Шығыс жасыл мамбасы – Африканың өте улы жыланы. Сипаттамасы, мінез-құлқы, жасырын өмір салты туралы біліңіз. Қауіпсіздік шаралары мен қызықты фактілер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уытты жылан түрлері
Species of venomous snake
Шығыс жасыл мамбасы (Dendroaspis angusticeps) – Оңтүстік-Шығыс Африканың жағалау аймақтарында таралған, мамба туысына жататын өте уытты жылан түрі. Шотланд хирургы және зоологы Эндрю Смит 1849 жылы сипаттаған бұл жыланның денесі жіңішке, арқасы ашық жасыл, ал құрсақ қабыршақтары жасыл-сары түсті болады. Ересек аналықтарының орташа ұзындығы шамамен, ал аталықтары сәл кішірек келеді. Көптеген қалалық аңыздарда және қате түсініктерде шығыс жасыл мамба агрессивті, жылдам қозғалатын "адамды қуалаушы" деп айтылғанымен, шындығында ол ағаштарда жасырынатын, ұялшақ және сирек кездесетін түр. Мұндай жасырыну себебі оның ағаштарда тіршілік етуіне және табиғи ортада тиімді жасырынбауға мүмкіндік беретін жасыл түсіне байланысты. Өлімге әкелетін уына қарамастан, жасыл мамба жыртқыштардан, оның ішінде жыртқыш құстар мен кобра сияқты басқа жыландардан өзін қорғауы керек. Ол көптеген Viperidae түрінде кездесетін, басқа Elapidae жыландарына тән белсенді аң аулау стилінен өзгеше, жасырын аң аулау тактикасын қолданады. Ол құстар, балапандар, жұмыртқалар, жабырқақтар, тышқандар, егеуқұйрықтар және ағаштарда тіршілік ететін кеміргіштер сияқты ағаш және қанатты жануарлармен қоректенеді. Шығыс жасыл мамбаның уында нейротоксиндер мен кардиотоксиндер болады. Улану белгілеріне тістеген жердің ісінуі, бас айналу, құлқылау, жүрек ауруы, сусыздану, тыныс алудың қиындауы және жұту қиындықтары жатады. Бұл аритмияға және құрысуға алып келеді, содан кейін тыныс алу парализі пайда болады, нәтижесінде миға оттегі жетпей өлімге соқтырады. Ауыр немесе дереу емделмеген тістеулер тез арада өлімге әкелуі мүмкін.
The eastern green mamba (Dendroaspis angusticeps) is a highly venomous snake species of the mamba genus Dendroaspis native to the coastal regions of southern East Africa. Described by Scottish surgeon and zoologist Andrew Smith in 1849, it has a slender build with a bright green back and green yellow ventral scales. Adult females average around in length, and males are slightly smaller. In spite of common urban legends and misconceptions labeling the eastern green mamba an aggressive, fast moving “people chaser”, it is in fact a shy and elusive species that remains hidden in the trees, and is rarely seen. This seclusion is usually attributed to its arboreal habitat and green colouration, which acts as effective camouflage in its natural environment. Even with its deadly venom, the green mamba has to protect itself from predators, including birds of prey and other snakes, such as cobras. It has been observed engaging in ambush predation, a trait seen among many Viperidae species, contrary to the active hunting style typical of other Elapidae snakes. It preys on arboreal and winged animals, such as birds and their chicks and eggs, bats, and arboreal rodents such as mice, rats, and gerbils. Eastern green mamba venom consists of both neurotoxins and cardiotoxins. Symptoms of envenomation include swelling of the immediate bite wound area, dizziness, vertigo and nausea, accompanied by dehydration, labored breathing and difficult swallowing. This eventually will develop into arrythmia and convulsions—all progressing to respiratory paralysis, which results in a fatal lack of oxygen to the brain. Bites that are severe or not immediately treated on site can quickly prove deadly.
Таксономия
Шығыс жасыл мамбаны алғаш рет шотланд хирургы және зоологы Эндрю Смит 1849 жылы сипаттады, ол оны Наталь аймағынан және шығысқа қарай Мапуто шығанағына дейін кездесетінін хабарлады. *Naja angusticeps* деген түрлік атау латын тіліндегі *angustus* – "тар" және *ceps* – күрделі сөздерде қолданылғанда *"бас"* деген мағына беретін *caput* сөзінің қысқартылған түрінен шыққан. 1865 жылы неміс-британ зоологы Альберт Гюнтер Солтүстік Мозамбиктегі Замбези өзенінен *Dendroaspis intermedius* түрін сипаттады. Бұл кейіннен *D. angusticeps* деп аталды, және бұл біріктірілген диагноз 1946 жылға дейін күшінде болды. Осы жылы Оңтүстік Африкалық герпетолог Вивиан ФитцСимонс шамамен 50 шығыс жасыл мамба және 85 қара мамба үлгілерін зерттегеннен кейін жарияланым жасады. Ол дене құрылысы, қабықшалардың орналасуы, түсі және мінез-құлқындағы айырмашылықтар оларды жеке түрлерге бөлуді қажет етеді деген қорытындыға келді. Британдық биолог Артур Ловеридж ФитцСимонстың жұмысын Оңтүстік Африкадан тыс материалдармен толықтырды, қабықшалардың орналасуында кейбір ұқсастықтарды байқады, бірақ түрлерді бөліп қарауды қолдады. 2016 жылғы генетикалық талдау шығыс жасыл және қара мамбалардың ең жақын туыстар екенін көрсетті, олардың ортақ ата-бабалары Джеймсон мамбасы (*Dendroaspis jamesoni*) және батыс жасыл мамба (*Dendroaspis viridis*) пайда болған эволюциялық тарамнан бөлініп шыққан, бұл төмендегі кладограммада көрсетілген.
The eastern green mamba was first described as Naja angusticeps by Andrew Smith, a Scottish surgeon and zoologist, in 1849, who reported it from Natal and east to Maputo Bay. The specific name angusticeps is derived from the Latin word angustus, "narrow", and ceps, an abbreviated form of caput ("head") when used in a compound word. The German British zoologist Albert Günther described Dendroaspis intermedius from the Zambezi River in northern Mozambique in 1865. This was subsequently synonymised with D. angusticeps. a lumping diagnosis that remained in force until 1946, when the South African herpetologist Vivian FitzSimons published a paper after examining approximately 50 eastern green mamba and 85 black mamba specimens. He concluded that the differences in build, scalation, colouration and behaviour warranted splitting them into separate species. The British biologist Arthur Loveridge augmented FitzSimons' work with material from outside South Africa, noting some overlap in scalation but supporting the separation. A 2016 genetic analysis showed the eastern green and black mambas are each others' closest relatives, their common ancestor diverging from a lineage that gave rise to Jameson's mamba (Dendroaspis jamesoni) and the western green mamba (Dendroaspis viridis), as shown in the cladogram below.
Сипаттама
Шығыс жасыл мамба - ірі жылан, денесі сәл қысыңқы және өте жіңішке, орташадан ұзынға дейін созылған құйрығы бар. Ересек еркектердің жалпы ұзындығы шамамен 2.4 метрді құрайды, ал ұрғашыларының орташа ұзындығы 2.1 метрге жетеді. Бұл түрдің ұзындығы сирек 2.7 метрден аспайды. Жалпы ұзындығы құйрық ұзындығынан 4–4.3 есе ұзын болады. Ересек шығыс жасыл мамбаның жоғарғы жағы жарқын жасыл түсті – кейде оқшау сары қабықшаларымен, ал астыңғы жағы ақшыл сары жасыл. Құбылудан бұрын кейде түсі солғын болуы мүмкін. Жастар көк жасыл түсті болады, шамамен 60 сантиметрге жеткен кезде жарқын жасыл түске айналады. Орташа көлемді көздері дөңгелек қарамаққа ие. Шығыс жасыл мамбаның денесінің орта тұсында 17 мен 21 қатар арқалық қабықшалары, 201-ден 232-ге дейін құрсақ қабықшалары, 99-дан 126-ға дейін бөлінген құйрық асты қабықшалары және бөлінген анальдық қабықшасы бар. Аузының үстінде 7–9 супралабиальды қабықша, төртіншісі көздің астында, ал төменгі жағында 9–11 сублабиальды қабықша орналасқан. Көздерінің алдында 3 және артында 3–5 преокулярлық қабықшалары бар.
The eastern green mamba is a large snake, with a slightly compressed and very slender body with a medium to long tapering tail. Adult males average around in total length, while females average This species rarely exceeds lengths of In general, the total length is 4–4.3 times the length of the tail. The adult eastern green mamba has bright green upperparts—occasionally with isolated yellow scales—and a pale yellow green belly. Sometimes they are duller coloured before moulting. Juveniles are blue green, becoming bright green when they are around long. The medium sized eyes have round pupils, The eastern green mamba has between 17 and 21 rows of dorsal scales at midbody, 201 to 232 ventral scales, 99 to 126 divided subcaudal scales, and a divided anal scale. Its mouth is lined with 7–9 supralabial scales above, the fourth one located under the eye, and 9–11 sublabial scales below. Its eyes have three preocular and 3–5 postocular scales.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Шығыс жасыл мамба Оңтүстік Африка мен Шығыс Африканың жағалауына жақын аймақтарда таралған. Оның ареалы Кениядан оңтүстікке қарай Танзания, Малави, Зимбабвенің шығысы және Замбияның бір бөлігіне дейін созылады; сондай-ақ, Занзибар мен Мозамбиктің солтүстігінде де кездеседі. Сирек кездесетін түр, ол негізінен ағаштарда тіршілік етеді және жапырақ арасында жақсы жасырынады. Кейбір герпетологтар оның мекендеу ортасы жауын-шашынды тропикалық ормандармен шектеледі деп санайды. Қара мамбадан айырмашылығы, шығыс жасыл мамба ашық жерде сирек кездеседі және салыстырмалы түрде тығыз, көлеңкелі өсімдіктерді ұнатады. Орманды жерлерден бөлек, ол цитрус, манго, кокос және кажау сияқты ағаштар мен бау-бақшаларда да жиі кездеседі. Шығыс Африканың жағалауында үйлерге кіріп, тіпті сабаннан төселген шатырларда да паналауы мүмкін. Үлгілері теңіз деңгейінен жоғарырақ жерлерде де табылған. Шығыс жасыл мамбаның көшіп-қонуына қатысты ешқандай мәлімет жоқ. Көшпес түр деп есептеліп, бірнеше күн бойы бір орында қалуы мүмкін, көбінесе тамақ немесе жұптасу іздеп жылжиды. Күн сайын орташа есеппен шамамен бір метрдей қозғалады. Әдетте, ересек түске 14 жасында жетеді. Кеміргіштер немесе ересек құстар сияқты жылдам қимылдайтын жемді ұстау үшін күтіп отыру тактикасы тиімді болуы мүмкін. Құжатталған жемдеріне Кения жағалауындағы табиғи және өсірілген өсімдіктерде кездесетін қараңғы жасыл бұлбұл кіреді. Ионидес пен Питман (1965) Танзаниядағы жасыл мамбаның асқазанынан үлкен далалық гербилін тапқан. Кенияда далалық гербилі болмаса да, жасыл мамбалар ареалының бір бөлігінде мекендейтін гербилдің жеті түрін жейді. Көбінесе кездесетін жасыл мамба болғанымен, ол әдетте адамдардан қашып жүреді. Шағылысу маусымы қыркүйектен ақпанға дейін, осы кезеңде олар ең көп тітіркеніп, шағады. 1957–1979 жылдар аралығында Оңтүстік Африкада жүргізілген зерттеуде 2553 улы жыланның шағуы тіркелді, оның 17-сі шығыс жасыл мамбалар екені расталды. Олардың 17-сінің 10-ында жүйелік улану белгілері байқалды, бірақ ешкім қайтыс болған жоқ. Жылан көбінесе бірнеше рет шағады. Тышқандағы орташа өлімдік дозасы (LD50) 1,3 мг/кг құрайды. Адамды өлтіруге қабілетті орташа доза шамамен 18–20 мг. Бұл түрдің улану белгілеріне шағылған жердегі ауырсыну мен ісіну, ол жергілікті некрозға немесе гангренаға дейін жеткізеді. Жүйелік әсерлеріне бас айналу, жүрек тоқтауы, тыныс алу мен жұту қиындықтары, жүрек соғуының бұзылуы және құрысулар жатады. Бұл антихолинэстераз ингибиторлары, бұлшықеттердің дікімдеуіне себеп болады. Әрқайсысының in vitro уыттылығы күшті емес.
The eastern green mamba is native to regions near the coastlines of Southern Africa and East Africa. Its range extends from Kenya south through Tanzania, Malawi, eastern Zimbabwe and parts of Zambia; it can also be found in Zanzibar and northern Mozambique. An elusive species, it is primarily arboreal (living in trees) and usually well camouflaged in foliage. Some herpetologists believe its habitat is limited to tropical rainforests in coastal lowlands. Unlike its close relative the black mamba, the eastern green mamba is rarely found in open terrain and prefers relatively dense, well shaded vegetation. As well as wild forest habitats, it is also commonly found in thickets and farm trees such as citrus, mango, coconut, and cashew. In coastal East Africa, it is known to enter houses and may even shelter in thatched roof dwellings. Specimens have been found at elevations up to above sea level. There is no evidence that the eastern green mamba migrates. Thought to be relatively sedentary, it can remain in the same location for days, apparently moving most commonly to find food or mates. On average, individuals move only about per day. They usually reach adult colouration at Another captive specimen lived 14 years. Sit and wait tactics may be successful with highly mobile prey, such as adult birds or rodents. Documented prey include the sombre greenbul, which occur in dense areas of natural and cultivated vegetation along Kenya's coastline. Ionides and Pitman (1965) reported a large bushveld gerbil in the stomach of a green mamba in Tanzania. Although the bushveld gerbil does not occur in Kenya, green mambas prey on the seven species of gerbil that inhabit parts of its range. Although the most commonly encountered green mamba, it generally avoids people. The peak period for bites is the species' breeding season from September to February, during which they are most irritable. A survey in southern Africa from 1957–1979 recorded 2,553 venomous snakebites, 17 of which were confirmed as eastern green mambas. Of these 17, 10 had symptoms of systemic envenomation, though no victims died. The snake tends to bite repeatedly, The median lethal dose (LD50) in mice is 1.3mg/kg The average dose able to kill a human is about 18–20 mg. Symptoms of envenomation by this species include pain and swelling of the bite site, which can progress to local necrosis or gangrene. Systemic effects include dizziness and nausea, difficulty breathing and swallowing, irregular heartbeat, and convulsions. which are anticholinesterase inhibitors that cause muscle fasciculation. Individually, most of these components do not exhibit potent toxicity in vitro,
Емдеу
Уытты деп саналатын жылан шаққандағы стандартты алғашқы көмек – қысымды таңғыш салу, құрбан болған адамның қозғалысын барынша шектеу және оны дереу ауруханаға немесе емханаға жеткізу. Жасыл мамбаның уының нейротоксикалық қасиеттеріне байланысты артериялық турникет қолдану пайдалы болуы мүмкін. Кейде тетанус токсоидісі салынады, бірақ негізгі ем – тиісті антидотты енгізу. Оңтүстік Африка медициналық зерттеу институты жасаған поливалентті антидот шығыс жасыл мамба шаққанда емдеу үшін қолданылады.
Standard first aid treatment for any bite from a suspectedly venomous snake is the application of a pressure bandage, minimisation of the victim's movement, and rapid conveyance to a hospital or clinic. Due to the neurotoxic nature of green mamba venom, an arterial tourniquet may be beneficial. Tetanus toxoid is sometimes administered, though the main treatment is the administration of the appropriate antivenom. A polyvalent antivenom produced by the South African Institute for Medical Research is used to treat eastern green mamba bites.