерін Нигерияның ауылдық аймақтарының мәселелерін шешуге бағыттау және т.б. NYSC Нигериядағы азамат соғысынан кейін заңмен құрылған. Нигериядағы политехникалық училищалар (политехникалар) университеттер деп есептелмейді. Олардың міндеті – жоғары білікті техниктерді даярлау; олар OND (қалыпты ұлттық диплом) және HND (жоғары ұлттық диплом) ұсынады. Политехникалық училищалар техникалық білім беруге ерекше назар аударады. Инженерлік салаларда BSc және HND дәрежелері салыстырылады, бірақ оқыту философияларында маңызды айырмашылықтар бар. Нигериядағы құрметті дәрежелер тек үлгерім бойынша ерекшеленеді. Құрметті дәрежелерге бірінші сынып, екінші сынып (жоғары және төменгі) және үшінші сынып кіреді, бірақ қанағаттанарлық дәреже кірмейді. Барлық университет студенттері алдыңғы оқу жылдарында алған білімдерін қолдана отырып, тәуелсіз зерттеу жобасын орындауы керек. Жобалық жұмыс бітіруге бір семестр қалғанда тапсырылуы керек және көбінесе көп ұпайға ие болады. Жобалық жұмыс кезінде қосымша курстар оқуға мүмкіндік бар, бірақ курстардың саны азаяды және олар жоғары деңгейде болады. Жобалық жұмыс факультет алдында және әріптестер алдында ауызша қорғалады. Табиғат ғылымдары мен инженерия салаларында жобаның демонстрациясы қажет болуы мүмкін. Теориялық жұмыстар бұл талаптан босатылады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада, құрметті диплом – бакалавриаттағы мамандыққа сәйкес келетін қосымша жоғары білім деңгейі, ол кем дегенде бір жылдық қосымша оқуды және зерттеу жұмысының есебін талап етеді.

Тунисі

Тунисте бакалавр дәрежесі араб тілінде аль-ижаза, ал француз тілінде ла лицензия деп аталады. Бұл дәрежені алуға үш жыл уақыт кетеді және ол LMD (лицензия, магистр, доктор) реформасының бір бөлігі болып табылады. Студенттер бакалавреат емтиханын тапсырғаннан кейін әртүрлі мамандықтар бойынша бакалавр бағдарламасына түсуге құқылы. Бұл дәреже әдетте Франция университеттерінің бағдарламаларымен бірдей, LMD реформасында белгіленгендей. Тунис университеттерінің көпшілігі 3 жылдық бакалавр дәрежесін ұсынады, бірақ медицина, фармация, инженерия, сәулет және бизнес-әкімшілік салаларындағы бакалавр мамандықтары тек Тунис бизнес мектебінде ғана ұсынылады және оқу мерзімі 4 жылды құрайды.

Америка

Әдетте аймақта қатысушы, бакалавр, магистр, докторлық және докторанттан кейінгі білім беру дәрежелері ұсынылады.

Бразилия

Бразилияда бакалавр дәрежесін алу үшін курстың жүктемесіне және бағдарламаға байланысты үш жылдан алты жылға дейін уақыт кетеді. Бакалавр дәрежесі – бразилиялықтардың белгілі бір білім саласында маман болу үшін ұмтылатын дәрежесі. Магистрлік және докторлық дәрежелер академиялық мансап немесе нақты бір саланың терең түсінігін алуды көздейтін үміткерлерге арналған қосымша білім деңгейлері. Болонья жүйесіне формалды түрде қосылмағанмен, бразилиялық "бакалавр" дәрежесі еуропалық "бірінші циклға" сәйкес келеді. Бразилиялық "бакалавр" дәрежесін аяқтау үшін үш жылдан алты жылға дейін уақыт қажет, сондай-ақ әдетте жазбаша монография немесе дипломдық жоба талап етіледі. Еуропалық бакалавр дәрежесін үш жылдан төрт жылға дейін аяқтауға болады, одан кейін еуропалықтар Болон процесіне сәйкес, әдетте "магистр" деп аталатын бір жылдық немесе екі жылдық екінші циклдық бағдарламаны бастай алады. Бағдарламалар мен жеке таңдауларға байланысты еуропалықтар жоғары білімнің төрт жыл ішінде (үш жылдық бакалавр және бір жылдық магистр) немесе алты жыл ішінде (төрт жылдық бакалавр және екі жылдық магистр) аяқтау арқылы магистр дәрежесін алуға мүмкіндік алады. Бразилияда "lato sensu" мамандану дәрежесін алуға болады, ол бразилиялық "strict sensu" магистр дәрежесінен ерекшеленеді және үш жыл (екі жылдық "tecnólogo" дәрежесі және қосымша бір жылдық мамандану) немесе сегіз жыл (кәсіптік мамандықтар үшін алты жыл, сонымен қатар медицина немесе инженерлік салаларындағы екі жылдық "strict sensu" магистр дәрежесі) уақытты қамтиды.

Канада

Канададағы білім беруді әрбір провинция мен аумақ дербес басқарады; алайда, Канаданың Білім министрлері кеңесі 2007 жылы дипломдар үшін ортақ құрылымға келісті. Бұл бакалавр, магистр және докторлық дәрежелерге қатысты Болон процесінде анықталған сипаттамаларға ұқсас сипаттамаларды қабылдады. Аталған құрылым аясында бакалавр дәрежесінің төрт негізгі түрі анықталған: жалпы білім беретін және түлектерді жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіби бағдарламаларға немесе жалпы жұмысқа дайындайтын бағдарламалар; белгілі бір сала бойынша терең білім беретін және түлектерді осы саладағы аспирантураға немесе жалпы жұмысқа дайындайтын академиялық бағдарламалар; білімнен гөрі практиканы меңгеруге бағытталған қолданбалы бағдарламалар; және түлектерді белгілі бір саладағы мамандар ретінде жұмыс істеуге дайындайтын, көбінесе (бірақ міндетті емес) жоғары оқу орнынан кейінгі білім алуды талап ететін кәсіби бағдарламалар. Соңғы санатқа докторантураға дейінгі білім беру бағдарламаларының дипломдары жатады, мысалы, MD, JD және DDS дәрежелері – аталған аталымдарына қарамастан, бұл бакалавр дәрежелері болып саналады. Сонымен қатар, француз тілінде "концентрация" деп аталатын, көбінесе факультативтік курстар ретінде таңдалатын мамандықтар бар. Онтарио провинциясында Онтарио университеттері ұсынатын бакалавр дәрежелерінің көп бөлігі академиялық бағытта. Керісінше, Онтарио заңнамасы Онтарио колледждері ұсынатын бакалавр дәрежелерінің кәсіби және қолданбалы болуын талап етеді.

Гуана

Гайанада университеттер әртүрлі бағыттар бойынша бакалаврлық бағдарламаларды ұсынады, мысалы, әдебиет бакалавры (BA), медбикелік саласындағы ғылым бакалавры, дизайн және өнер, гуманитарлық ғылымдар, психология, медицина докторы (MD) және басқа да денсаулық сақтау ғылымдары бағдарламалары. Бұл бағдарламаларды Гайана университеті, Тексила американдық университеті, Грин-Харт медициналық университеті, Лесли университеті және тағы да көптеген университеттер ұсынады.

Мексика

Бакалавр дәрежесін алу курстық жүктеме мен бағдарламаға байланысты орташа есеппен бес жыл (төрт жылдан бес жылға дейін) уақыт алады және оларды колледждер мен университеттер береді. Медициналық білім 6 жылдан 7 жылға дейін созады. Әр колледждің өз оқу бағдарламасы мен талаптары бар, олар өздерінің басымдықтарын таңдайды және республиканың әр штаты дербес басқарады. Барлық пәндерді аяқтағаннан кейін студенттер міндетті түрде бітіру жұмысын жасайды, ол белгілі бір саладағы арнайы семинарларды, ғылыми-зерттеу және әзірлемелерді немесе жазбаша диссертацияны қамтиды. Мексиканың заңнамасы бойынша, лицензия мен диплом алу үшін «әлеуметтік қызмет» атқару міндетті болып табылады (әсіресе мемлекеттік білім беру мекемесін бітіргендер үшін), бұл оқу кезінде алған пайдаға (қоғамға жасалған игіліктер) жауап ретінде ұлтқа төленетін сыйақы. Бұл талап дипломның түріне қарай алты айдан бір жылға дейін созылуы мүмкін. Бакалавр дәрежесін оның испан тіліндегі әріқтасы «бакалавр» сөзімен шатастырмау керек, себебі ол мансапқа немесе бакалавриатқа түсудің алғы шарты болып табылады. Мексикада бакалавр дәрежесінің ресми атауы «licenciado» және осы білім беру бағдарламасы «licenciatura» деп аталады. Бакалавр дәрежесін инженерлік дәрежелермен шатастырмау керек, онда атаудың алдына «Инженерия» қосылады және инженер ретінде аттестатталу үшін қосымша курстар қажет.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы бакалавр дәрежесін алу әдетте төрт жылдық толық уақытты оқумен аяқталады. Бұл көбінесе бір семестрде 15 сағаттан, жылына екі семестрден, барлығы сегіз семестр және 120 оқу кредитінен тұрады. Дегенмен, инженерлік немесе сәулет сияқты кейбір бағдарламалар бес жылға созылуы мүмкін. Сондай-ақ, кейбір университеттер мен колледждер студенттерге, әдетте жазғы мектептің көмегімен, әр семестрде көптеген пәндерді алып жатқандарға немесе жоғары мектептегі Advanced Placement немесе International Baccalaureate курстарынан несие алғандарға оқуды жылдам аяқтауға мүмкіндік береді. Кейбір АҚШ колледждері мен университеттерінде «құрметтілер» немесе «ғалымдар» бағдарламасы деп аталатын жеке академиялық бағыт бар. Бұл бағдарлама әдетте студенттердің ең жоғары пайызына, GPA негізінде ұсынылады және стандартты негізгі оқу бағдарламасының орнына немесе оған қосымша күрделі курстарды, жеке бағытталған семинарларды немесе зерттеу жобаларын ұсынады. Мұндай студенттер стандартты оқу бағдарламасын аяқтаған студенттермен бірдей бакалавр дәрежесін алады, бірақ транскриптте және дипломда «in cursu honorum» деп көрсетіледі. Әдетте, латынша құрмет белгілері осы құрметті курс белгісінен бөлек болады, бірақ құрметті курста оқитын студент кем дегенде «cum laude» белгісіне лайық бағаларын сақтауы керек. Сондықтан, түлек «Artium Baccalaureatum rite» немесе «Artium Baccalaureatum summa cum laude» дипломдарын кәдімгі курста немесе «Artium Baccalaureatum summa cum laude in cursu honorum» дипломдарын құрметті курста алуы мүмкін. Егер студент тек белгілі бір пән бойынша құрметті дәрежеге қойылатын талаптарды орындаған болса (мысалы, ағылшын тілі мен әдебиеті), онда дәрежесі сәйкес көрсетіледі (мысалы, «Ағылшын тілінде құрметпен BA»). Бұл жағдайда дипломға үміткер таңдалған пәннен басқа барлық пәндер бойынша қалыпты оқу бағдарламасын орындайды («Ағылшын тілі» алдыңғы мысалда). Кез келген жағдайда талаптарға әдетте арнайы құрметті семинарлар, әдеттегіден жоғары деңгейдегі дербес зерттеулер (көбінесе профессорлық-оқытушылық құрамның күшті қадағалауымен) және негізгі пән бойынша жазбаша дипломдық жұмыс кіреді. АҚШ-тағы көптеген университеттер мен колледждер бакалавр дәрежесін латынша құрметпен марапаттайды, әдетте (өсу ретімен) «cum laude» («құрметпен/мақтаумен»), «magna cum laude» («үлкен құрметпен/мақтаумен»), «summa cum laude» («ең жоғары құрметпен/мақтаумен») және сирек кездесетін «maxima cum laude» («максималды құрметпен/мақтаумен»). Мұндай құрмет белгілері үшін талаптар әдетте ең төменгі сыныптық орташа баллды (GPA) қамтиды, ал «summa» белгісі үшін ең жоғары орташа балл қажет (немесе бұл белгі болған жағдайда «maxima»). Кейбір оқу орындарында, мысалы, Bates College, Carleton College, Colby College, Middlebury College, Guilford College, Franklin College Switzerland және University of Virginia, Princeton University, North Carolina State University, University of Massachusetts Amherst сияқты ірі университеттерде гуманитарлық ғылымдар бойынша дипломдық жұмыс немесе табиғат ғылымдары (кейде әлеуметтік ғылымдар) бойынша зертханалық зерттеулер де қажет. Бірақ Reed College, Massachusetts Institute of Technology, The Evergreen State College, Sarah Lawrence College және Bennington College сияқты бес ерекше оқу орнында декандар тізімі, латынша құрмет белгілері немесе бакалавриаттық құрметті бағдарламалар мен пәндер жоқ.

Бангладеш

Бангладеш университеттері мен колледждері ғылым және бизнес салаларында үш және төрт жылдық дипломдар (үш жылдық дипломдық курс – өту курсы, төрт жылдық дипломдық курс – құрмет курсы деп аталады) тағайындайды, сондай-ақ өнер саласындағы үш және төрт жылдық дипломдар (BA, BSS және т.б.). Инженерлік университеттер бакалавр (Б.Эн. және Б.С.К.) мамандығы бойынша төрт жылдық білім беру бағдарламаларын ұсынады. Медициналық колледждерде бес жылдық білім беру бағдарламалары бар (MBBS, BDS). Заң білімінде үш жылдық BA бағдарламасын аяқтағаннан кейін екі жылдық LLB дәрежесі беріледі, оқудың жалпы мерзімі бес жылды құрайды. Сонымен қатар төрт жылдық LLB құрмет дәрежесі де бар. Бакалавр архитектурасы (BArch) және бакалавр фармациясы (BPharm) – кейбір университеттерде осы салада бес жылдық оқу курсын аяқтаған студенттерге берілетін кәсіби дипломдар. Бұл бағдарламалардың барлығы жоғары орта білім беру аттестатын (ЖСҚ) алғаннан кейін басталады (барлығы 12 жылдық мектеп білімі).

Қытай

Қытайда бакалавр дәрежесінің 13 түрі бар: философия, экономика, құқық, білім беру, өнер, тарих, ғылым, инженерия, ауыл шаруашылығы, медицина, менеджмент, әскери ғылым және бейнелеу өнері. Қытайдағы бакалавриат білім беру жүйесі американдық үлгіде құрылғандықтан, диплом сертификатын беруден басқа, барлық дәрежелер Америка Құрама Штаттарының дәрежелерінен бейімделген. Студент оқу бағдарламасын аяқтағаннан кейін «бітіруші куәлігі» беріледі. Диплом алу үшін студент диссертациялық жұмысын аяқтауы және қорғауы керек; тек содан кейін ғана Қытай Халық Республикасы Білім министрлігі куәландырған диплом табыс етіледі. Қытайдағы бакалавр дәрежесін алу көбінесе төрт жылға созалады, бірақ медицина бакалавры бес жыл оқуға тиіс. Кейбір колледждер (专科学校), кәсіптік колледждер (职业学院) және университеттердегі колледждер студенттерге екі немесе үш жылдық бағдарламалар ұсынады, мысалы, S. Psi. – «Психология бакалавры» (сөзбе-сөз «Психология бакалавры/BPsy, BA»), S. T. – «Инженерия бакалавры» (сөзбе-сөз «Инженерлік бакалавр»), S. Si. – «Ғылым бакалавры» (сөзбе-сөз «Ғылым бакалавры»), S. Farm. – «Фармация бакалавры» (сөзбе-сөз «Фармация бакалавры»), S. E. – «Экономика бакалавры» (сөзбе-сөз «Экономика бакалавры»), S. Kom. – «Компьютер ғылымдары бакалавры» (сөзбе-сөз «Компьютер ғылымдарының бакалавры»), S. S. – «Әдебиет бакалавры» (сөзбе-сөз «Әдебиет бакалавры») немесе S. Sos. – «Әлеуметтік ғылымдар бакалавры» (сөзбе-сөз «Әлеуметтік ғылымдар бакалавры»). Бұрын Индонезияның академиялық жүйесі ескі еуропалық/батыс дәрежелерін қабылдады, мысалы, инженерлік мамандық үшін Ir (голланд тілінен *ingenieur* сөзінен алынған *insinyur*) және әлеуметтік немесе табиғат ғылымдары бойынша дәреже үшін *doktorandus* (голланд және түптеп келгенде латын тілінен алынған).

Иран

Иранда студенттер басқа елдерде берілетін ұқсас біліктіліктермен мақұлданып, теңестірілетін BS, MS немесе PhD дәрежесіне алып келетін әртүрлі бакалавриат және магистратура бағдарламаларын оқи алады. Студенттер BS дәрежесін алу үшін үштен алты жылға дейін (көбінесе төрт жыл) білім алады.

Иордания

Иорданиядағы бакалавриат білім беру жүйесі американдық үлгіде құрылғандықтан, диплом сертификатын беруден басқа барлық дипломдар Америка Құрама Штаттарының дипломдарына сәйкес келеді. Студент оқу бағдарламасын аяқтағаннан кейін, оған академиялық анықтама беріледі. Ал кейбір мамандықтар бойынша диплом алу үшін студент диссертацияны қорғауы тиіс; осыдан кейін ғана Иордания Хашимит Корольдігінің Жоғары білім министрлігі аккредиттеген диплом табыс етіледі. Білім берудің стандартты мерзімі – төрт жыл.

Малайзия

Малайзиядағы жоғары оқу орындары үш немесе төрт жылдық білім беруді BSc Hons бакалавр дәрежесіне жеткізеді. Малайзия университеттері арасындағы дәрежелеу стандарттары шамамен бірдей. Оқу нәтижелерінде жоғары жетістіктерге қол жеткізген үміткерлерге Бірінші сыныпты бакалавр дәрежесі (әдетте 3.67 CGPA және одан жоғары), одан кейін Екінші сыныпты жоғары (әдетте 3.00 мен 3.66 CGPA аралығында), Екінші сыныпты төмен (әдетте 2.50–2.99 CGPA), Үшінші сынып (әдетте 2.00–2.49 CGPA) және Ардақсыз бакалавр дәрежесі (әдетте 1.99 CGPA және одан төмен) беріледі.

Непал

Непалда бакалавриат бастапқыда Трибхуван университеті, Покхара университеті, Пурбанчал университеті және Катманду университетіндегі Бизнес зерттеулері (BBS), Ғылым бакалавры (BSc), Білім бакалавры (BEd), Өнер бакалавры (BA) сияқты курстар үшін үш жылдық бағдарлама болған, бірақ қазір көбінесе жаңа курстар, мысалы, Бизнес әкімшілігі бакалавры (BBA), Бизнес ақпараттық жүйелері бакалавры (BBIS), Ақпараттық менеджмент бакалавры (BIM), Инженерлік бакалавр, Компьютерлік ғылымдар және ақпараттық технологиялар бакалавры (BScCSIT) үшін төрт жылдық бағдарлама болып табылады. Кейбір бакалавриат бағдарламалары, мысалы, Өнер бакалавры (BA) және Білім бакалавры (BEd) әлі де үш жылдық. Ол 10+2 деңгейінен (орта мектеп) немесе дипломнан немесе басқа да эквивалентті білім деңгейінен кейін аяқталады. Бизнес әкімшілігі бакалавры (BBA), Ақпараттық менеджмент бакалавры (BIM), Бизнес ақпараттық жүйелері бакалавры (BBIS), Инженерлік бакалавр және Компьютерлік ғылымдар мен ақпараттық технологиялар бакалавры (BScCSIT) – бірнеше танымал бакалаврлық бағдарламалар. Соңғы кезде BSc және BBSc үш жылдық бағдарламадан төрт жылдық бағдарламаға өтті. Непалда студенттер мен академиялық бөлімдер саны бойынша ең көне және ең ірі Трибхуван университеті, Катманду университеті, Пурбанчал университеті, Покхара университеті, Непал Санскрит университеті және басқа да жаңа аймақтық университеттер қазіргі уақытта жұмыс істеп жатыр. Барлық университеттердің MBA және BBA бағдарламалары пайыздық және GPA жүйесі бойынша бағаланады, ал дәстүрлі университет курстарына дивизиялық негізде қол жеткізіледі, мысалы, қанағаттанарлық, екінші, бірінші дивизия және үздік. Непалда Непал үкіметі мен басқа да білім беру мекемелері бекіткен және жүзеге асырған қосымша курстар, құрметті дипломдар мен алмасу бағдарламалары жоқ, бірақ бүгінде шетелдік университеттермен байланыс, онлайн және қашықтықтан оқыту жас және заманауи жұмыс істейтін халық арасында танымал. MBA, BBA, BPharmacy, BSc Nursing, Bachelor of Nursing (BN), BE Непал нарығында жоғары сұранысқа ие мамандықтар. Университетке түсу үшін студенттер тиісті университет өткізетін міндетті қабылдау емтиханын тапсырып, сол университеттегі филиал колледжге белгілі бір мамандық бойынша орналасуы керек. Емтихан барысында әйелдер мен әлеуметтік жағдайы нашар топтар үшін әртүрлілікті және теңдікті қамтамасыз ету үшін жеке квота қарастырылады.

Пәкістан

Пәкістанда өнер, коммерция және ғылым колледждері төрт жылдық бакалавр дәрежесін (BS, BSc (Hons), BBA (Hons), BCom (Hons) және т.б.) ұсынады. Бұрын екі жылдық бакалавр дәрежесі BA, BSc және B. Com ретінде берілетін, ал 2018-19 жылдары HEC Pakistan оларды ассоциациялық дәрежелерге (ADA, ADS) қайта аталды. Әдетте, бұл бағдарламалар әлемнің басқа жерлеріндегідей төрт жылға созылады және жоғары орта білімді аяқтағаннан кейін, тиісті кеңес бойынша он екі жылдық оқуды растайтын жоғары орта мектеп сертификатын алғаннан кейін басталады. Осы бағдарламаларды сәтті аяқтағаннан кейін тиісті университет бакалавр дәрежесін тағайындайды. Инженерлік және медициналық колледждер бакалавр дәрежесі үшін төрт және бес жылдық бағдарламаларды ұсынады (BE/BS/BSc Engg және MBBS), олар да жоғары орта мектептің 12-ші сыныбын бітіргеннен кейін басталады. Архитектура бакалавры (BArch) білім беру бағдарламасы бес жылдық.

Филиппин

Филиппинде "курс" термині бакалавр мамандығын, оқу бағдарламасын немесе білім беру бағдарламасын білдіру үшін жиі қолданылады. Бакалавр дәрежесінің бірнеше түрі бар, ең көп таралғандары – Бакалавр ғылымдары (BSc) және Бакалавр өнерлері (BA немесе AB). Экономика, бизнес-әкімшілік, әлеуметтік жұмыс, ауыл шаруашылығы, медбикелік, есеп, сәулет және инженерия сияқты мамандықтар ("мажорлар") көптеген колледждер мен университеттерде BS дәрежесі ретінде ұсынылады. Басқа да кең таралған дәрежелер – Педагогика бакалавры (BEd) және Заң бакалавры (LLB, кәсіби дәреже). АҚШ үлгісіндегідей, барлық университеттер мен колледждер құрметті дипломмен бітіруді ұсынады – cum laude, magna cum laude және summa cum laude.

Оңтүстік Корея

Жоғары оқу орындары, колледждер мен жоғары білім беру мекемелері бакалавр дәрежесін береді, ол "хакса" деп аталады. Мысалы, әдебиет мамандығы бойынша оқыған және бітірген университет студенті "мунхакса" деп аталатын бакалавр дәрежесін алады. Егер адам жоғары білім беру мекемесіне бармаса да, өзіндік білім беру бакалавр емтиханы арқылы бакалавр дәрежесін алуға болады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада тек мойындалған жоғары оқу орындары ғана дипломдар беруге уәкілді. Толық уақытты үш жылдық бакалавр дәрежесі, ешқандай мамандық таңдалмаған жағдайда, жалпы білім беру дәрежесі деп аталады. Мамандық бойынша (есептеу, химия, өсімдік биотехнологиясы, зоология, физика, инженерия, АТ, құқық тағы басқалар) алынған дәреже – үздік диплом деп саналады және оны алу үшін кемінде төрт жыл (120 немесе одан көп кредит) оқу және жоғары талаптарға сай болу қажет. Медицина мамандығы бойынша, MBBS диплом алу үшін кемінде алты жыл білім алу керек.

Түркия

Түркияның дерлік әр қаласында бакалавр дәрежесін тағайындайтын оқу орындары бар. Мысалы, Анкара университеті, Билкент университеті, Боғазичи университеті, Мармара университеті, Хаджеттепе университеті, Стамбул Билги университеті, Стамбул техникалық университеті, Стамбул университеті, Коч университеті, Коджаэли университеті, Таяу Шығыс техникалық университеті, Сабанджи университеті, Йедитепе университеті, Газиантеп университеті, Стамбул Гелишим университеті және Йылдыз техникалық университеті. Олардың барлығы сегіз семестрлік оқуды аяқтағаннан кейін өнер немесе ғылым бакалавры дәрежесін береді. Екі мамандық бойынша оқу мүмкіндігі де бар. Түркия Болонья процесіне қатысуда.

Австрия

Австриядағы тарихи жағдай Германиядағыға өте ұқсас болды, дәстүрлі бірінші білім деңгейлері магистр және диплом аталды, бұл магистрлік деңгейдегі біліктіліктер. 2004 жылдан бастап Болон процесі реформаларының аясында бакалавр дәрежесі қайта енгізілді. Оны университеттерде үш немесе төрт жыл оқып бакалавр (BA немесе BSc) алуға болады, ал қолданбалы ғылымдар университеттерінде (Fachhochschulen) үш жыл оқып бакалавр (FH) алуға болады.

Бельгия

Бельгиядағы білім беруді тілдік қауымдастықтар басқарады, ал жоғары білім беру жүйелерін Фламанд және Француз қауымдастықтары басқарады. Екі жүйе де Болонья процесіне сәйкес реформаланды, Фламанд қауымдастығы 2003 жылдан, ал Француз қауымдастығы 2004 жылдан бастап. Фламанд қауымдастығында бакалавр дәрежесі академиялық немесе кәсіптік болуы мүмкін. Бұл дәрежелер үш жылға созылады, және екі жағдайда да бір жылдық жоғары бакалавр дипломы (бакалаврдан кейінгі бакалавр) алуға болады (Австралиядағы бакалаврдің құрметті дәрежесі сияқты). Бұл біліктіліктердің барлығы 2011 жылдың маусымында Фламанд біліктілік шеңберіне сілтеме жасалған ЕҚЖЖ 6-деңгейінде. Француз қауымдастығында университеттер бакалавр дәрежесіне балама ретінде «grade de bachelier» (3 жыл) дәрежесін тағайындайды. Университеттерден тыс, кәсіби бағдарламалар «type long» (ұзақ типте) немесе «type court» (қысқа типте) болуы мүмкін, екеуі де «hautes ecoles» және «écoles supérieures des arts» оқу орындарында ұсынылады. Ұзақ типте «grade de bachelier» (ұзақ типте) (3 жыл) алғаннан кейін магистр дәрежесі (1 немесе 2 жыл) тағайындалады, ал қысқа типте «grade de bachelier professionnalisant» (қысқа типте) (3 жыл) алғаннан кейін «bachelier de spécialisation» (1 жыл) алуға болады. Барлық «bachelier» дәрежелері (соның ішінде «bachelier de spécialisation») ЕҚЖЖ 6-деңгейіне балама, бірақ ресми түрде сілтеме жасалмаған.

Қазақстан

Бүгінде Хорватиядағы көптеген мемлекеттік университеттер мен колледждер үш жылдық бакалавриат бағдарламасын ұсынады, оны әдетте екі жылдық магистрлік (жоғары білім) бағдарламасымен жалғастыруға болады. Хорватиядағы барлық бакалавр дәрежелері кәсіби бағытталған. Университеттерде дәреже "univ. bacc." (университет бакалавры) деп, ал колледждерде жай ғана "bacc." деп аталады. Загреб экономика және менеджмент мектебі төрт жылдық бакалавриат бағдарламасын ұсынады. Мысалы, Загребтегі Көркемсурет академиясы сияқты өнер саласына маманданған академиялар төрт жылдық бакалавриат бағдарламасын, одан кейін бір жылдық магистрлік бағдарламаны ұсынады.

Чехия

Тарихи тұрғыдан алғанда, бакалавр – либералды өнер факультетінің (Charles University немесе University of Olomouc) тривиум курсын (грамматика, диалектика және риторика) аяқтаған студенттерге берілетін академиялық дәреже. Ол либералды өнер факультетінде (магистр дәрежесіне және одан әрі докторлық дәрежесіне жетелейтін квадривиум) немесе басқа үш тарихи факультетте – құқық, медицина немесе теологияда оқуды жалғастыру үшін қажетті шарт болды. Бакалавр дәрежесі, BcA деп қысқартылып, көркем өнер саласында, ал Bc (чех тілінде Bakalář) – басқа салаларда университеттер мен колледждерде аккредиттелген бакалавриат бағдарламаларын аяқтағанға беріледі. Чехиядағы жоғары оқу орындарының көп бөлігі үш жылдық стандартты оқу бағдарламасын ұсынады. Чехияның жоғары білім беру жүйесінде көптеген университеттер мен колледждер үш жылдық бакалавриат бағдарламасын ұсынады, одан кейін әдетте екі жылдық магистрлік (жоғары) бағдарламаға түсуге болады. Медицина және ветеринария дәрігерлері сияқты кейбір мамандықтар жалпы жүйеден ерекшеленеді, себебі олар үшін жалғыз нұсқа – бакалавр дәрежесі жоқ алты жылдық магистрлік бағдарлама (дипломмен аяқталады). Бұл негізінен осы мамандықтар бойынша білім беруді мағыналы түрде бөлудің қиындығына байланысты.

Франция

Дәстүрлі бакалавр дәрежесі француздық үш жылдық лицензия дәрежесімен мағынасы жағынан бірдей. 2004 жылы LMD Болон процесінің жаңа еуропалық жүйесі құрылғаннан бері, үш жылдық бакалавр дәрежесі лицензия дәрежесімен, бес жылдық магистр дәрежесі және сегіз жылдық докторлық дәрежесі ресми түрде мойындалатын болды. Бірақ, кейбір жекеменшік оқу орындары өздерінің білім беру бағдарламаларын тікелей «бакалавр» деп атап жүр. Олардың кейбіреуі «Diplômes visés» (көбінесе бизнес, дизайн, кино немесе журналистика мектептері сияқты мамандандырылған жеке оқу орындарымен беріледі), ал енді біреулері француз мемлекетімен «Diplômes certifiés» деп саналады. Ал қалғандары француз мемлекетінің аккредитациясын алмайды.

Грекия

Грек бакалавриат дәрежесі πτυχίο деп аталады (дыбысталуы "ptychio"; грекше: πτυχίο; 1976 жылдан бері dhimotiki тілінде ptychio; немесе қолданыстан шыққан πτυχίον; 1976 жылға дейін политондық, katharevousa тілінде ptychion). Ол мамандығына қарай төрттен алты жылға дейінгі бакалавриат білімінен кейін беріледі және Болон процесінде 240 немесе одан көп ECTS кредиті бар бірінші циклдік біліктілік болып табылады. Грекияның ұлттық біліктілік шеңберінің 6-шы деңгейінде орналасқан, ол ресми түрде Грек біліктілік шеңбері (HQF) деп аталады және Еуропалық біліктілік шеңберінің 6-шы деңгейіне сілтеме жасайды. Бұл ISCED классификациясы бойынша 6-шы деңгейлік біліктілік саналады. Бакалавр дәрежесін барлық жоғары білім беру мекемелері (ЖББМ), соның ішінде университеттер, мамандандырылған ЖББМ, бұрынғы технологиялық білім беру институттары (TEI) (1983–2019) ұсынады. 1995 жылы TEI-дегі бакалавриаттың алты семестрлік оқу бағдарламасы заң жүзінде қарапайым бакалавр дәрежесіне (Ord) теңестірілді (3,5 жыл; 210 ECTS, 1983–1995) және тоғыз семестрлік режимге (4 жыл; 240 ECTS, 1995–2019) ауыстырылды. Техникалық университеттер мен кейбір университеттер бес жылдық (300 ECTS) бакалавриат бағдарламасын ұсынады, ол Δίπλωμα (грекше) Дипломға (біріктірілген магистрлік деңгейді беру, магистр дәрежесіне баламалы) HQF-тың 7-ші деңгейіне әкеледі.

Венгрия

Классикалық, Болонья жүйесіне дейінгі білім беру жүйесінде венгр академиялық бағдарламалары бакалавр және магистр дәрежелеріне бөлінбеген. Дегенмен, орташа университет (egyetem) дипломы алуға 5 жыл кетсе, 3 немесе 4 жылдық білім алу арқылы жоғары колледж (főiskola) дипломын алуға да мүмкіндік болды. Бұл дипломдар бүгінде BA/BSc (бакалавриат) немесе MA/MSc (магистратура) дәрежелерімен теңестіріледі. Болон жүйесі 2005 жылы енгізілді және 2009 жылы соңғы түлектер бітіргеннен кейін, ол елдегі жоғары білімнің жалғыз нысанына айналды. Бакалавр дәрежесі (alapképzés, "негізгі білім") әдетте 3 жылға созылады, бірақ білім берудің кейбір салаларында – ең алдымен инженерлік, экономика және табиғаттану ғылымдарында – қосымша семестр қажет, бұл бағдарламаны 3,5 жылға дейін ұзартады. Кәдімгі магистр дәрежесін (mesterképzés, "магистрлік білім") алу үшін бакалавр дәрежесі болуы міндетті, бірақ венгр жүйесі заң, педагогтік, медициналық және кейбір ерекше мамандықтар (мысалы, Сопрон университетінің орман шаруашылығы инженері) бойынша ерекшеліктер жасайды: мұндай бағдарламалар бөлінбеген білім беру (osztatlan képzés) деп аталады, және техникалық тұрғыдан MA/MSc дәрежесі болғанымен, BA/BSc дәрежесіне қабылдау шарттарымен бірдей және 5 немесе 6 жылға созылады.

Солтүстік Македония

2003 жылы неміс үлгісіндегі білім беру жүйесі Болон процесінің нәтижесінде ECTS стандартына келтірілді. Бұрын дипломмен берілетін академиялық дәреже бакалавр (бакалавр дәрежесі) болып өзгертілді. Әдетте университеттер бакалавр дәрежесін 3 жылдық оқудан кейін (содан кейін магистратура 2 жыл) немесе 4 жылдық оқудан кейін (содан кейін магистратура 1 жыл) беру арқылы табыстайды.

Норвегия

Норвегияда бакалавр дәрежесін алу үшін үш жылдық толық күндік оқу, яғни 180 ECTS қажет. Бірақ, кейбір ерекшеліктер де бар, мысалы, физиотерапия мамандығы. Норвегиядағы бакалавр дәрежелері бағдарламалық немесе таңдаулы болып бөлінеді.

Польша

Польшада лицензиат дәрежесі ағылшын тілді елдердегі бакалавр дәрежесімен сәйкес келеді. Польша тілінде ол "лицензиат" деп аталады. Лицензиат дәрежесін алу үшін үш жыл оқуды аяқтау қажет. Техникалық университеттер беретін және бағдарламасы әдетте 3,5 жылға созылатын "инженер" (inżynier) деп аталатын ұқсас дәреже де бар. Одан кейін студенттер 2 немесе 1,5 жыл оқуын жалғастырып, магистратураны аяқтау арқылы магистр дәрежесін алады, ол өз кезегінде магистр дәрежесімен тең.

Португалия

Қазіргі уақытта Португалияда бакалавр дәрежесі жоқ. Болон процесінен бұрын (2006/2007), Португалияның жоғары білім беру жүйесінде бакалавриат болған. Ол үш жылдық оқуды қажет етті және қазіргі licenciatura дәрежесімен шамалас болды. Ол кезде licenciatura бес жылдық оқуды қажет ететін, қазіргі магистр дәрежесіне тең дәреже болып саналды. Бакалавриатты бітіргеннен кейін екі жыл оқу арқылы да licenciatura алуға болады. Бүгінде Португалияда бұрынғы және қазіргі licenciatura дәрежелері сәйкесінше Болон процесіне дейінгі және Болон процесінен кейінгі licenciatura деп аталады.

Ресей, Армения және Әзірбайжан

Мамандардың дәрежесі (специалист) – Кеңес Одағында университет деңгейінде бес жылдық оқуды аяқтаған студенттерге берілген алғашқы академиялық атау. Бұл дәреже бакалавр және магистр дәрежелерімен салыстырылатын еді. 1990 жылдардың басында Түрікменстанды қоспағанда, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының барлық елдерінде Бакалавр (Бакалавр, "бакалавр") дәрежесі енгізілді. Бакалавр дәрежесін алғаннан кейін (әдетте төрт жыл), бұрынғы бес жылдық мамандық жүйесі сақталған күйінде магистр дәрежесін (тағы бір немесе екі жыл) алуға болады.

Швеция

Бакалавр дәрежесінің швед тіліндегі эквиваленті – kandidatexamen. Ол үш жылдық оқудан кейін беріледі, оның кемінде бір жарым жылы мамандық бойынша болады. Дипломдық жұмыс, кемінде 15 ECTS кредитіне бағаланатын, осы дәрежеге қоса берілуі керек. Болон процесінің аясында Швеция жоғары білім беру бағдарламаларының (бакалавриат және магистратура) ұзақтығын халықаралық стандарттарға келтірді. Бұрын 4,5 жылдық оқуды талап ететін заң бакалавры (juris kandidat) дәрежесі болған, бірақ қазір ол жаңа атауға – juristexamen ие (және бұл енді «Заң магистрі» аталатын магистратура дәрежесі). Сол сияқты, бұрын Civilingenjör деп аталатын инженерлік білім беру дәрежесі де 4,5 жылдық болған, бірақ ол 3 жылдық бакалавриат (180 ECTS кредиті) және 2 жылдық магистратура (120 кредит) дәрежелеріне бөлінді.

Швейцария

Австрия мен Германия сияқты, Швейцарияда да бакалавр және магистр дәрежелерінің дәстүрі болған жоқ. 2003 жылы Болонья процесін қабылдағаннан кейін бакалавр және магистр дәрежелері бұрынғы дәрежелердің орнын басты. 2005 жылдан бастап Швейцария университеттері ректорларының конференциясы лицензиат немесе диплом иелеріне сәйкес магистр атағын пайдалану құқығын берді. 2006 жылдан бастап, баламалы куәліктерді бастапқы дипломды берген университет ресми түрде растайды. Қазіргі таңда бакалавр дәрежесін алу үшін үш-төрт жыл оқу қажет. Ал магистр дәрежесін алу үшін тағы екі-үш жылдық оқу және дипломдық жұмыс талап етіледі.

Шотландия

Шотландия университеттерінде бакалавр дәрежесі (және кейбір мекемелер беретін шотландтық магистр дәрежесі) әдетте төрт жылдық оқуды (немесе шетелде немесе өнеркәсіпте бір жыл оқыған жағдайда бес жылдық) талап ететін құрметті дәреже болып табылады, бірақ үш жылдық оқуды талап ететін қарапайым дәрежелер (өткізу, жалпы немесе белгіленген дәрежелер деп те аталады) де болуы мүмкін. Құрметті дәрежелер өнер және әлеуметтік ғылымдар саласында BA (Hons) немесе MA (Hons), ал ғылымдар саласында BSc (Hons) ретінде берілуі мүмкін, сондай-ақ BEng сияқты нақты атаулары да болуы мүмкін. Ұлыбританияның қалған бөлігіндегідей, Шотландияда да бес жылдық біріктірілген магистрлік дәрежелер бакалаврлық дәрежелермен қатар бірінші дәреже ретінде ұсынылады. Құрметті дәреже тікелей кәсіби немесе мамандық білімімен байланысты болуы мүмкін, әсіресе инженерлік, геодезиялық және сәулет салаларында. Мұндай курстардың оқу бағдарламалары жоғары деңгейде белгіленген, сондықтан студенттерге кең ауқымды зерттеулерге мүмкіндік аз. Басқалары, дәстүрлі жолмен, студентті қабылдаған факультетте немесе модульдік оқу арқылы бүкіл университет бойынша кең ауқымды пәндерді зерттей бастайды. Бұл курстардағы студенттер білім алу бағдарламаларында кейінірек маманданады. Құрметті дәрежелер Ұлыбританияның қалған бөлігіндегідей, жалпы бағасына байланысты сыныптарға бөлінеді. Олар жоғарыдан төменге қарай: бірінші сынып, жоғарғы екінші сынып (2:1), төменгі екінші сынып (2:2) және үшінші сынып. Қарапайым дәрежелер университетте үш жыл оқып, бірнеше байланысты пәндерді оқыған студенттерге беріледі. Бұл курстар кең ауқымды пәндерді қамтуы мүмкін немесе (құрметті дәрежелер сияқты) белгілі бір пәнге мамандануы мүмкін (соңғы жағдайда олар кейде белгіленген дәрежелер деп аталады). Шотландиядағы қарапайым дәрежелер құрметті дәрежеден төмен емес, ерекше оқу бағдарламасын құрайтындықтан, оларды (ең төменгісінен ең жоғарысына дейін) "өткен", "керемет" немесе "үлкен" деп бағалауға болады. Ұлыбританияның қалған бөлігіндегідей, жоғары білім беру сертификаттары мен дипломдарын бакалавриат курсының бір және екі жылын аяқтаған адамдар ала алады. Құрметті бакалавр дәрежесі Шотландияның кредиттік және біліктілік шеңберінің (SCQF) 10-шы деңгейінде болады және 480 кредит талап етеді, оның ішінде 10-шы деңгейде кемінде 90 және 9-шы деңгейде 90 кредит болуы керек. Қарапайым дәрежелер 9-шы деңгейде болады және 360 кредит, оның ішінде 9-шы деңгейде кемінде 90 кредит талап етеді. Екі құрметті дәреже де, қарапайым дәреже де Болон процесінде бірінші циклдің (цикл соңы) біліктіліктері болып саналады. Медицина, стоматология және ветеринария салаларындағы бакалавр дәрежесі SCQF-тың 11-ші деңгейінде болады және Болон процесінде екінші циклдің (цикл соңы) біліктіліктері болып табылады.

Австралия

Австралияда "бакалавр дәрежесі" әдетте үш-төрт жылдық бағдарлама болып табылады, ол Австралия біліктілік аясының 7-деңгейіндегі біліктілікке алып келеді. Заңгерлік тәжірибе және оқыту сияқты мамандықтардың көптеген салаларына кіру үшін бакалавр дәрежесі ( "кәсіптік" дәреже) қажет. Басқа да, мысалы, гуманитарлық ғылымдар бакалавры дәрежесі міндетті түрде мамандыққа кіруді талап етпейді, бірақ көптеген ұйымдар жұмысқа орналасу үшін бакалавр дәрежесін талап етеді. Бакалавр дәрежесінен кейін, сол мамандық бойынша бір жылдық аспирантура бакалавриат құрметі дәрежесін жеке курс ретінде немесе бакалавр бағдарламасының бір бөлігі ретінде қосымша жыл ретінде алуға болады. Бакалавр және бакалавр құрметі дәрежелері британдық және ирландтық бакалавр дәрежелерімен (құрметпен немесе онсыз) және Болон процесінің бірінші цикл біліктіліктерімен бірдей, EQF 6-деңгейіне сәйкес келеді. Кейбір бакалавр дәрежелері (мысалы, инженерлік және қоршаған орта ғылымдары) төрт жылдық бағдарламаның бір бөлігі ретінде интеграцияланған құрмет дәрежесін қамтиды. Құрмет дәрежесі көбінесе аспирантурада ғылыми-зерттеу жолын бастағысы келетін студенттерге, сондай-ақ жұмыс нарығында артықшылықты қалайтындарға арналған. Құрмет дәрежесіне қойылған бағалар әр түрлі болуы мүмкін; әдетте, Бірінші сыныптық құрмет (85–100%) – өте жақсы жетістік деңгейін білдіреді; Екінші сыныптық 1-бөлім (75–84%) – жоғары стандартты; Екінші сыныптық 2-бөлім (65–74%) – жақсы стандартты; Үшінші сынып (50–64%) – қанағаттанарлық стандартты; 50%-дан төмен баға – курс бойынша сәтсіздік. Бакалавр құрметі дәрежесіне тәуелсіз зерттеу жұмысының үлкен бөлігі кіреді, бұл студенттерге одан әрі оқуға немесе өнеркәсіптегі зерттеу салаларында жұмыс істеуге қажетті дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді. Докторлық бағдарламаларға (мысалы, PhD және т.б.) түсу үшін бірінші немесе екінші сыныптық (жоғарғы бөлім) құрмет дәрежесі қажет. Докторлық білім алудың балама жолы – "магистр" дәрежесі арқылы.

Фиджи

Колониялық байланыс және 1968 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің құрылуы білім беру жүйесіне Ұлтақ Достастығының біліктілік жүйесін қабылдауға мүмкіндік берді. Оңтүстік Тынық мұхиты университеті – Австралия мен Жаңа Зеландиядан басқа Океания аймағында халықаралық деңгейде мойындалған, бакалавр және басқа да дипломдарды табыс ететін жалғыз университет. Бұл университет аралдық аймақтағы университеттердің рейтингісінде ең жоғары көрсеткішті алып, Канберра университеті, Саншайн-Кост университеті сияқты австралиялық және Линкольн университеті, Вайкато технология институты сияқты жаңазеландиялық университеттерден де жоғары тұрады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда тек қана мойындалған оқу орындары – әдетте университеттер мен политехникалық колледждер – ғана диплом беру құқығына ие. Көптеген бакалаврлік дипломдар үш жылдық толық уақытты оқуды қамтиды, бірақ кейбір мамандықтар, мысалы, заң және инженерлік бакалаврлер, төрт жыл оқуды талап етеді. Бакалаврлік дипломмен қоса бітірушілер үшін төрт жылдық бағдарлама қарастырылған (мысалы, Құрметті бакалавр). Медицина бакалавры диплом алу үшін кем дегенде алты жыл оқу қажет. Егер студенттер екі бакалаврлік дипломды бір уақытта оқыса – бұл “бірлескен диплом” немесе “қос диплом” деп аталады – оқу мерзіміне қосымша бір жыл қосылады. Оқудың қажетті жылдарының саны ең көп жылдарды талап ететін дипломға байланысты анықталады. Мысалы, BCom диплом алу үшін үш жыл толық уақыт оқу керек, ал BCom–LLB қос диплом алу үшін бес жыл толық уақыт оқу қажет, себебі LLB диплом алуға төрт жыл уақыт кетеді. Ұсыныс білдірген студенттер, әдетте жазғы мектептің көмегімен, қосымша курстар алып, дипломды қысқа мерзімде аяқтауға мүмкіндік алады. Екі дипломды бағдарламаны аяқтаған студенттер оқуын бітіргеннен кейін екі жеке бакалаврлік дипломға ие болады. Үздік көрсеткіштерді тұрақты түрде көрсеткен студенттер “құрметті диплом” бағдарламасын аяқтауға шақырылуы мүмкін. Құрметті диплом алу үшін әдетте қосымша бір жыл оқу және қосымша дипломдық жұмыс қажет. Бұл диплом Еуропалық біліктіліктер шеңберінде бакалавр және магистр деңгейлері арасында саналады. Құрметті диплом "Hons" әрпімен дипломның атауына немесе аббревиатурасына қосылып белгіленеді (мысалы, "Заң бакалавры (Hons)"). Кейбір құрметті дипломдық курстар бітіру біліктілігі ретінде магистратурадан кейінгі дипломды (PGDip) ұсынады, ол көбінесе бірдей оқу жүктемесінен тұрады, бірақ икемділігі артық. PGDip әдетте диссертацияны талап етпейді. Дегенмен, студент қаласа, диссертация жаза алады. Диплом "PGDip" және мамандық атауы арқылы көрсетіледі (мысалы, "PGDipArts" немесе "PGDipScience").

Тақырыбы

Сондай-ақ, көптеген басқа да мамандандырылған бакалаврлық дәрежелер ұсынылады. Олардың кейбіреуі өте тар мамандықтарға арналған, мысалы, өндірістік дизайн бойынша бес жылдық BIDes немесе BScIDes дәрежесі. Ал кейбіреулері тек шектеулі ғана университеттерде бар, мысалы, Джорджтаун университетінің Сыртқы істер мектебіндегі Сыртқы істер бакалавры (BSFS). Делавэр университеті қолданбалы өнер және ғылым бакалавры (BAASc) дәрежесін ұсынады, бұл дәреже көбінесе оның Өнер және ғылым мектебіндегі көптеген мамандықтар үшін пәнаралық оқу бағдарламасын білдіреді. Стэнфорд университетінің өнер және ғылым бакалавры дәрежесі бір диплом алуға ниеттенген, бірақ әдеттегідей, BA және BSc дәрежелеріне жетекші болатын екі өнер және ғылым мамандығын аяқтаған студенттерге арналған. Көптеген оқу орындарында екі дипломдық бағдарламаны аяқтауға болады, егер алынатын бакалаврлық дәрежелер әртүрлі болса (мысалы, адам бір уақытта философия бойынша BA және химиялық инженерия бойынша BScCEng дәрежелерін алуға мүмкіндігі бар, бірақ философия мен ағылшын тілін оқыған адам екі мамандықпен бір BA ғана алады). Дегенмен, осы ережелер әртүрлі болуы мүмкін.

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы ғылымдарының бакалавры [BSc (Ag) немесе BSc (Hons) Agriculture] ғылымдар саласында жан-жақты білім береді. Бұл төрт жылдық қолданбалы білім бағдарламасының негізгі мақсаты – аналитикалық, сандық, есептеу және коммуникация дағдыларын дамыту болып табылады. Студенттер ғылымның білімі мен принциптерін ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу және сатуды түсіну және басқару үшін, сондай-ақ табиғи ресурстарды басқару және сақтау үшін қалай қолдануға болатынын үйренеді. Барлық студенттер ауылдық жағдайларда сапарларға қатысады және ауыл шаруашылығы немесе бау-бақша шаруашылығы кәсіпорындарында, табиғи ресурстарды басқару, агробизнес салаларында, сондай-ақ осы саладағы коммерциялық немесе мемлекеттік ұйымдарда бекітілген кәсіби тәжірибеден өтеді. Бұл экологиялық егіншілікті де қамтиды.

Сәулет және дизайн

Бакалавр архитектурасы (BArch) – кейбір университеттерде осы саладағы бес жылдық оқу курсын аяқтаған студенттерге берілетін кәсіби дәреже. Көптеген университеттер алғашқы үш немесе төрт жылдан кейін BSc немесе BA (архитектура мамандығы) берсе, содан кейін екі-төрт жыл бойы магистратурадан кейінгі диплом, BArch немесе MArch ұсынады. Дизайн бакалавры (BDes немесе Индонезиядағы S. Ds. дәрежесі, сондай-ақ инженерлік ғылым бакалавры, технология бакалавры немесе AMIE (A&B) дәрежесі) – инженерлік мамандықта үш немесе төрт жылдық оқу курсын аяқтаған студенттерге берілетін кәсіби дәреже. Көп қолданылатын аббревиатуралар: BEng, BASc, BTech және BScEng. BAI (Baccalaureus in arte ingeniaria) дәрежесін Дублин Тринити колледжі тағайындайды. Кейбір Оңтүстік Африка университеттері өздерінің инженерлік дәрежелерін BIng (Baccalaureus Ingeniaria) деп атайды. Инженерлік бакалавр мамандықтарына мыналар жатады: аэроғарыш, автомобиль, химия, құрылыс, компьютер, электр және электрондық (E&E), өнеркәсіптік, мехатроника және машина жасау.

Компьютерлік ғылым және ақпараттық жүйелер

Ақпараттық технология саласында бағдарламалау, деректер базасын жобалау, бағдарламалық жасақтаманы жасау, желілер және ақпараттық жүйелерді қамтитын әртүрлі бакалавриаттар бар. Бұл бағдарламалар түлектерді жоғары оқу орнынан кейінгі ғылыми-зерттеу дәрежесіне немесе ақпараттық технология саласындағы түрлі лауазымдарда жұмыс істеуге дайындайды. Бағдарламаның негізгі бағыты таңдалған курстың ерекшелігіне байланысты пәннің техникалық немесе теориялық аспектілеріне қатысты болуы мүмкін. Теориялық бағытталған дәрежелер компьютерлік ғылымға негізделген және сәйкесінше аталады. Мұндайларға есептеу техникасы бакалавры (BComp) және компьютерлік ғылым бакалавры (BCompSc) дәрежелері жатады. Компьютерлік ғылым көптеген ғылым бакалавры бағдарламаларының мамандығы ретінде де ұсынылады. Практикалық бағытталған дәрежелер IT индустриясының көптеген салаларын қамтиды, оның ішінде бағдарламалық жасақтама, ақпараттық жүйелер және деректерді беру. Мысалдарға ақпараттық технологиялар бакалавры (BScIT), компьютерлік қосымшалар бакалавры (BCA), ақпараттық технологиялар бакалавры және қолданбалы ғылымдар бакалавры (ақпараттық технологиялар) (BAScIT) дәрежелері кіреді. Бұл дәрежелер аясында оқытылатын көптеген пәндер басқа да дәрежелерде, мысалы, инженерлік мамандықтарда да қарастырылады. Көптеген университеттерде IT-мен бизнес білімін үйлестіретін білім беру бағдарламалары ұсынылады. Ақпараттық жүйелер саласындағы мамандандырылған бағдарламалар, мысалы, Бизнес ақпараттық жүйелер бакалавры (BBIS) бағдарламасы, көбінесе кәсіби бағытталған дәрежелер ретінде ұсынылады. Ал, жалпы білім беретін дәрежелерге BBA немесе BCom сияқты бизнес дәрежелері, ақпараттық жүйелер мамандығымен бірге жатады.

Экономика

Экономика бакалавры (BEcon, BSc(Econ) және BEc) британдық және Достастық елдерінің оқу орындарында теориялық және сандық экономикалық білімді қатаң бағдарлама бойынша оқығаннан кейін беріледі. Бағдарламаларға әдетте микроэкономика және макроэкономиканы, сондай-ақ эконометрия түріндегі эмпирикалық зерттеулер кіреді. Экономика ғылымдарының бакалавры (көптеген жағдайларда сандық әдістерге басымдық қойылатын) немесе гуманитарлық ғылымдар бакалавры (ұғымдарға сапалық басымдық қойылатын) ретінде де ұсынылуы мүмкін. Экономика бакалавры, көбінесе ұсынылатын басқа бакалавр мамандықтарына қарағанда, неғұрлым теориялық және математикалық сипатта болады.

Медицина

Британдық дәстүрді ұстанатын елдерде (Мальта университеті – бұл ерекшелік) медицина студенттері медициналық білімді бакалавриат деңгейінде алып, медицина және хирургия саласы бойынша бакалавр дәрежесін (MBBChir, MBBS, BMBS, BM, MBChB және т.б.) алады. Бұл дәстүрлі түрде Оксфорд, Кембридж және Дублин университеттерінде BA дәрежесінен кейін оқытылатын, ал Оксфорд, Кембридж және Дублинде BA алғашқы үш жылдық медициналық оқудан кейін беріледі, ал BMBCh, MBBChir немесе MBBChBAO сәйкесінше клиникалық кезеңді аяқтағаннан кейін табыс етіледі. Кейбір британдық университеттер медицина курсының ортасында ғылым немесе медицина ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін береді, ал көпшілігі студенттерге бір жыл бойына мамандандырылған оқудан өтуге және құрметті дипломмен (honors) Intercalated Bachelor of Science (BSc), Bachelor of Medical Science (BMedSc) немесе Bachelor of Medical Biology (BMedBiol) дәрежесін алуға мүмкіндік береді. MB және BS екі бөлек дәреже болғанымен, оларды бірге алу қажет. Кейбір ирланд университеттерінде үшінші дәреже – акушерлік саласы бойынша бакалавр (BAO) беріледі. Дегенмен, бұл үшінші дәреже 19 ғасырдан қалған ескірген түсінік және оны Ирландияның Медициналық кеңесінде тіркеуге болмайды. Ұлыбританияда бұл біліктіліктер бакалавр дәрежесі атауын сақтай отырып, магистр дәрежесінің деңгейіне жатады. «Дәрігер» деген құрметті атау дәрігер немесе емші мамандығына байланысты, біліктілік алу арқылы емес, тіркеу арқылы беріледі. Ұлыбританияда тәжірибелі дәрігерлер оқуларын бастағанда және уақытша тіркеуден өткеннен кейін бұл атауды пайдалануға құқылы. Канадалық MD дәрежесі, атында көрсетілгеніне қарамастан, бакалавр дәрежесі ретінде жіктеледі.

Философия

Философия бакалавры (BPhil. немесе PhB) дәрежесі бакалавриат немесе магистратура (MPhil) деңгейінде болуы мүмкін. Әдетте, ол тәуелсіз зерттеу немесе дипломдық жұмыс / аяқтау жобасын қамтиды.

Психология

Психология бакалавры (BPsych, немесе PsyB; сондай-ақ психология бойынша өнер немесе ғылым бакалавры, BAPsy, BScPsy) – психология саласындағы мамандандырылған оқу бағдарламасын аяқтаған студенттерге берілетін академиялық дәреже. Бұл жалпы өнер немесе ғылым бакалавры дипломының аясындағы психология бойынша кең мамандықтан өзгеше. Мүмкіндіктердің ішінде қолданбалы психология, клиникалық психология, сот психологиясы және ұйымдық психология бакалавры бар. Оқу курстары әдетте төрт жылға созылады, бірақ алты жылға дейін жалғаруы мүмкін. Психолог#Лицензиялау және реттеу және #Білім беру және дайындық қараңыз.

Қоғамдық істер және саясатты басқару

Қоғамдық істер және саясатты басқару бакалавры (BPAPM) – Канаданың Оттава қаласындағы Карлтон университетінің Артур Кройгер қоғамдық істер колледжінде ұсынылатын, саясаттану саласындағы төрт жылдық бакалавриат деңгейі. 1999 жылы тұңғыш рет ұсынылған бұл бағдарлама, мемлекеттік сектордың өзгеретін қажеттіліктеріне және студенттерді саясатқа қатысты түрлі қиындықтарға дайындау қажеттілігіне жауап ретінде құрылған.

Білім

Білім беру бакалавры (BEd) – көптеген американдық колледждер мен университеттерде мұғалімдік лицензия алуға дайындалатын студенттерге арналған төрт жылдық бакалавриаттық кәсіби дәреже. Оған BEd, BAEd, BAT (Оқыту бакалавры) және BST дәрежелері жатады. Білім берудегі MS деңгейіне дайындық ретінде, бұл дәрежені көбінесе ерте балалық шақ, бастауыш сыныптар және арнайы білім беру салаларында қызығушылық танытқандар немесе мектеп әкімшілігінде жұмыс істеуді жоспарлағандар алады. Орта буын мұғалімдері көбінесе өздерінің пәндік салаларында (мысалы, тарих, химия немесе математика) мамандық алып, білім беруді қосымша пән ретінде оқиды. Кейбір штаттарда бастауыш сынып мұғалімдері де пәндік мамандық пен білім берудегі қосымша мамандықты таңдауы керек. Канадада білім беру бакалавры – екі жылдық кәсіби диплом. Студенттер бастауыш немесе орта білім беруде маманданады, және ол үш немесе төрт жылдық бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін, ағылшын, француз, математика, биология, химия немесе әлеуметтік ғылымдар сияқты оқытуға болатын пән бойынша мамандық алғаннан кейін беріледі. Кейбір университеттер студенттерге өнер немесе ғылым бакалавры дәрежесімен қатар BEd-ді де аяқтауға мүмкіндік беретін бес жылдық біріктірілген бағдарламаларды ұсынады. Канададағы көптеген мемлекеттік ағылшын және франкофондық мектептерде оқыту үшін BEd және тағы бір бакалавр дәрежесі болуы міндетті. BEd мұғалімдерді білім беру саласындағы MA (Магистр) бағдарламаларын, MEd (Магистр) бағдарламаларын немесе білім беру саласындағы аспирантуралық сертификаттарды аяқтауға дайындайды.

Білім берумен ғылым

Ғылым және педагогика бакалавры (BScEd) – жалпы биология, химия, физика және математика мамандықтары мен білім беру саласындағы төрт-бес жылдық оқу курсын аяқтаған студенттерге берілетін академиялық дәреже. BSc және BEd екі жеке диплом болғанымен, оларды бірге алу қажет. Бұл мамандық бойынша бітірушілер жоғары мектептерде ғылым (физика, химия, биология) пәнінің мұғалімдері, университеттерге дейінгі колледждер мен дайындық орталықтарында оқытушылар болып жұмыс істей алады және ғылым немесе білім беру салаларындағы магистратура (MSc) мен докторантура (PhD) бағдарламаларында оқуларын жалғастыра береді.

Орман шаруашылығы

Орман шаруашылығы ғылымдарының бакалавры (BScF) – орман шаруашылығы саласында үш жылдық оқу бағдарламасын аяқтаған студенттерге берілетін академиялық дәреже.

Ғылым

Ғылым бакалавры (BSc, ScB) және өнер бакалавры дәрежелері ең көп таралған бакалавриат дәрежелері болып табылады. Бакалаврдың қолданбалы өнер және ғылым (BAASc) дәрежесі академиялық білім мен еңбек тәжірибесін байланыстыратын бакалавриат деңгейі.

Заң ғылымы

Заң ғылымдарының бакалавры (BScL) – бұл арнайы мақсаттағы диплом, ол бұрын оқыған, бірақ бакалавр дәрежесін аяқтамаған адамға оқуын жалғастырып, заңды оқуға түсуге және болашақта заңгер-доктор (Juris Doctor) дәрежесін алуға мүмкіндік береді.

Әлеуметтік ғылымдар

Әлеуметтік ғылымдар бакалавры (BSSc) – студенттерге әлеуметтік ғылымдар саласында мамандануға мүмкіндік беретін үш немесе төрт жылдық британдық бакалавриат деңгейі. Көптеген пәндерді оқуға мүмкіндік беретін өнер бакалаврымен салыстырғанда, әлеуметтік ғылымдар бакалавры студенттерге әлеуметтік ғылымдар туралы неғұрлым тереңдеген және мамандандырылған білім алуға жағдай жасайды. Көптеген университеттер әлеуметтік ғылымдар бакалаврын өнер бакалавры мен ғылым бакалавры арасына орналастырады.

Әлеуметтік жұмыс

Әлеуметтік жұмыс бакалавры (BSW) дәрежесі – төрт жылдық бакалавриат білімі. Әдетте, алғашқы екі жылда гуманитарлық пәндер оқытылады, ал соңғы екі жыл адам дамуы, саясат/заң, зерттеу және тәжірибе салаларындағы әлеуметтік жұмысқа арналған курстарға бағытталған. Әлеуметтік жұмыс білім беру кеңесі аккредиттеген бағдарламалар BSW студенттерінен кемінде 400 сағаттық тәжірибелік оқу немесе стажировканы аяқтауды талап етеді. Аккредиттелген BSW бағдарламалары әлеуметтік жұмыс магистрі дәрежесін алуға ниеттенген студенттерге оқу мерзімін қысқартуға немесе кейбір курстардан босатуға мүмкіндік береді. Латын Америкасында бұл төрт-бес жылдық білім беру бағдарламасы, ол гуманитарлық пәндерді денсаулық сақтау ғылымдарымен алмастыруға мүмкіндік береді, нәтижесінде әлеуметтік жұмыс – қоғамдық психология және әлеуметтік-экономикалық зерттеулердің бір түрі ретінде ауруханаларда, түрмелерде немесе педагогика саласында қолданылады.

Технология

Технология бакалавры (BTech) – үш немесе төрт жылдық бакалавриат деңгейі. Әдетте, бұл бағдарлама ғылым бакалавры бағдарламасына ұқсас, бірақ оған қосымша жұмыс орнындағы тәжірибе (бақылаумен практикалық жұмыс немесе тағылымдама) немесе тәжірибеге негізделген оқу курстары қосылады.

Заң

Заң бакалавры (LLB) – АҚШ және ағылшын тілді Канададан басқа, көптеген елдерде заң саласындағы негізгі академиялық дәреже болып табылады, онда ол заң докторы (JD) дәрежесімен ығыстырылған.

Талмуд заңдары

Талмуд заңдарының бакалавры (BTL) немесе Бірінші Талмуд дәрежесі (FTD) – АҚШ-тағы көптеген иешиваларда тағайындалатын академиялық дәреже.

Туризмді зерттеу

Туризмді зерттеу бакалавры (BTS) дәрежесі туризм, туризмге қатысты заңнама, жоспарлау және даму, маркетинг, экономика, социология, антропология, өнер және әлем тарихы (оқу курсын өткізетін елге байланысты), билет сату, қонақжайлылық, компьютерлік бағдарламалар және тағы да көптеген пәндерді қамтитын төрт немесе бес жылдық оқу курсын аяқтағандарға беріледі. Курс түрлі салалық көзқарасқа негізделген, сондықтан туризм саласындағы маман тұрақты туристік ортаны құруға, жергілікті қоғамның ерекшелігін, құндылықтары мен дәстүрлерін ескере отырып, қажетті шараларды анықтай алады. Туризм өсіп келе жатқан сала болғандықтан, Үндістанда осы курсты аяқтағандар үшін көптеген мүмкіндіктер бар. Бұл бағдарлама Үндістанның таңдалған университеттерінде қолжетімді.

Математика

Математика бакалавры немесе Математикалық ғылымдар бакалавры (BMath және BMathSc) дәрежесі төрт жылдық қадірленген бағдарламаны немесе үш жылдық жалпы бағдарламаны аяқтағаннан кейін беріледі. Көптеген университеттер, әсіресе Канада мен Австралияда, мұндай дәрежелерді тағайындайды. Басқа барлық елдерде математика бойынша стандартты дәреже – BSc.

Қалалық және өңірлік жоспарлау

Қалалық және аймақтық жоспарлау бакалавры немесе қала жоспарлау бакалавры немесе жай ғана жоспарлау бакалавры (BURP, BUP немесе BPlan) – кейбір оқу орындарында қала жоспарлау саласындағы төрт немесе бес жылдық кәсіби бакалавр дәрежесі ретінде ұсынылатын білім беру бағдарламасы. Бағдарламалар студиялық жұмыстарға баса назар қою тұрғысынан әртүрлі болуы мүмкін, сондай-ақ кәсіби тәжірибеден өту қарастырылуы немесе қарастырылмауы мүмкін.

Инновациялар

Инновациялық бакалавр – түрлі салалар бойынша төрт жылдық білім беру бағдарламасы. Инженерлік, бизнес, өнер, ғылым немесе білім беру салаларындағы мамандықтар тиісті бакалавр (BA) немесе ғылым бакалавры (BSc) бағдарламаларымен ұқсас. Жалпы білім беру бөлімдері инновация, кәсіпкерлік және командалық жұмыс дағдыларын дамытуға бағытталған ортақ негізді қамтамасыз ету үшін жаңадан құрылды. Бұл бағдарлама бүгінгі қоғамдағы инновациялардың жылдам қарқынына және тиімді командалық жұмыс пен инновация процесін түсіне білетін түлектердің қажеттілігіне жауап ретінде әзірленді.