Кіріспе

Тынық мұхитының батысындағы тайфун маусымы

1996 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы салыстырмалы түрде белсенді болды, оның барысында 30 тропикалық дауыл, 16 тайфун және алты супер тайфун пайда болды. Маусымның ресми шектері жоқ; ол 1996 жылы жыл бойы жалғасты, бірақ тропикалық циклондардың көпшілігі мамыр мен қараша айлары аралығында Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде қалыптасады. Осы мерзім әдетте Тынық мұхитының солтүстік-батысында тропикалық циклондардың көпшілігі пайда болатын кезеңді көрсетеді. Дегенмен, алғашқы аталған дауыл – Энн, 3 сәуірде ғана пайда болды. Ал соңғы аталған дауыл – Грег, 27 желтоқсанда тарап кетті. Осы мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігінде және халықаралық күндік сызықтың батысындағы аймақпен шектеледі. Күндік сызықтың шығысында және экватордың солтүстігінде қалыптасқан дауылдар – қайнаған дауылдар деп аталады; 1996 жылғы Тынық мұхитындағы қайнаған дауылдар маусымына қараңыз. Батыс Тынық мұхиты бассейнінде пайда болған тропикалық дауылдарға Бірлескен тайфун ескерту орталығы (Joint Typhoon Warning Center) ат қойды. Осы бассейндегі тропикалық депрессиялардың нөміріне "W" әрпі қосылады. Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасатын тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ат қояды.

01W тропикалық дауыл (Асианг)

23 ақпанда Филиппин теңізінің оңтүстігінде кең аумақты конвекция қалыптасты. Конвекция төмен қысым аймағына өтті және бастапқыда желдің күшті өзгеруіне тап болды, бірақ жағдайлар жақсарып, 27 ақпанда қарқынды күшеюге мүмкіндік берді, содан кейін сол күні тропикалық депрессияға айналды. JMA 01W-ді тропикалық дауылға дейін жаңартып, 29 ақпанда Филиппин аймағынан өтіп, құрлықпен байланысқа түсуі салдарынан сәл әлсіреген.

Энн тропикалық дауыл (Биринг)

Энн (Биринг) наурыздың 30-ында дамыды. Дауыл 7 сәуірде Филиппинге шапты және үш күннен кейін әлсіреп, тарады.

Тропикалық депрессия 03W

Тропикалық депрессия 03W 25 сәуірден 26 сәуірге дейін Оңтүстік Қытай теңізі үстінде қалыптасты.

Барт тайфуны (Консинг)

Барт 8 мамырдан 18 мамырға дейін болды.

Тропикалық дауыл Кам (Дитанг)

18 мамырда Оңтүстік Қытай теңізінде "Кам" дамыды. Циклон солтүстік-шығыс бағытында, кейін шығыс солтүстік-шығыс бағытында жылжып, 23 мамырда Тынық мұхитында жойылды.

Даң тайфуны

Дан 5 шілдеден 11 шілдеге дейін болды.

Ева тайфуны

10 шілдеде ашық Батыс Тынық мұхитында тропикалық жоғарғы тропосфералық ойыс 7W тропикалық депрессиясын тудырды. Ол батыс-солтүстік-батыс бағытта жылжып, 14-і күні тропикалық дауылға дейін күшейді. 15-і күні Ева тайфунға айналды, одан кейін қарқынды күшті өсу кезеңі басталды, нәтижесінде тайфунның жылдамдығы сағатына 100 шақырымға жетті, ал 15-і күнінің басынан 16-сы күнінің басына дейін қысым 40 мб төмендеді. Көздің алмасу циклы Еваның жылдамдығын сағатына 95 шақырымға дейін әлсіретті, бірақ сыртқы көзге жақын орналасқан қабат қысқарғанда, дауылдың жылдамдығы тағы да сағатына 97 шақырымға жетті, содан кейін 18-і күні Жапонияның оңтүстігіне соқты. Таулардың үстінен жылдам әлсіреп, Ева аралдар арқылы шығысқа қарай бұрылып, соңғы ескерту 20-сы күні жарияланды. Жапонияның шығысында қайта күшейіп, тропикалық дауылға айналды және 27-сі күні жойылғанға дейін солтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырды. Ева, құрлыққа 4-санатты тайфун ретінде келгеніне қарамастан, ешқандай қаза болған жоқ және тек 9 адам жарақат алды.

Франки (Эденг) қатты тропикалық дауыл

Батыс Тынық мұхитындағы белсенді муссондық аңғар 3 тайфунды – Фрэнки, Глория және Гербті қалыптастырды. Біріншісі – Фрэнки, 19 шілдеде Оңтүстік Қытай теңізінде пайда болды. Ол батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжып, 21-і күні тропикалық дауылға айналды. Фрэнки Хайнань аралын кесіп өткеннен кейін Тонкин шығанағында 100 миль/сағат (945 миллибар) жылдамдықпен күшейіп, тайфунға айналды. 23-і күні Солтүстік Вьетнамға соқтығысып, 2 күннен кейін Қытайда тарады. Фрэнкиге байланысты 104 адам қаза тапқан немесе жоғалып кеткен.

Глория тайфуны (Глоринг)

Франкиге себеп болған муссондық ойыс 19 шілдеде Филиппиннің шығысында тропикалық депрессияны тудырды. Ол 22-сі күні тропикалық дауылға айналып, солтүстік-батысқа қарай бағытталды. Келесі күні Глория тайфунға дейін күшейді, ал бір күннен кейін желдің жылдамдығы сағатына 100 мильге жетті. Глория Филиппиннің солтүстік жағалауынан өтіп, 26-сы күні Тайваньға соқты. Аралды және Тайвань бұғазын кесіп өткеннен кейін Глория Қытайға жетіп, 27-сі күні тарап кетті. Глория салдарынан 23 адам қаза тапты, оның 20-сы Филиппиннің солтүстігінде болды. Зардаптың мөлшері 20 миллион долларға (1996 жылғы АҚШ доллары) бағаланды.

Тропикалық депрессия 31W

31W тропикалық депрессиясы 13 қазаннан 17 қазанға дейін сақталды.

Бет (Сенинг) қатты тропикалық дауыл

Беттің пайда болуы 13 қазанда тіркелді. 17 қазанда Лузонға соқтығысып, содан кейін Оңтүстік Қытай теңізіне жетті. 21 қазанда Бет Вьетнам жеріне шықты және келесі күні тарап кетті. Филиппиннің солтүстігіндегі Ифугао провинциясында бір адам суға батып қайтыс болды, ал тағы төрт адам басқа провинцияда із-түссіз жоғалып кетті. PAGASA дауыл Кагаянның солтүстік-шығыс бөлігіне тиген кезде 120 км/сағ жылдамдықпен соққан желді тіркеді.

Карло тайфуны

Карло 20 қазаннан 26 қазанға дейін болды.

Тропикалық депрессия 34W

24 қазанда Сулу теңізінде 34W тропикалық депрессия пайда болды. Ол келесі күні Палаванға соқты. Оңтүстік Қытай теңізі арқылы жылжығаннан кейін, 34W 30 қазанда Таиландқа құрлыққа шықты. Ол Малайя түбегінен өтіп, сол күні Солтүстік Үнді мұхитына енді. Дауыл көп ұзамай тарады, бірақ кейін Андхра-Прадеш циклоны ретінде қайта дамыды.

Тропикалық депрессия 35 Вт

35W 60 адамды өлтіріп, 138 миллион долларлық зиян келтірді.

Тайфун Дейл (Ульпиан)

2 қарашада Гуамның оңтүстік-шығысында дауылды ауа райының шоғырлануы қалыптасты. 4 қарашада ол тропикалық депрессияға айналды. Депрессия көшпелі болып, күнінің соңында тропикалық дауылға күшейді. Содан кейін циклон батысқа бұрылып, 7 қарашада тайфунға айналды. Күннің соңында Дейл Гуамның оңтүстігінен өтіп, желдің жылдамдығы жоғары және биік толқындар жартастардың биіктігінен асып кетті. Аралдағы зиян 3,5 миллион АҚШ долларын құрады (1996 жылғы бағамен). Күшейе беру кезеңінде, 9 қарашада Дейл Филиппин теңізінде супертайфунға айналды. 10 қарашада Дейл солтүстікке бұрылып, Филиппиннің шығысында қайта бұрылды. 14 қарашада Дейл шығыс-солтүстік-шығысқа қарай екстратропикалық циклонға айналғаннан кейін сағатына астам жылдамдықпен жылдамдық алды.

Эрни тропикалық даулы (Тоянг)

Филиппинде "Эрни" дауілі 24 адамның қазасына, тағы 12 адамның жоғалуына және 5,1 миллион долларлық зиянға әкеп соқты.

Тропикалық депрессия 38W

38W тропикалық дауыл 4 қарашадан 12 қарашаға дейін сақталды.

Тропикалық депрессия 39W

6 қарашада 39W тропикалық депрессия қалыптасты. Ол 8 қарашада Лузонға соқтығып, екі күннен кейін тарап кетті.

Тропикалық депрессия 40 Вт

25 қарашада 40W тропикалық депрессия пайда болды. Ол 30 қарашада Минданаоға шабуыл жасап, бірнеше сағаттан кейін тарап кетті.

41W тропикалық депрессиясы

14 желтоқсаннан 20 желтоқсанға дейін Оңтүстік Қытай теңізінде 41W тропикалық дауыл болды.

Қатты тропикалық дауыл

21 желтоқсанда тропикалық депрессия қалыптасты, осы кезде төменгі деңгейдегі айналым орталығы терең конвекцияны тудыра бастады. Келесі күні депрессия тропикалық дауылға айналды, ал Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) оған Ферн деген ат берді. JTWC мәліметінше, дауыл Саффир-Симпсон дауылдық жел шкаласы бойынша 1-санатты тайфунға дейін бірте-бірте күшейді. Ферн 26 желтоқсанда Яп аралының солтүстігінде ең жоғары күшіне жетті, JTWC желдің жылдамдығын 150 км/сағ (90 миль/сағ) деп бағаласа, Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) 110 км/сағ (70 миль/сағ) деп бағалады, бұл тайфун деңгейінен аздап төмен. Дауыл тез арада ыдырап, күші әлсіреуде болды. 30 желтоқсанда Ферн тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Екі агенттік те сол күні ескертулерін тоқтатты.

Грег тропикалық депрессиясы

21 желтоқсанда Оңтүстік Қытай теңізінде «Ферн» тайфуны мен Оңтүстік жартышардың «Офелия», «Фил» және «Фергус» циклондарының да пайда болуына себеп болған екі белсенді муссондық ойыс 43W тропикалық депрессиясын құрады. Ойыстардың сипатына байланысты, депрессия шығысқа, оңтүстік-шығысқа қарай қозғалды, онда 24-і күні жылдың соңғы тропикалық даулы – «Грег» болып күшейді. Ең жоғары жел жылдамдығына жеткен соң, 25-і күні Борнео аралының солтүстік бөлігінен өтті. 27-і күні Филиппиннің оңтүстігінде тарап кеткенге дейін шығыс-оңтүстік-шығыс бағытында жалғасты. «Грег» Борнеодағы су тасқынынан кең ауқымды мүліктік зиян келтірді, нәтижесінде 127 адам қаза тауып, 100 адам жоғалып кетті.