Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Билишт – Албанияның оңтүстік-шығысындағы Корче облысының қаласы және бұрынғы муниципалитет. 2015 жылғы жергілікті басқару реформасы кезінде ол Деволл муниципалитетінің құрамына еніп, оның орталығы болды. Бұрын Деволл ауданының орталығы болған. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 6 250 адамды құрады. Қала Грекиямен шекарадағы Капштицеден 9 км қашықтықта орналасқан. Шекараның ар жағындағы ең жақын грек ауылы – Флорина аймақтық бөлімшесіндегі Кристаллопиги. Билишт теңіз деңгейінен 890 метр биіктікте жатыр.
Bilisht is a town and a former municipality in Korçë County, south eastern Albania. At the 2015 local government reform it became a subdivision and the seat of the municipality Devoll. It was the seat of the former Devoll District. The population at the 2011 census was 6,250. The town is 9 km from the border with Greece at Kapshticë. The closest Greek village across the border is Krystallopigi in the Florina regional unit. Bilisht is at 890 meters above sea level
Климат
Билишт климаты Жерорта теңізіне тән, бірақ континенталды әсері айқын. Теңіз деңгейінің биіктігі (930 м) және теңізден алыс орналасуы Билишттегі жазды жылы әрі сергінек, қысты суық және қарлы етеді, сондай-ақ күріштің жаңарған түсімін де қамтиды. Жылдық орташа температура 9,9 градусқа тең. Жылдың ең ыстық айы – шілде, орташа температурасы 19,5 градус. Түндегі ең жоғары және ең төменгі температуралар 14 градус пен 26,6 градус аралығында. Ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы 0,2 градус. Түндегі орташа температура 3,6 градусқа, күндізгісі 4,1 градусқа жетеді. Абсолюттік максимум 1988 жылғы шілдеде (39 градус) тіркелсе, абсолюттік минимум 2012 жылғы қаңтарда (-20 градус) болды. Жылдық температура амплитудасы 19,3 градусқа жетеді. Билишттегі жауын-шашын мөлшері Албанияның басқа қалаларына қарағанда аз, себебі бұл аймақтың айналасындағы қуатты континенталды және таулы жоталардың салдарынан. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 780 мм. Жауын-шашынның ең көп мөлшері көктем және күз айларында байқалады: қарашада (100 мм) және қазанда (89 мм). Жауын-шашынның басым бөлігі мамыр айында түседі, онда орташа есеп бойынша 15 күн жауын шашын және 16 күн құрғақ болады. Ең құрғақ айлар – тамыз (39 мм) және шілде (40 мм). Тамыз айында ең көп құрғақ күндер тіркеледі, орташа есеп бойынша 23 құрғақ күн және 8 жауын-шашын күні. Күздің екінші жартысында қар жауа бастайды, ол сәуір айына дейін жалғасады. Қыс айларында қардың көп бөлігі түседі, әсіресе қаңтарда (орташа есеп бойынша 4 күн) және ақпанда (орташа есеп бойынша 5 күн). Көктем айларында да қар жаууы мүмкін. Билиштте аяз жылдың 8 айында байқалады, ең көп аяз күні қаңтарда (19 күн), ал ең аз аяз күні мамырда (0,1 күн) және қазанда (1,3 күн). Билишттегі жел негізінен батыстан және солтүстіктен соғады. Желдің жылдамдығы ең жоғары ақпан және наурыз айларында (9 км/сағ), ал ең төменгі жылдамдығы тамыз айында (6 км/сағ) байқалады. Желдің ең күшті күні наурыз айында, орташа жел жылдамдығы 15 күн бойы 5 км/сағ құрайды, ал ең тыныш ай – қазан, онда желдің орташа жылдамдығы 7 күн бойы 5 км/сағ болады. Күннің шуақты күндері мен күн батуы: Ең көп күн сәулесі тамыз айында, орташа есеп бойынша 13 күн шуақты, 17 күн бұлтты немесе жартылай бұлтты болады. Ал ең бұлтты ай – мамыр, онда орташа есеп бойынша 25 күн бұлтты немесе жартылай бұлтты, ал 6 күн шуақты болады.
The climate in Bilisht is Mediterranean transient, but with remarkable continental influence. The high sea level (930m), as well as the distance from the sea, makes the summer in Bilisht to be warm and fresh, with a cold and snowy winter, as well as with the fall of fresh autumn. The average annual temperature is 9.9 degrees. The hottest month of the year is July with an average of 19.5 degrees C, where the highest and lowest temperatures range from 14 degrees in the night and 26.6 degrees during the day. The coldest month is January with an average of 0.2 degrees, with average temperatures ranging from 3.6 degrees at night and 4.1 degrees during the day. The maximum temperature was reached in July 1988 (39 degrees) while the minimum was reached in January 2012 ( 20 degrees). The annual temperature range is 19.3 degrees. The precipitation in Bilisht is lower than in other cities of Albania as a result of the strong continental and mountain ranges that surround this area. The average annual rainfall is 780mm. The largest amount of rainfall is reached in the spring and fall months: November (100mm) and October (89mm). Most of the precipitation is in May where on average there are 15 days of rainfall and 16 days of dryness. The driest months are August (39mm) and July (40mm). The highest number of dry days is August, where on average there are 23 dry days and 8 days of rainfall In the second half of autumn snowfall begins which falls until April. During the winter the largest amount of snowfall falls, mainly in January (4 days on average) and February (5 days on average). Usually snow precipitation may be present even in the spring months. The frosts in Bilisht are present during the 8 months of the year, the month with the highest number of frosts is January (19 days), while the month with fewer days with frost is May (0.1 days) and October (1.3 days)
The wind at Bilisht is mainly blowing from the west and the north, the month with the highest wind speed is February with March (9 km / h), while the lowest speed is August at 6 km / h. The largest windmill is March, where the average wind speed averages 5 km / h over the course of 15 days, while the less windy month is October, where the wind averaged 5 km / h in 7 days. Sunny days and sunset: The most sunny month is August, where on average there are 13 sunny days and 17 days partly cloudy or wintry, while the waning month is May where on average 25 days are cloudy or partly cloudy and 6 days with Sun.
Тарих
Білішт қаласының жанында ерте темір дәуірінен қалған бекінілген орналасқан жер бар. Билишт (Билишт) суфилық Халвети тәріқаты үшін маңызды орталыққа айналды және қалада Охридтегі теккеге тәуелді екі-үш текке болды. Ұлы Шығыс дағдарысы кезінде Сан-Стефано шарты Білішт сияқты албандық аймақтарды болгар мемлекетінің құрамына енгізуге жақындатты. Бірақ, көп ұзамай Берлин шартымен бұл жоба тоқтатылып, қала мен айналасы Осман империясының құрамында қалды. Осман империясының соңғы кезеңінде Билишт нахиясы (кіші аудан) 150-200 адамнан тұратын албан және аромандық отрядтарының революциялық қызметінің орталығы болды. ХХ ғасырдың басына дейін Билишт айналасындағы ауылдық жерлерден халық ағынына ұшырады, себебі ол қолөнершілік және сауда орталығы болды, сондай-ақ маңызды көлік жолдарында орналасқан еді. Балқан соғыстарынан (1912-1913) кейін Билишт Албанияның құрамына кірді. Грек шекарасының жанындағы мұсылман албандық ауылдар Билиштті өздерінің сауда орталығы ретінде пайдаланды, олардың тұрғындары грек-түрік халықтарының алмасуы кезінде (1923) Түркияға жіберілгенге дейін, ал айналасындағы мұсылман ауылдық халқының бір бөлігі Австралияға эмиграциялады. Билишт сонымен қатар Билишт ауданының орталығы болды. Албан коммунистік үкіметі Билишт аймағында көптеген бекіністер салды. Коммунистік Албаниядан кейінгі кезеңде қалаға басқа аймақтардан келген адамдар көшіп келді, себебі олардың туысқандары бұл жерде тұрды. Билиштте жаңа дүкендер ашылды және бұл аймақтағы инвестицияларды тартқан қалалардың бірі болды. Билишттегі коммунистік дәуірдегі ескі бекіністер кафелер мен басқа да мақсаттарға бейімделді. 2010 жылдардың соңында салынған Транс-Адриатикалық газ құбыры (TAP) Әзірбайжан газын Еуропаға жеткізу үшін Билишт арқылы өтеді.
A fortified location dating from the early Iron Age exists nearby Bilisht. Bilisht (, Bilisht became an important centre for the Sufi Halveti order and maintained two or three tekkes in the town that were reliant on its tekke in Ohrid. During the Great Eastern Crisis, the Treaty of San Stefano nearly placed Albanian areas such as Bilisht in a proposed large Bulgarian state. Shortly thereafter it was superseded by the Treaty of Berlin that left the town and its surrounding area in the Ottoman Empire. In the late Ottoman period, the nahiya (sub district) of Bilisht was a centre of revolutionary activity for Albanian and Aromanian cheta groups, whom collectively numbered some 150 200 individuals. Until the early twentieth century, Bilisht experienced population growth from the surrounding rural area, as it was a centre for artisan activities and trade located on important transport lines. Following the Balkan Wars (1912–1913), Bilisht became part of Albania. Some Muslim Albanian villages on the Greek side of the border had Bilisht as their market town until their inhabitants were sent to Turkey during the Greco Turkish exchange of populations (1923), and part of the surrounding Muslim rural population emigrated to Australia. Bilisht was also the centre of the Bilisht district. The Albanian communist government constructed many bunkers in the Bilisht area. The town in post communist Albania has also been a recipient of in migration by a small number of people from other parts of the country, due to pre existing family connections. New shops have opened in Bilisht and it has been one of a number of towns in the wider area that has attracted investment. Old communist era bunkers in Bilisht have been repurposed into cafes and other uses. Built in the late 2010s, the Trans Adriatic Pipeline (TAP) transporting Azerbaijani gas to Europe runs through Bilisht.
Демография
Осман географы Хаджи Халфа (1609–1657) 17 ғасырдың ортасында Билишт нахиясында (кіші ауданында) албан және болгар халқының аралас қоныстанғанын, ал жергілікті аласапырандықтар мен тұрғындардың ислам дініне өтуі салдарынан христиандық элемент азайып бара жатқанын жазған. 1980 жылдары халық саны 5600 адамды құрады. Коммунистік үкіметтен кейінгі Албанияда Билиштте мұсылмандар мен православие христиандары бірге тұрады. Верник ауылынан басқа, Деволл аймағының барлық елді мекендерінде, Билиштті қоса алғанда, албан тілінде сөйлейтін халық қоныстанған. Қаланың тарихында 17 ғасырда Билиштке көшіп келген рома халқының қауымы да бар. 2010 жылдардың соңында Билишт халқының көп бөлігі Бекташи тәртібінің мұсылмандарынан тұрады.
Ottoman geographer Hadji Khalfa (1609–1657) wrote that during the mid seventeenth century the nahiya (sub district) of Bilisht was populated by a mixed Albanian and Bulgarian population and the Christian element was declining due to local disturbances and inhabitants converting to Islam. During the 1980s, the population was 5600. In post communist Albania, Bilisht contains a mixed population of Muslims and Orthodox Christians. Apart from the village of Vërnik, all other settlements of the Devoll region including Bilisht are populated by an Albanian speaking population. A Romani community also exists in the town that settled in Bilisht during the 17th century. In the late 2010s, the majority population of Bilisht is Muslim of the Bektashi Order.
Білім
1881-1882 жылдары Билиште Осман орта мектебі (рүштиye) ашылды. 1888 жылы Билиште грек тіліндегі мектеп қызмет етіп тұрды, ал 1912-1914 жылдар аралығында грек білімі әлі де сақталды. Албанияның ресми грек азшылық аймағынан тыс орналасқан, посткоммунистік Билишт қаласында грек тілі мен мәдениетін үйрету орталығы бар. Қазіргі Билиште екі албан бастауыш мектебі бар: 15 мұғалімі бар "Митеза Сала" және 10 мұғалімі бар "Дритеро Аголли". Билиште "Фуат Бабани" аталған албан бастауыш мектебі бар, ол 800-ге дейін оқушыны қабылдайды.
An Ottoman Secondary school (rüştiye) was opened in Bilisht during 1881 1882. A Greek language school was already operating in Bilisht in 1888, while Greek education was still present during the 1912 1914 period. Located outside of Albania's official Greek minority zone, post communist Bilisht has a Greek language and cultural tutoring centre. In modern Bilisht, there are two Albanian primary schools, "Myteza Sala" with 15 teachers and "Dritëro Agolli" with 10 teachers. Bilisht has an Albanian elementary school "Fuat Babani" and it caters for up to 800 students.
Басқару
Деволл муниципалитетінің 17 мүшеден тұратын муниципалдық кеңесі Билишт қаласында орналасқан. 2011 жылғы Албанияның жергілікті сайлауларында македондық азшылығы муниципалдық кеңеске бір кеңесшіні сайлауға қол жеткізді. 1990 жылдардың басында Албаниядағы грек саяси партиясы «Омония» Билишттен жергілікті кандидатты сайлауға ұсынған, бірақ зорлық-зомбылықпен қорқыту салдарынан ол кандидатты қайтарып алды.
The municipal council for Devoll composed of 17 members is located in Bilisht. At the 2011 Albanian local elections, the Macedonian minority succeeded in electing one councilor to the municipal council. In the early 1990s, the Greek political party Omonia in Albania fielded a local candidate from Bilisht in elections, however it was later withdrawn after threats of violence.
Танымал мәдениет
Билишт қаласы албандық полифониялық ән «Билишттің шағандары» (Në plepat Bilishtit) оқиғаларының орын алған жері, ол ерлердің батылдығын, құрметін және отбасылық құндылықтарын еске қосады.
The town of Bilisht is the location for events in an Albanian polyphonic song Në plepat Bilishtit (The poplars of Bilisht) that commemorates male bravery, honour and family values.