Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльс әнұраны – Джон Хьюз (1873–1932) жазған әнұран және оған ең көп айтылатын сөздер.
Welsh hymn tune
the hymn tune written by John Hughes (1873–1932) and the words most commonly sung to it
Cwm Rhondda – Джон Хьюз (1873–1932) 1907 жылы жазған танымал әнұран. Атауы Уэльс тіліндегі Рондда аңғарының атына байланысты қойылған. Көбінесе ағылшын тілінде Уильям Уильямстың «Маған жол көрсет, о, Ұлы Құтқарушы» (немесе кейбір дәстүрлерде «Маған жол көрсет, о, Ұлы Жаратушы») мәтініне қосылады, ал түпнұсқа Уэльс тілінде «Арглүүд, арвайн труй’р аниалўх» («Раббым, мені шөлден өткіз») деп аталады. Ағылшын тіліндегі аудармадағы бір қайталама жолға байланысты бұл әнұранды «Жұмақ наны» деп те атайды. Уэльс тілінде бұл әнұран Энн Гриффитстің «Уэле’н сеффил рунг й мүртүүдд» («Мүрткелер арасында тұрғандай») атты әніне қосылып, алғаш рет 1907 жылы сол сөздермен жарық көрген.
Cwm Rhondda is a popular hymn tune written by John Hughes (1873–1932) in 1907. The name is taken from the Welsh name for the Rhondda Valley. It is usually used in English as a setting for William Williams' text "Guide Me, O Thou Great Redeemer" (or, in some traditions, "Guide Me, O Thou Great Jehovah"), originally Arglwydd, arwain trwy’r anialwch ("Lord, lead me through the wilderness") in Welsh. The tune and hymn are often called "Bread of Heaven" because of a repeated line in this English translation. In Welsh the tune is most commonly used as a setting for a hymn by Ann Griffiths, Wele'n sefyll rhwng y myrtwydd ("Lo, between the myrtles standing"), and it was as a setting of those words that the tune was first published in 1907.
Әдеттегі
Джон Хьюз бұл әуеннің алғашқы нұсқасын жазды, оны ол "Рондда" деп атады, 1905 жылы Понтипридттегі Cymanfa Ganu (ғибадат фестивалі) үшін, 1904–1905 жылдардағы Уэльстің қайта жаңғыруының ынтасы әлі де сақталған кезде. Қазіргі түрі 1907 жылы Ронда аңғарындағы Хопкинстаундағы Капель Рондадағы органның ашылуына арналған. Хьюз өзі осы қойылымда орган ойнады. Dowlais-тің Гарри Эванс басқа әуенмен шатасуды болдырмау үшін "Рондда" атауын "Cwm Rhondda" деп өзгертті. Әдетте, гимн Ля бемоль мажор тонында орындалады және 8.7.8.7.4.4.7.7 өлшеміне ие, бұл Уэльс гимндерінде жиі кездеседі. Үшінші тармақ бірінші тармақты қайталайды, ал төртінші тармақ екінші тармақты дамытады. Бесінші тармақ әдетте төрт буынды мәтінді қайталайды, ал алтыншысы альт және бас партияларындағы арпеджиомен күшейтілген басым жетінші аккордқа (12-ші такт) жетеді. Соңғы тармақ екінші және төртінші (әдетте алтыншы тармақтың мәтінін қайталайды) тармақтардың музыкалық дамуын жалғастырады. Осы белсенді ерекшеліктеріне байланысты, әуенге Уэльс және ағылшын жинақтарында біраз уақыт қарсылық көрсетілді, бірақ ол көптен бері орнықты.
John Hughes wrote the first version of the tune, which he called "Rhondda", for the Cymanfa Ganu (hymn festival) in Pontypridd in 1905, when the enthusiasm of the 1904–1905 Welsh Revival still remained. The present form was developed for the inauguration of the organ at Capel Rhondda, in Hopkinstown in the Rhondda Valley, in 1907. Hughes himself played the organ at this performance. The name was changed from "Rhondda" to "Cwm Rhondda" by Harry Evans, of Dowlais, to avoid confusion with another tune, by M. O. Jones. The hymn is usually pitched in A flat major and has the 8.7.8.7.4.4.7.7 measure which is common in Welsh hymns. The third line repeats the first and the fourth line develops the second. The fifth line normally involves a repeat of the four syllable text and the sixth reaches a climax on a dominant seventh chord (bar 12) – emphasised by a rising arpeggio in the alto and bass parts. The final line continues the musical development of the second and fourth (and generally carries a repeat of the text of the sixth). On account of these vigorous characteristics, the tune was resisted for some time in both Welsh and English collections but has long been firmly established.
Тарих
Уильям Уильямс Пантицелин (уэльстік дәстүр бойынша, әйелі мұра еткен шаруашылық атынан "Пантицелин" деп аталды) – жалпы алғанда, ең ұлы уэльстік әнұран жазушы ретінде мойындалады. Бұл әннің уэльстік түпнұсқасы алғаш рет 1762 жылы «Mor o Wydr» (Шыны теңізі) кітабында 10-шы ән ретінде жарияланды. Ол алты шумақтан тұрады. (Пантицелиннің 1745 жылғы «Аллилуйя» еңбегінде бес шумақты нұсқаға сілтеме жасалғаны тура емес сияқты.) Алғашқыда ол «Gweddi am Nerth i fyned trwy anialwch y Byd» («Дүние шөлдігінен өтуге күш тілеу») деп аталды. Питер Уильямс (1722–1796) әнұранды аударды, ол 1771 жылы «Әртүрлі тақырыптардағы әндер» («Hymns on various subjects») жинағында «Күш тілеу» деген атпен жарияланды. Бұл аударма – ағылшын тілінде кеңінен таралған жалғыз уэльстік әнұран. Жоғарыда келтірілген қазіргі уэльстік нұсқа, негізінен, Питер Уильямстың ағылшын нұсқасына сәйкес түпнұсқаның редакциясы болып табылады. Аударма процесінің нәтижесінде, қазір таныс «көктегі нан» тіркесі түпнұсқада кездеспейді; ол маннаға жасалған сілтемелердің қайталануы. Уэльс тіліндегі «Arglwydd» сөзі ағылшын тіліндегі «Lord» сөзімен сәйкес келеді. Питер Уильямс өлеңнің аудармасында «Jehovah» есімін қолданды. Бүгінгі күні кейбір ағылшын тіліндегі ән жинақтарында «Jehovah» сөзі «Redeemer» сөзімен ауыстырылғанмен, әнұранды Құдайдың есімін қамтитын түпнұсқа ағылшын аудармасымен кездестіруге болады. Түпнұсқаның келесі нұсқасы «Gwaith Pantycelyn» (Пантицелиннің шығармалары) кітабынан алынған. Екінші шумақтан басқа барлық шумақтар, шағын өзгерістермен, екі шіркеу жиналыстары жариялаған Кальвинисттер мен Веслиан методистерінің Уэльс әнұрандары кітабында келтірілген. (Өзгерістер негізінен тілді жаңартуға байланысты, мысалы, 1-ші шумақта «ynwyf» (қысқартылғанда «ynwy'»), яғни «менде» деген мағынада, қазіргі уэльс тілінде «ynof» болып өзгерген.)
William Williams Pantycelyn (named, in the Welsh style, "Pantycelyn" after the farm which his wife inherited) is generally acknowledged as the greatest Welsh hymnwriter. The Welsh original of this hymn was first published as Hymn 10 in Mor o Wydr (Sea of Glass) in 1762. It comprised six verses. (References to a five verse version in Pantycelyn's Alleluia of 1745 appear to be incorrect.) It was originally titled Gweddi am Nerth i fyned trwy anialwch y Byd (Prayer for strength for the journey through the world's wilderness). Peter Williams (1722–1796) translated the hymn which was published in Hymns on various subjects, 1771, with the title Prayer for Strength. This translation is the only Welsh hymn to have gained widespread circulation in the English speaking world. The present day Welsh version, given above, is essentially a redaction of the original to parallel Peter Williams's English version. A result of the translation process is that the now familiar phrase "Bread of heaven" does not actually occur in the original; it is a paraphrase of the references to manna. The Welsh word Arglwydd corresponds to the English Lord. Peter Williams used Jehovah in his translation of the lyrics. Although some English language hymnals today have replaced “Jehovah” with "Redeemer,” it’s common to see the hymn with the original English translation that includes the Divine Name. The following version of the original is taken from Gwaith Pantycelyn (The Works of Pantycelyn). All but the second verse is given, with minor variations, in the Welsh Hymnbook of the Calvinist and Wesleyan Methodists, published by the assemblies of the two churches. (The variations are mainly to update the language, e. g. in verse 1 ynwyf (elided to ynwy'), meaning "in [me]", has become ynof in more modern Welsh.)
Мағынасы
Бұл ән Құдайдың халқының Мысыр құлдығынан босатылып, шөл дала арқылы сапар шегуі туралы айтады (Шығу 12–14). Оларды күндіз бұлт, түнде от жетектеді (Шығу 13:17–22), соңында қырық жыл өткен соң Қанаан еліне жетті (Ешуа 3). Осы уақыт ішінде Құдай олардың барлық қажеттіліктерін қамтамасыз етті, оның ішінде күнделікті маннамен тамақтандырды (Шығу 16). Ән мәтіні – христианның жер бетіндегі өмірінің аллегориясы, онда Құтқарушының басшылығы қажет, ал сапар Көк қақпаларында (Иорданның жағасында) және уақыт соңында (өлімнің жеңілісі мен тозақтың құлауы) аяқталады.
The hymn describes the experience of God's people in their travel through the wilderness from the escape from slavery in Egypt (Exodus 12–14), being guided by a cloud by day and a fire by night (Exodus 13:17–22) to their final arrival forty years later in the land of Canaan (Joshua 3). During this time their needs were supplied by God, including the daily supply of manna (Exodus 16). The hymn text forms an allegory for the journey of a Christian throughout their life on earth requiring the Redeemer's guidance and ending at the gates of Heaven (the verge of Jordan) and end of time (death of death and hell's destruction).
Пайдалану жағдайлары
Гимн Ұлыбританияның түрлі мемлекеттік шараларында орындалды, мысалы, Уэльс ханшайымы Диананың және Королева Ана Елизаветаның қоштасу рәсімдерінде, Принц Уильям мен Кэтрин Миддлтонның, сондай-ақ Принц Гарри мен Меган Марклдың үйлену тойларында, және 2022 жылы Уэльстегі Елизавета II патшайымын еске алу қызметінде. Гимн сонымен қатар 1941 жылғы Джон Фордтың «How Green Was My Valley» фильмінің саундтрегінде маңызды орын алады. Альфред Ньюменнің саундтрегі сол жылы «Түпнұсқа музыка» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Ол «Африка патшайымы» фильмінің басында да орындалады, онда Кэтрин Хепберн ән айтып, органмен сүйемелдейді. «Only Men Aloud!» тобы 2008 жылы BBC 1 шоуы «Last Choir Standing» бағдарламасында Тим Рис Эванс пен Джеффри Ховардтың аранжировкасын орындады. Олар кейіннен оны өздерінің тұңғыш альбомында жариялады. Гимн 2012 жылғы Жазғы Олимпиада ашылу салтанатының «Жасыл және сұлу жер» бөлімінде Уэльстің ресми емес әнұраны болды. Гимн Англияның Біріккен Ұлы Ложасының масондары тарапынан да қолданылады. BBC-нің «One Foot in the Grave» ситкомы «The Beast In The Cage» эпизодында осы әнді пайдаланды. Әннің мәтіні басты кейіпкер Виктор Мелдрю туралы өзгертілді.
The hymn has been sung on various British state occasions, such as the funerals of Diana, Princess of Wales and Queen Elizabeth The Queen Mother, and the weddings of Prince William and Catherine Middleton and Prince Harry and Meghan Markle, and also the service of reflection for Queen Elizabeth II in Wales at 2022. The hymn is also featured prominently in the soundtrack to the 1941 film How Green Was My Valley, directed by John Ford. The soundtrack, by Alfred Newman, won that year's Academy Award for Original Music Score. It is also featured at the beginning of The African Queen (film), with Katharine Hepburn singing and playing the organ. Only Men Aloud! also sang an arrangement by Tim Rhys Evans and Jeffrey Howard on the BBC 1 Show Last Choir Standing in 2008. They subsequently released it on their self titled début album. The hymn was the informal anthem of Wales in the "Green and Pleasant Land" section of the 2012 Summer Olympics opening ceremony. The hymn is also used by freemasons of the United Grand Lodge of England. The BBC sitcom One Foot in the Grave used the song in the episode "The Beast In The Cage". The lyrics were altered to be about the main character, Victor Meldrew.
Әннің мәтіні:
Көне тарихына және оның ағылшын тіліндегі кең таралған мәтініне қарамастан, уэльс тіліндегі әдеттегі ән мен күй жұптасуы өте ерекше. "Arglwydd, arwain" әдетте Capel y Ddôl күйімен орындалады, ал Энн Гриффитстің "Wele'n Sefyll Rwng y Myrtwydd" әнұраны Cwm Rhondda күйіне жазылған.
Despite the history of the tune and its common English text, the usual tune words pairing in Welsh is quite different. Arglwydd, arwain is usually sung to the tune Capel y Ddôl and Cwm Rhondda is the setting for the hymn Wele'n Sefyll Rwng y Myrtwydd by Ann Griffiths:
Басқа ағылшын әнұран мәтіндері
Кейбір ән кітабы бұл әуенді Гарри Эмерсон Фосдиктің 1930 жылы жазған "God of Grace and God of Glory" әні үшін пайдаланады. Ал басқалары оны Фрэнсис Боттомның (1823–1894) "Толық құтқарылу! Толық құтқарылу! Міне, бұлақ кең жаңылды" әніне қолданады.
Some hymnals use this tune for the hymn "God of Grace and God of Glory" written by Harry Emerson Fosdick in 1930. Others use it for "Full salvation! Full salvation! Lo, the fountain opened wide" by Francis Bottome (1823–1894).
Мұра
2007 жылы Понтипридттің Хопкинстаун қаласындағы Капел Рондада гимннің жазылғанына 100 жыл толуына арналған тақта ашылды. Салтанатта пастор Фил Рикардс Хопкинстаунның осы әннің алғаш рет көпшілік алдында орындалған жері екенін айтты. Мерейтойға арналған қызмет жақын маңдағы Тонтегтегі Салем баптист шіркеуінде, Джон Хьюздің жерленген орнында да өткізілді.
In 2007 a plaque was unveiled at Capel Rhondda in Hopkinstown, Pontypridd, to celebrate the centenary of the hymn's composition. At the ceremony the Reverend Phil Rickards recalled that Hopkinstown was the site of the song’s first public performance. A service celebrating the centenary was also held at John Hughes' burial place, Salem Baptist Chapel in nearby Tonteg.
Регби
Ғибадатханада қолданылуынан бөлек, бұл ән ең көп танымал ретінде «Уэльс регби әні» ретінде белгілі, көбінесе регби матчтарында, әсіресе Уэльс ұлттық регби құрамасының ойындарында көрермендер оны әндейді. Онда көптеген дауыстар әр шумақтың соңғы үш буынын ("басқасы қажет емес", "күш пен қорған" және "Саған арнаймын") көтеріліп бара жатқан арпеджиомен қайталайды, ал шіркеуде мұндайды тек альт және бас партияларында ғана орындайды.
Apart from church use, probably its best known use is as the 'Welsh Rugby Hymn', often sung by the crowd at rugby matches, especially those of the Wales national rugby union team. There it is common for many voices to repeat of the last three syllables of the penultimate line of each verse ("want no more", "strength and shield" and "give to thee") to a rising arpeggio, which in church use is only sung in the alto and bass parts if at all.
Футбол
XX ғасырдың екінші жартысынан бастап, ағылшын және шотланд футбол жанкүйерлері осы әуенге негізделген "We'll support you evermore" деген сөздермен ән шырқауды жиі қолданатын. Содан бері көптеген түрлі нұсқалар пайда болды. 2016 жылға қарай, қарсы команда жанкүйерлерін жеңіліске ұшыратқанда оларды мазақтау үшін қолданылатын "You're Not Singing Any More" нұсқасы ерекше танымал болып қала береді.
From the second half of the 20th century, English and Scottish football fans used often to sing a song based on this tune using the words "We'll support you evermore", which in turn led to many different versions being adapted. as of 2016, the variation "You're Not Singing Any More" when taunting the fans of opposing teams who are losing remains extremely popular.