Кіріспе

Пак-36 (Panzerabwehrkanone 36) – екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған 3,7 см / 37 мм калибрлі неміс танкіге қарсы пушкасы. 1942 жылға дейін Вермахттың танк жауынгерлерінің негізгі танкіге қарсы қаруы болды. 1933 жылы Rheinmetall компаниясы жасаған бұл пушка алғаш рет 1936 жылы неміс армиясына берілді, соғыс басталғанға дейін 9 120 данасы дайын болды, ал соғыс жылдарында тағы 5 339 данасы өндірілді. 1930 жылдардың соңында әлемдегі басты танкіге қарсы пушка ретінде Пак-36-ға сұраныс жоғары болды, тағы 6000 данасы экспортқа жіберілді, ал конструкциясын Кеңес Одағы 45 мм-лік М1932 (19 К) танкіге қарсы пушкасы және Жапония сияқты басқа елдер де көшірді. Ол алғаш рет 1936 жылы Испания азаматтық соғысында қолданылды, онда соғысқа қатысқан жеңіл танктерге қарсы жақсы өнім көрсетті. 1939 жылы Польшаға қарсы екінші дүниежүзілік соғыста алғаш рет қолданылып, поляк танктеріне ешқандай қиындық тудырмады. 1940 жылғы Франция шайқасында француз және британдық ауыр танктерге, әсіресе Char B1 және Matilda II танктеріне қарсы оның тиімсіздігі байқалды. Пушка экипажы оны "Heeresanklopfgerät" ("армия есігін қағу құрылғысы") немесе "PanzerAnklopfKanone" ("танк есігін қағу пушкасы") деп атайтын, бірақ бұл науқанда одақтастардың көп бөлігін жеңуге жеткілікті болды. Кеңес Одағына жасалған шабуыл Пак-36-ны көптеген Т-34 және КВ-1 танктерімен кездестірді, олардың бронясы пушканың оғына өткізбеді. Дегенмен, 1941 жылы Кеңес Одағының танк күштерінің 91% -ы жеңіл танктерден тұрды, олардың бронясы пушканың оғын тоқтатуға жеткіліксіз болды, және Пак-36 мыңдаған мұндай танктерді жойды. 1940 жылдың соңынан бастап Пак-36 5 см-лік Пак-38 танкіге қарсы пушкасымен, ал 1941 жылдың қарашасынан бастап 7,5 см-лік Пак-40 пушкасымен алмастырыла бастады. Жаңа кеңестік танктермен болған шайқастар бұл процесті жылдамдатты, және Пак-36-ның өндірісі 1943 жылдың басында тоқтатылды. 1942 жылы қолданысқа енгізілген Stielgranate 41 жинақы заряды пушкаға кез келген одақтас танктың бронясын тесуге мүмкіндік берді, бірақ оқ-дәрінің аз қашықтығы Пак-36 экипажын жаудың шабуылына осал қылды және пушканың ескіргенін шеше алмады. Неміс парашютистер пушканы оның жеңіл салмағы мен жоғары маневрлеу қабілеті үшін пайдаланды. Пак-36 соғыстың соңына дейін Остік одақтастардың екінші шебіндегі, гарнизондық және оқу бөлімдері де қолданды.

Тарих

Rheinmetall компаниясы 1924 жылы атпен тартатын 3,7 см танкіге қарсы пушканы (белгіленуі 3,7 см Pak L/45) жобалауды бастады, ал алғашқы пушкалар 1928 жылы қолданысқа енгізілді. 1930 жылдардың басында атпен тартатын артиллерияның қажеттілігін жойғаны анық болды, сол себепті пушка моторлы тасымалдауға бейімделіп, бастапқы ағаш дөңгелектерінің орнына магний қорытпасынан жасалған дөңгелектер мен пневматикалық шиналар қойылды, бұл оны жол жылдамдығымен сүйреуге мүмкіндік берді. 3,7 см Pak 35/36 деп қайта аталған ол 1934 жылдан бастап 3,7 см Pak L/45-ті алмастыра бастады және алғаш рет 1936 жылы Испания азамат соғысы кезінде қолданылды. Бұл пушка Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында көптеген елдердің танкіге қарсы пушкаларының негізін құрады. KwK 36 L/45 – бұл сол пушка, бірақ ол бірнеше танктердің бас қаруы ретінде қолданылды, әсіресе Panzer III танктерінің алғашқы үлгілерінде. Кеңес Одағы Пак-36 шасси дизайнын өздерінің 45 мм М1937 танкіге қарсы пушкасы үшін пайдаланды.

Пайдалану тарихы

1940 жылғы мамыр айындағы Батыс кампаниясы кезінде, Пак-36 салыстырмалы түрде кішкентай калибрлі қару болғандықтан, британдық Mk II Matilda және француздық Char B1 және Somua S35 сияқты ауыр одақтас танкілеріне қарсы тиімсіз болды, бірақ ол сол дәуірдегі ең көп таралған жеңіл танкілерге, мысалы, француздық R35-ке қарсы тиімді болды, ол Франция шайқасы кезінде бронетехниканың көп бөлігін құрады. 1941 жылғы маусымда кеңес әскерлерінің танктерінде 10 661 Т-26, 2987 Т-37/Т-38/Т-40/Т-50, 59 Т-35, 442 Т-28, 7 659 БТ, 957 Т-34 және 530 КВ бар болды, жалпы саны шамамен 23 295 танкты құрады. Осылайша, Барбаросса операциясының бастапқы кезеңдерінде Пак-36 кеңес танктерінің көпшілігінің бронясын 1000 м қашықтықтан тесіп өте алды, Т-28 және Т-35 танкілерін қоспағанда, оларды тек 100 м-ден жақын қашықтықта ғана тесіп өте алды; Пак-36 Т-34 және КВ-1 танкілерінің салыстырмалы түрде қалың бронясын тесіп өте алмады. 1941 жылдың соңында, Шығыс майданында Т-34-тің кеңінен қолданыла бастауы Пак-36-ны ескірген етті, оның қарсыласына қарсы нашар өнімділігі ескерілді. Бұл неміс танкке қарсы экипаждары Пак-36-ға «Heeresanklopfgerät» деген лақап ат қоюына әкелді, өйткені ол бұрышқа және қашықтыққа қарамастан, оның бронясынан сәтсіз атып, оның бар екенін хабарлаудан басқа Т-34-ке әсер ете алмады. Вольфрам ядролы снарядтардың (Pzgr. 40) қолданылуы Пак-36-ның броняны тесіп өту қабілетін сәл жақсартты, соңында оған Т-34-ке зиян келтіруге мүмкіндік берді, бірақ тек артқы немесе бүйірлік броняға жақын қашықтықтан тікелей ату арқылы – бұл ықтимал емес және қауіпті жағдай. Алайда, Т-34-ке қарсы жалғасқан әлсіздігіне қарамастан, ол 1942 жылға дейін көптеген бөлімшелер үшін стандартты танкке қарсы қару болып қала берді. Пак-36-ның артықшылықтары оның салыстырмалы түрде оңай басқарылуы және жылдамдығы (салмағы 432 кг ғана болғандықтан, оны екі адаммен де жылдам іске қосуға болады); жақсы сапалы оптикалық құралдар/мақсаттану құрылғылары; кішкентай өлшемділігіне байланысты жасыру оңайлығы; және жоғары ату жылдамдығы. 1941 жылдың ортасынан бастап Пак-36 жаңа 5 см Пак-38-мен алмастырыла бастады. Бірте-бірте алмастырылғанда, көптеген Пак-36-лар шассилерінен алынып, Sd.Kfz. 251 жартылай тізгіш машиналарын құрамына қосылып, жеңіл танкке қарсы қолдау үшін пайдаланылды. Осы қарулар Германияның Шығыс майданында соғысқан одақтастарының, мысалы, Румынияның 3-ші және 4-ші армияларына да берілді. Бұл Сталинград шайқасындағы кеңес әскерлерінің қоршауында (Уран операциясы) ерекше апатты болды, өйткені румындық әскерлер, бұрыннан деморализацияланған және жеткіліксіз жарақталған, кеңес әскерлерінің негізгі шабуылының күшін көтерді және олардың нашар танкке қарсы қаруларына байланысты кеңес әскерлерінің алға жылжуын тоқтата алмады. Пак-36 Италия, Финляндия, Венгрия және Словакия армияларында да қолданылды. Пак-36 Еуропа және Ресей майдандарында жылдам тиімсіз болса да, Қытайда ол әлі де тиімді танкке қарсы қару ретінде қолданыла берді. Ол жапондық 95 типті Ха Го және 97 типті Чи Ха танктерін жоюға қабілетті болды, өйткені олардың броньдық қорғанысы өте нашар болды. Мысалы, Тайерцзюан шайқасында қытайлық Пак-36-лар көптеген жапон танктерін жойды.

Стил гранатасы 41

1942 жылдың ақпан айында Stielgranate 41 пішікті зарядты қолдану арқасында Pak 36 көптеген броняны тесіп өте алатын болды, бірақ оқ-дәрінің төмен жылдамдығы тиімді ату қашықтығын шектеді. Пак-36 зеңбіректерi, жаңа пішікті зарядтармен бірге, [[Fallschirmjäger (Екінші дүниежүзілік соғыс)] бөлімшелерiне және басқа да жеңіл қаруланған әскерлерге берілді. Оның жеңіл салмағы оны қолмен оңай жылжытуға мүмкүндік берді, және осы жылдамдық оларды осы мақсатқа өте қолайлы етті.

Ұқсас өнімділік пен дәуірдегі қарулар

37 мм-лік М3 пушкасы – ұқсас мүмкіндіктерге ие АҚШ-тың 37 мм-лік танкке қарсы пушкасы. Bofors 37 мм – ұқсас мүмкіндіктерге ие шведтік 37 мм танкке қарсы пушка. Škoda vz. 34 – ұқсас мүмкіндіктерге ие 37 мм-лік танкке қарсы чех пушкасы. Škoda vz. 37 – ұқсас мүмкіндіктерге ие 37 мм-лік танкке қарсы чех пушкасы. 94 типті 37 мм – ұқсас мүмкіндіктерге ие жапондық 37 мм танкке қарсы пушка.