Кіріспе

"көлік сызықтары", электромагнетизмнің ерте тарихы мен философиясында қолданылғандай, Фарадейдің кеңейтілген мағынасындағы күш сызығы Максвеллдің индукция сызығымен теңдес келеді. Дж. Дж. Томсонның айтуынша, Фарадей көбінесе күш сызықтарын диэлектриктегі поляризацияланған бөлшектердің тізбегі ретінде талқылайды, бірақ кейде оларды вакуумда созылғандай, өздігінен бар екендігін айтады. Күш сызықтарынан өзге, Дж. Дж. Томсон – Максвелл сияқты – оларды электростатикалық индукция түтіктері немесе жай ғана Фарадей түтіктері деп атайды. Тарихшы Нэнси Дж. Нерсесян "Фарадейдің өріс тұжырымы" атты мақаласында Максвелл мен Фарадейдің идеяларын ажыратады:

Фарадейдің өріс тұжырымының ерекшеліктері, оның "көрікті" және ең толық түрінде, күш – зат, ол жалғыз зат және барлық күштер күш сызықтарының әртүрлі қозғалыстары арқылы бір-біріне айналуға қабілетті. Фарадейдің "көңіліне жақын" тұжырымының бұл ерекшеліктері одан әрі дамытылмады. Максвелл электр және магнит күштерінің үздіксіз таралуының математикалық моделін табу мәселесін қарастырғанда, оларды механикалық эфирдегі кернеу және деформация күйлері ретінде қарастырды. Бұл Максвелл жұмыс істеген түбегейлі басқа сенімдер мен проблемалардың бір бөлігі болды.

Фарадейдің көзқарасы

Бастапқыда Фарадей күш сызықтарының физикалық шындығын мүмкін деп ойлады, бірақ көптеген ғалымдар оның үшін күш сызықтарының физикалық шындыққа деген сенімі нығайғандығына келіседі. Бір ғалым осы өзгерісті 1838 жылға, ал тағы бір ғалым осы сенімнің толық нығаюын 1852 жылға жатқызады. Фарадей магниттік күш сызықтары мен электростатикалық күш сызықтарын тәжірибелік түрде зерттеді, олардың қашықтықтан әрекет ету модельдерімен сәйкес келмейтінін көрсетті. 1852 жылы Фарадей "Магниттік күш сызықтарының физикалық сипаттамасы туралы" деген мақала жазды, онда гравитация, сәулелену және электр энергиясы, сондай-ақ олардың тарату ортасымен, таралу жолымен және қабылдағышпен мүмкін байланыстары қарастырылды.

Максвелл туралы пікірлер

Бастапқыда Максвелл Фарадейдің теорияларын математикалық тұрғыдан қарастыруда агностикалық көзқарас танытты. Бұл Максвеллдің 1855 және 1856 жылдардағы еңбектерінде көрінеді: «Фарадейдің күш сызықтары туралы» және «Фарадейдің электротондық күйі туралы». 1864 жылы «Электромагниттік өрістің динамикалық теориясы» атты еңбегінде Максвелл жарықтың электромагниттік теориясының ғылыми артықшылығын Фарадейге және оның 1846 жылғы «Сәуле тербелістері туралы ойлар» еңбегіне береді. Максвелл былай жазды: Фарадей жазық поляризацияланған сәуле, мөлдір диамагниттік ортадан өтетін кезде, магниттер немесе жақын жердегі токтар тудырған магниттік күш сызықтарының бағыты бойынша поляризация жазықтығының бұрылуына себеп болатынын анықтады. Профессор Фарадейдің «Сәуле тербелістері туралы ойлар» еңбегінде көлденең магниттік толқындардың таралуы туралы ұғым анық баяндалған. Ол ұсынған жарықтың электромагниттік теориясы мен осы мақалада дамыта бастаған теорияның мәні бірдей, бірақ 1846 жылы таралу жылдамдығын есептеуге қажетті деректер болмаған.

Күштік құбыр

Максвелл Фарадейдің теорияларын математикалық тұрғыдан түсіндірудегі сұйықтыққа қатысты болжамдарын жеткізу үшін Фарадейдің «күш сызықтары» деген сөз тіркесін «күш түтіктері» деп өзгертті. Көп ұзамай Фарадей де «магниттік өріс» деген сөз тіркесін қолдана бастады.

Басқа да тиісті құжаттар

Фарадей, Майкл, «Сәуле тербелісі туралы ойлар», «Философиялық журнал», 1846 жылғы мамыр, немесе «Эксперименталды зерттеулер», III, 447-бет. Фарадей, Майкл, «Эксперименталды зерттеулер», 19-серия.