Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүт өнімдерінің ассортименті
Range of dairy products
Кашка (Kashk, keş), курут (тува және түрік тілінде: kurut), чортан (chortan), немесе аруул және хурууд (монғол тілінде: ааруул немесе хурууд) – Таяу Шығыс, Кавказ және Орталық Азия аспараларында кең таралған сүт өнімдерінің бір түрі. Кашка йогуртты, айранды (әсіресе қатықты), немесе қышқыл сүтті сүзіп, пішіндеп кептіру арқылы дайындалады. Оны шарлар, жолақтар немесе кесектер түрінде жасауға болады. Бұл атаумен үш түрлі тағамдық өнім бар: йогурт немесе ірімшік сияқты сүттен жасалған өнімдер; арпа, нан немесе ұн негізіндегі өнімдер; және сүтпен араласқан дәнді дақылдардан жасалған өнімдер.
Kashk (کشک Kašk, keş), qurut (Tuvan and , , , , , , Turkish: kurut), chortan ( chort’an), or aaruul and khuruud (Mongolian: ааруул or хурууд) is a range of dairy products popular in Middle Eastern cuisine, Caucasian cuisine, and Central Asian cuisine. Kashk is made from strained yogurt, drained buttermilk (in particular, drained qatiq) or drained sour milk by shaping it and letting it dry. It can be made in a variety of forms, like rolled into balls, sliced into strips, and formed into chunks. There are three main kinds of food products with this name: foods based on curdled milk products like yogurt or cheese; foods based on barley broth, bread, or flour; and foods based on cereals combined with curdled milk.
Өмірбаян
Қашқтың ежелгі түрі – сарысумен ашытылған және күнде кептірілген дәнді дақылдардан жасалған қою тағам. Қашқтың ұзақ сақталу мерзімі мен қоректік құндылығы оны қыс айларында шаруаларға, сондай-ақ әскерлерге және саяхатшыларға пайдалы еткен. Қашқ – Түркия мен Грекияның қазіргі асханаларында таралған тархананың бастауы, онда ол траханас (τραχανάς) деп аталады. Бұл жалпы ұнтақты сорпа мен қайнатпаның қалыңдығын арттыруға және олардың дәмін жақсартуға, немесе әртүрлі ет, күріш немесе көкөніс тағамдарының құрамына қосуға болады. Қашқ – Иранның баклажаннан жасалған танымал тағамдарының бірі – қашқ е бадемжанның негізгі құрамы.
The ancient form of kashk is a porridge of grains fermented with whey and dried in the sun. The long shelf life and nutritional value of kashk made it a useful item for peasants during the winter months, as well as soldiers and travelers. Kashk is the origin of tarhana found in the moderns cuisines of Turkey and Greece, where it is called trachanas (τραχανάς). This coarse powder can be used to thicken soups and stews and improve their flavor, or as an ingredient in various meat, rice or vegetable dishes. Kashk is also central to the staple Iranian eggplant dish known as kashk e bademjan.
Қашқ әр түрлі тілдер мен мәдениеттерде
Қашқ сүт өнімдерін Иран, Тәжікстан, Ирак, Сирия, Мысыр, Кавказ және Түркия асханаларында табуға болады. Кейбір тілдерде ол қашқ немесе кишқ деп аталады (کشک, , كشك, , keş peyniri), ал басқаларында – құрут (,, , , , , kurut, sürk, taş йогурт, kurutulmuş йогурт, , ). Бұл тағамдар класына жамед (جميد), хортан және аруул, хуруд сияқты көптеген әртүрлі атаулар бар. Хортан 19 ғасырғы армян эпосы «Сассунның батырлары» поэмасында еске алынады, ол 8 ғасырғы ауызша дәстүрге негізделген. Франсуаза Аубайль Салленавтың сөзінше, бұл терминнің алғашқы жазбада қолданылуы армян тарихшысы Егишеге тән. Қашқ сөзі орта парсы мәтіні «Xusraw ud rēdag»-да да атау түрінде кездеседі: ārd ī kaškēn. Фирдаусидің 10 ғасырғы парсы «Шахнаме» («Патшалар кітабы») еңбегінде бұл термин «арпа ұны» мағынасында қолданылады, бірақ ол жарылған бидай мен арпа қоспасына да қатысты айтылады. Аубайль Салленавтың пікірінше, ерте парсы әдебиетінен белгілі парсы қашқы арпадан жасалған, оған су немесе ашытқы қосылған, немесе ашыған сүт қосылған. Ирандағы құрғақ сүт тағамдарының қазіргі мағынасына қатысты сұрақтарға жауап беру үшін ол былай деді: «Ирандық көшпенді малшылары, үшінш құрғақ қышқыл сүт негізгі тағам болған және арпаға оңай қол жеткізе алмаған, құрғақ қышқыл сүтке ұқсастығы бойынша қашқ сөзін қолданды». Чарльз Перри 13 ғасырғы араб аспаздық кітабы «Васф аль-Атима әл-Мутада» негізінде басқаша түсіндірме ұсынады, онда құрғақ йогурт түркімен стиліндегі «қашқ» деп сипатталған. 10 ғасырғы араб аспаздық кітабында қашқтың екі түрі сипатталған: бірі – бидай мен ашытқыдан, екіншісі – қышқыл сүттен жасалған. Орта ғасырларда бұл сөздің екі мағынасы болды: бірі – арпа ұны немесе арпа мен жарылған бидайдың қоспасы, ал екіншісі – түн бойы пісірілген ет немесе құс тағамдары (қашак немесе кашба).
Kashk dairy products can be found in the cuisines of Iran, Tajikistan, Iraq, Syria, Egypt, the Caucasus, and Turkey. In some languages it is called kashk or kishkh, (کشک, , كشك, , keş peyniri), qurut in others (,, , , , , , kurut, sürk, taş yoğurt, kurutulmuş yoğurt, , ). There are many varied names for this class of dishes including jameed (جميد), chortan and aaruul, khuruud Chortan is mentioned in the 19th century Armenian epic poem Daredevils of Sassoun, said to be based on an 8th century oral tradition. According to Francoise Aubaile Sallenave, the first known literary use of the term comes from the Armenian historian Yeghishe. The word Kashk is also mentioned in the Middle Persian text Xusraw ud rēdag in adjectival form: ārd ī kaškēn. the 10th century Persian Shahnameh ("Book of Kings") by Firdausi the term is used in the sense of "barley flour", but it is also used for a mixture of cracked wheat and cracked barley. Aubaile Sallenave argues that the original Persian kashk known from early Persian literature was made with barley that contained either a mix of leaven with water or some fermented milk. To answer questions about the modern meaning in Iran for a dried dairy dish, she argued, "Iranian speaking pastorialists, for whom dried sour milk was a staple, and who had no easy access to barley, applied the word kashk by analogy to dry sour milk". Charles Perry offers an alternate explanation based on the 13th century Arabic cookbook Wasf al Atimah al Mutadah which says dried yogurt was a Turkomen style "kashk". A 10th century Arabic cookbook describes two types of kashk, one made of wheat and leaven and another of sour milk. By the Middle Ages the word had two meanings, one referring to barley flour or a mix of barley and cracked wheat, and another to mean a meat or fowl dish cooked overnight (kashak or kashba).
Дайындық
Құрғақ йогурттан құрут жасау үшін дәстүрлі немесе заманауи әдістерді қолдануға болады. Заманауи әдіс бойынша қышқыл йогурт тегіс болғанша араластырылып, қайнатылып, содан кейін сүзіледі. Сосын оны жылы пешке бірнеше күнге ашытуға қояды. Көшірілген сұйықтықты қарақұрт ("құрғатылған қара сарысу") жасауға пайдалануға болады. Дәстүрлі дайындалған құрут үшін су толық майлы йогуртқа қосылып, ешкі терісінен жасалған "хурн" – үш аяқты тіреуге ілінген қапқа құйылады. Бұл қапты алға-артқа шайқап, сүтті майға және айранға бөлінеше малып алады. Айран қайнатылып, сүзілгеннен кейін ірімшік алынады, ол бірнеше апта бойы күнде кептіріліп құрутқа айналады. Май өндірісінен "доғ" деп аталатын айран қалдырылады. Ол қайнатылады, ал қалған бөлігі "луч" деп аталады; ол сығымдалып, кептіріледі де, "шиланч" немесе парсы тілінде "кашқ" – қатты, ақ түсті, өте қышқыл ірімшікке айналады. Бұл ұнтақталғаннан кейін, хош иісті шөптермен қайнатылғанда өте дәмді болады. Егер кашқ астықтан жасалса, армян, араб және түрік асханаларында астыққа сүзілген йогурт қосылып, ашығанша сақталады. Бір аптадан астам күнде кептірілгеннен кейін, оны үйкеп, сүзу арқылы ірі ұнтаққа айналдырады. Армян тілінде "чор" – "құрғақ", ал "тан" – "айран" деген мағынаны білдіреді. Әзірбайжанда да құрут осы сияқты әдіспен, сүзілген йогурттан жасалады. Йогурт (қатиқ) жаңа сүттен жасалып, сузма қатиқ дайындау үшін сүзіледі. Дәстүрлі әдіспен майдан айранды бөліп алғаннан кейін, айран қыры кішкентай шарларға келтіріліп, күнде кептіріледі. Әзірбайжанның батыс бөлігінде пісірілген жалпақ қамырға қуырылған ақ құрт соусы мен тауық қосылып, әзірбайжандық xəngəl дайындалады.
To make the dried yogurt qurut a traditional or modern method can be used. For the modern method, sour yogurt is blended until smooth, then boiled and strained. It is left to ferment in a warm oven for several days, then the moisture is strained and blended with salt to make the kashk. The drained liquid can be used to make qaraqurut ("dried black whey"). For traditionally prepared qurut water is added to full fat yogurt and poured into a goatskin "churn" a sack hung from a tripod that is swung back and forth until the milk separates into a type of butter and buttermilk. The buttermilk is boiled and drained to obtain curd which is dried in the sun over a period of weeks to make qurut. from the butter manufacture is left the buttermilk called "dōgh." This is boiled, and the remainder is "luch"; this is pressed and dried, and becomes "shilanch", or in Persian, "kashk," a hard, white biscuit of very sour cheese. This is powdered, and, boiled with savory herbs, is very palatable. When kashk is made with grain in the Armenian, Arab and Turkish cuisines strained yogurt is added to grain and stored until it begins to ferment. After being left to dry in the sun for over a week it is turned into a coarse powder by rubbing and sifting. chor means "dry" and tan means "buttermilk" in the Armenian language. In Azerbaijan, qurut is made in a similar way from strained yogurt. Yogurt (qatiq) is made from fresh milk and strained to make suzma qatiq. When the buttermilk "whey" has been separated from the butter using traditional methods the buttermilk curds are formed into small balls and dried in the sun. In western parts of Azerbaijan boiled flat dough is layered with a qurut white sauce and chicken to make Azerbaijani xəngəl.
Орталық Азия
Суға ерітілген құрут – құрутобтың негізгі құрамы, оны кейбір адамдар Тәжікстанның ұлттық тағамы деп есептейді. Ауғанстанның негізгі тағамдарының бірі – суға ерітілген құрут, жасыл бұршақ, күріш және құруттан жасалған кичри курут. Оны кейде тұздайды, ал Моңғолияда арул түрлі пішінде, көлемде және текстурада (жұмсақтан тасқатай қаттыға дейін) болуы мүмкін, сонымен қатар оның дәмі де әртүрлі болуы мүмкін.
Qurut dissolved in water is a primary ingredient of qurutob, which is thought of by some as the national dish of Tajikistan. One of the main dishes in Afghanistan is kichree qurut, made with mung beans, rice and qurut dissolved in water. It is sometimes salted, and in Mongolia, aaruul can be flavoured as well as having many different shapes, sizes and textures (soft to rock hard).
Иран
Қашқ мыңдаған жылдар бойы ирандықтардың диетасының маңызды бөлігі болған. Қазіргі Иранда қашқ – бұл сүт сарысы немесе қышқыл қаймаққа ұқсас, қалың ақшыл сұйықтық, ол дәстүрлі парсы және күрд тағамдарында, мысалы, аш реште, қашқ е бадамжан, кале жұш сияқты қолданылады. Ол сұйық немесе кептірілген түрінде кездеседі, пісіру алдында оны суға малып, жұмсарту қажет. Қашқ дәстүрлі түрде ірімшік жасау қалдықтарынан (әсіресе, оны жасау үшін қолданылған сүттен) дайындалған. Процесс мынадай: сүттен майы алынып, қалған бөлігі – қашқ дайындау үшін негіз болатын дүйім сүтке айналады. Осы ақшыл сусыннан суы алынып, қалғаны кептіріледі, соның нәтижесінде қашқ пайда болады. Ирандық қашқ соңғы жарты ғасырда АҚШ нарығында бірнеше ирандық азық-түлік дүкендері арқылы пайда болды, бастапқыда Kashk Hendessi арқылы таныстырылды.
Kashk has been a staple in the Iranian diet for thousands of years. In modern Iran, kashk is a thick whitish liquid similar to whey or sour cream, used in traditional Persian and Kurdish cuisine, like ash reshteh, kashk e badamjan, kale joush. It is available as a liquid or in a dried form, which needs to be soaked and softened before it can be used in cooking. Kashk was traditionally produced from the leftovers of cheese making (more specifically, the milk used to make it). The procedure is, subtracting butter from milk, the remainder is doogh which can be used as the base for kashk. The water is subtracted from this whitish beverage and what remains is kashk which can be dried. Iranian kashk has made an appearance in US markets in the past half century by several Iranian grocers starting with Kashk Hendessi.
Түркия
Түркияда қашқ – кептірілген йогурт өнімі, сондай-ақ keş peyniri, kurut, taş yoğurt, kuru yoğurt немесе katık keşi деп те аталады. Оның құрамы мен өндірісі аймаққа қарай өзгереді. Түркияның батыс және солтүстік бөліктерінде, әсіресе Болуда, пішіні мен ақ түсіне байланысты бұл өнім ірімшік ретінде қарастырылады. Түркияның шығысында, әсіресе Эрзинкан, Эрзурум және Карс аймақтарында, май шығарудан қалған сарысудан жасалған майсыз йогурттан курут дайындалады, содан кейін оны ұсатады немесе домалайды. Түркияның оңтүстік-шығысындағы күрд халқы көп қоныстанған жерлерде оны кешк деп атайды. Бұл сүт өнімінің барлық түрлері тұзды болады. Ол сорпа, кек, эриште сияқты тағамдардың құрамына қосылады. Сонымен қатар, тарахна деп аталатын ұқсас кептірілген тағам бар, ол дәнді дақылдар мен йогурт немесе ашытылған сүттің ашытылған қоспасынан жасалады. Бұл төменде сипатталатын Левант асүйінің кишк тағамына өте ұқсас.
In Turkey, kashk is a dried yogurt product also known as keş peyniri, kurut, taş yoğurt, kuru yoğurt, or katık keşi. Its contents and production vary by region. In western and northern Turkey, especially in Bolu, the product is categorized as a cheese owing to its shape and white color. In eastern Turkey, especially Erzincan, Erzurum, and Kars, kurut is produced from skimmed yogurt made from the whey left over from production of butter by the yayık method, and then crushed or rolled. In parts of southeastern Turkey with a significant Kurdish population, it is called keşk. All versions of this dairy product are salty. It is used as an ingredient in soups, keşkek, erişte, etc. There is also a closely related dried food product called tarhana which is based on a fermented mixture of grain and yogurt or fermented milk. It is very similar to kishk of the Levantine cuisine described below.
Левант және Арабия түбегі
Ливан, Иордания, Арабия түбегі және Сирияда кишк – бұл сүт пен лабанмен (йогуртпен), әдетте ешкі сүтімен ашытылған бургулдан (жарылған бидайдан) жасалған ұнтақ тәрізді дақыл. Оны сақтау оңай, және оқшауланған ауылдар мен малшылардың қысқы диетасында маңызды рөл атқарады. Кишк бургул дайындалғаннан кейін, күздің басында жасалады. Сүт, лабан және бургул жақсы араластырылып, тоғыз күн бойы ашытылады. Ливанда бұл қоспа тұздалып, дәстүр бойынша үлкен саз құмыраларда үш аптаға дейін ашытылады, осы кезеңде оны үнемі илеу керек. Әр таңда осы қоспа қолмен мұқият иленіп, қамырға келтіріледі. Ашыту процесі аяқталғаннан кейін, кишк таза матаға жайылып кептіріледі, көбінесе ауылдық үйлердің шатырларында. Соңында, оны қолмен ұнтақталғанша ысқылап, іріктеп, құрғақ жерде сақталады. Ливан асүйінде кишк бүгінгі күнге дейін қолданылады, оны томат пастасымен араластырып, манакиштің (ашық пеште пісірілген, таңғы немесе түскі астың құрамындағы жалпақ нан) үстіне қояды. Дәстүр бойынша, оны жұмыртқамен, киббеге толтыру ретінде немесе сорпаға, мүмкін, өзінің майында қуырылған қой етімен (аварма) бірге де дайындайды. Иорданияда кашқаға ұқсас кептірілген йогурт – джемед кеңінен қолданылады. Леванттың басқа аймақтарында осыған ұқсас өнімдер сусыздалған лабне (лабне малбуде) деп аталады. "Китаб әл-Табих" кітабында сақталған 10 ғасырлық кишк рецептісі қабығы алынған бидайды жартылай пісіріп, ұнтақтап, оны бұршақ ұнымен араластыру арқылы жасалған. Ұннан қамыр жасау үшін ашытқы, тұз және су қосылып, оны шамамен екі апта күнге қалдырылған, және қажет болған жағдайда қышқыл йогуртпен (немесе қышқыл жүзім шырынымен) ылғалдандырылған. 15 күннен кейін қамырға ыстық, қарақұмық, кинза, ақбие, петрушка, сарымсақ және пияздың жасыл жапырақтары қосылып, дискілер пішініне келтіріліп, күнде кептірілген.
In Lebanon, Jordan, Arabian Peninsula, and Syria, kishk is a powdery cereal of burghul (cracked wheat) fermented with milk and laban (yogurt), usually from goat milk. It is easily stored and is valuable to the winter diet of isolated villagers or country people. Kishk is prepared in early autumn following the preparation of burghul. Milk, laban, and burghul are mixed well together and allowed to ferment for nine days. In Lebanon, the mix is salted and traditionally set to ferment in large clay jars for up to three weeks, during which it is regularly kneaded. Each morning the mixture is thoroughly kneaded with the hands. When fermentation is complete the kishk is spread on a clean cloth to dry, notably on the rooftops of rural dwellings. Finally it is rubbed well between the hands until it is reduced to a powder, sieved, and then stored in a dry place. In Lebanese cuisine, kishk is commonly used to this day, mixed with tomato paste, as a topping for manakish, a sort of flatbread cooked in an open oven and eaten for breakfast or a lunch. Traditionally, it would also be served with eggs, as a kibbeh stuffing, or in a soup, possibly with lamb meat fried in its own fat (awarma). In Jordan a dried yogurt similar to kashk called jameed is commonly used. Elsewhere in the Levant, similar products are referred to as drained labneh (labneh malboudeh). A 10th century recipe for kishk recorded in the Kitab al Tabikh was made by par boiling dehulled wheat, milling it, and blending it with chickpea flour. Yeast, salt and water were added to make a dough from the flour, which was left in the sun for around two weeks, and re moistened with sour yogurt (or sour grape juice) as needed. After 15 days the dough would be seasoned with mint, purslane, cilantro, rue, parsley, garlic and the leafy tops of leeks, shaped into disks, and allowed to dry in the sun.