Кіріспе

Сот үкімінің орындалуын уақытша тоқтату туралы бұйрық, қарау күтіліп тұрғанда.

Үкімді орындауды тоқтату (лат. cesset executio, "атқаруды тоқтату") – сот үкімінің немесе басқа сот бұйрығының орындалуын уақытша тоқтату туралы сот бұйрығы. "Атқару" деген сөз тоқтатылып отырған үкімнің күшіне енуін білдіреді және бұл бұйрыққа ұқсас. Тоқтату заңмен автоматты түрде немесе соттың бұйрығымен, тараптардың өтініші бойынша немесе келісім арқылы берілуі мүмкін. Егер тарап шешімге шағымданса, алғашқы соттың шығарған кез келген үкімі шағым қаралып біткенге дейін тоқтатылып тұруы мүмкін.

Өлім жазасы сақталады

Өлім жазасы тағайындалған жағдайда, сотталған адамды жазалауды кейінге қалдыру үшін өлім жазасын тоқтату туралы өтініш көбінесе беріледі. Мұндай жағдай сотталған адамды ақтауға мүмкіндік беретін жаңа дәлелдер табылуы немесе жазаны өмір бойы бас бостандығынан айыруға ауыстыру ниетімен жасалуы мүмкін. АҚШ-та барлық өлім жазалары аппеляциялық сот қарауына дейін автоматты түрде тоқтатылады. Егер өлім жазасы заңды деп табылса, тоқтату алынып тасталады. Өлім жазасы контекстінде өлім жазасын тоқтатудың бір мысалы – Джеймс Отри ісі. Отри 1983 жылдың 4 қазанында Техас штатында өлім жазасына кесілуге дайындалып тұрғанда, жазалауды тоқтату туралы бұйрық келіп жетті. Ол бірнеше айдан кейін, 1984 жылдың 14 наурызында өлім жазасына кесілді. АҚШ округтік сотының судьясы Нанет Лаури 2013 жылдың 19 қарашасында Джозеф Пол Франклиннің адвокаттарының өлімге әкелетін инъекцияда фенобарбиталды қолдану қатыгез және ерекше жаза болып табылады деген өтінішіне жауап ретінде өлім жазасын тоқтатты. Бір күннен кейін АҚШ Жоғарғы Соты апелляциялық соттың өлім жазасын тоқтату туралы шешімін бекітті. Франклин 2013 жылдың 20 қарашасында өлім жазасына кесілді. Тағы бір мысал – Сингапурдағы Хо Джабинг ісі. Қытай азаматы Цао Руйинді өлтіргені үшін өлім жазасына кесілген малайзиялық Хоға өлім жазасы берілді. Хо адвокаты арқылы жазасын жаңадан берілген соңғы минуттағы шағымға дейін тоқтата алды. 2013 жылы ол 2008 жылы тонау кезінде Цао Руйинді өлтіргені үшін үш жылдан бері өлім жазасына кесілген болатын. Заңға енгізілген өзгерістер кісі өлтіру ниеті болмаған жағдайда өлім жазасын міндетті түрде емес етуге және мұндай қылмыс үшін денені сауаттандырумен бірге өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын қарастыруға мүмкіндік берді, бұл өлім жазасына кесілген барлық сотталғандарға жазаларын жеңілдету үшін үндеуге мүмкіндік берді. Хо мұндай құқыққа ие болды және 24 соққымен өмір бойы бас бостандығынан айырылды. Алайда, 2015 жылдың басында Сингапурдың жоғары соттарына прокуратура шағымданғаннан кейін ол тағы да өлім жазасына кесілді, бұл 3:2 дауыспен тар жолмен мақұлданды, өйткені судьялардың көпшілігі кісі өлтіру тәсілі қатыгездік пен адам өміріне ешқандай құрметсіздік танытқанын анықтады, бұл Хо үшін өмір бойы түрмеге қамауға қарағанда асылуды орындырақ етеді. Хоның өлім жазасын тоқтатқаннан кейін, бірнеше айдан соң, 2016 жылдың сәуірінде Хо апелляциялық шағымын жоғалтты, өйткені апелляциялық сот Хо ісінде сот төрешілігінің қателігі болды деген қорытынды жасауға жеткілікті жаңа материалдар мен дәлелдер жоқ екенін анықтады және 2015 жылғы қылмыстық шағымды қайта қарау үшін жеткілікті сенімділік болмады. Кейіннен жазалаудың жаңа күні белгіленді және жазалау туралы бұйрық шығарылды, Хо 2016 жылдың 20 мамырында таңертең асылуы керек еді. Алайда, бұл жазалау тағы да кейінге қалдырылды, өйткені Хоның жазалау алдындағы түнде берілген шағымына байланысты тағы бір тоқтату мерзімі ұзартылды. Сот қорғаушылар бұрынғы аргументтерін қайталап отыр деп есептегендіктен, апелляциялық шағымды келесі күні таңертең қабылдамады, бұл сотқа қатысты заң бұзушылық болып есептелді, нәтижесінде судьялар Хоның адвокаттарының мінез-құлқы үшін қатты сынға алды. Соңғы шағымы қабылданбағаннан кейін, Хо 2016 жылдың 20 мамырында асылды.