Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропадағы географиялық және тарихи аймақ
Geographical and historical region in Europe
Македония (/audio=en us Macedonia.ogg, /m//æ//s//ɪ/'/d//oʊ//n//i//ə/ MASSihDOHneeə) – Балқан түбегіндегі Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы географиялық және тарихи аймақ. Оның шекаралары уақыт өте келе едәуір өзгерді; алайда, 19 ғасырдың ортасына қарай қазіргі географиялық аймақ ретінде қалыптасты. Бүгінде бұл аймаққа Балқанның алты елінің бөліктері кіреді деп есептеледі: Солтүстік Македонияның толық аумағы, Грекия мен Болгарияның ірі бөліктері, Албания, Сербия және Косовоның шағын бөліктері. Оның ауданы шамамен және бес миллионға жуық халқы бар. Грекия Македониясы Македонияның аумағы мен халқының шамамен жартысын құрайды. Оның ең ежелгі қоныстары шамамен 7000 жыл бұрынғы кезеңге дейін жетеді. Б.з.д. 4 ғасырдың ортасынан бастап Македония патшалығы Балқан түбегіндегі үстем күшке айналды; содан бері Македонияның сан алуан тарихы қалыптасқан.
Macedonia (/audio=en us Macedonia. ogg/,/m//æ//s//ɪ/'/d//oʊ//n//i//ə/ MASSihDOHneeə) is a geographical and historical region of the Balkan Peninsula in Southeast Europe. Its boundaries have changed considerably over time; however, it came to be defined as the modern geographical region by the mid 19th century. Today the region is considered to include parts of six Balkan countries: all of North Macedonia, large parts of Greece and Bulgaria, and smaller parts of Albania, Serbia, and Kosovo. It covers approximately and has a population of around five million. Greek Macedonia comprises about half of Macedonia's area and population. Its oldest known settlements date back approximately to 7,000 BC. From the middle of the 4th century BC, the Kingdom of Macedon became the dominant power on the Balkan Peninsula; since then Macedonia has had a diverse history.
Этимология
Мәкедон және Мәкеднос есімдерінің екеуі де морфологиялық тұрғыдан ежелгі грек тіліндегі "ұзын, жіңішке" мағынасын білдіретін македонс сөзінен туындаған және Македония атауымен байланысты.
Both proper nouns Makedṓn and Makednós are morphologically derived from the Ancient Greek adjective makednós meaning "tall, slim", and are related to the term Macedonia.
Рим дәуірі
II ғасырда Македония шамамен қазіргі аумағымен тең болды, бірақ қазіргі Солтүстік Македония Республикасының солтүстік өңірлері македондық жерлер деп есептелмеді. Алдағы он бір ғасыр бойы Македонияның орналасқан жері, әлі түсініксіз себептермен, айтарлықтай өзгерді. Римдік Македония провинциясы қазіргі Солтүстік және Орталық Грекия, Солтүстік Македония Республикасының географиялық аумағының көп бөлігі және оңтүстік-шығыс Албаниядан тұрды. Қысқасы, римдіктер ежелгі Македониядан гөрі осы атпен әлдеқайда ірі әкімшілік аймақ құрды. Кейінгі Рим дәуірінде провинциялық шекаралар Македония діни округін құру үшін қайта ұйымдастырылды, ол қазіргі Грекияның көп бөлігін, Эгей теңізі арқылы Критті, оңтүстік Албанияны, оңтүстік-батыс Болгарияны және Солтүстік Македония Республикасының көп бөлігін қамтыды.
In the 2nd century, Macedonia covered approximately the area where it is considered to be today, but the northern regions of today Republic of North Macedonia were not identified as Macedonian lands. For reasons that are still unclear, over the next eleven centuries Macedonia's location was changed significantly. The Roman province of Macedonia consisted of what is today Northern and Central Greece, much of the geographical area of the Republic of North Macedonia and southeast Albania. Simply put, the Romans created a much larger administrative area under that name than the original ancient Macedon. In late Roman times, the provincial boundaries were reorganized to form the Diocese of Macedonia, consisting of most of modern mainland Greece right across the Aegean to include Crete, southern Albania, southwest Bulgaria, and most of Republic of North Macedonia.
Византия дәуірі
Византия империясында Струма өзенінен шығысқа қарай орналасқан Тракияның бастапқы темасынан Македония деген атпен жаңа провинция бөлініп шықты. Бұл тема Тракияның әртүрлі бөліктерін қамтыды және Македониялық династияға атын берді. Сондықтан, осы дәуірде Македонияны атап айтқан византиялық құжаттар, көбінесе Македония темасы туралы болар. Ал 9-шы және 10-шы ғасырларда Бірінші Болгар империясы билеген Македония аймағы 1018 жылы Болгария темасы ретінде Византия империясына қосылды.
In the Byzantine Empire, a province under the name of Macedonia was carved out of the original Theme of Thrace, which was well east of the Struma River. This thema variously included parts of Thrace and gave its name to the Macedonian dynasty. Hence, Byzantine documents of this era that mention Macedonia are most probably referring to the Macedonian thema. The region of Macedonia, on the other hand, which was ruled by the First Bulgarian Empire throughout the 9th and the 10th century, was incorporated into the Byzantine Empire in 1018 as the Themе of Bulgaria.
Осман дәуірі
14 ғасырдың соңында Осман империясының оңтүстік-шығыс Еуропаны біртіндеп басып алуымен Македония атауы бірнеше ғасыр бойы әкімшілік белгі ретінде қолданыстан шығып, карталарда сирек кездесті. Атау 19 ғасырда қайта жанданды, бұл Олимп тауы, Пинд таулары, Шар және Осогово таулары, батыс Родоптар, Места өзенінің (грекше Нестос) төменгі ағысы және Эгей теңізімен шектелген ерекше географиялық аймақты білдірді, бұл аймақ шамамен қазіргі шекараларымен дамиды.
With the gradual conquest of southeastern Europe by the Ottomans in the late 14th century, the name of Macedonia disappeared as an administrative designation for several centuries and was rarely displayed on maps. The name was again revived to mean a distinct geographical region in the 19th century, defining the region bounded by Mount Olympus, the Pindus range, mounts Shar and Osogovo, the western Rhodopes, the lower course of the river Mesta (Greek Nestos) and the Aegean Sea, developing roughly the same borders that it has today.
Демография
Орта ғасырлар мен қазіргі заманда Македония көптеген этникалық топтардың мекендеген Балқан аймағы ретінде танымал болды. Бүгінде Македония әртүрлі мәдениеттердің тоғысқан шекаралық аймақ ретінде ерекше демографиялық құралымға ие. Македонияның қазіргі демографиялық сипаттамалары: Македония гректері өзін мәдени және аймақтық тұрғыдан «македониялықтар» (грекше: Μακεδόνες, Makedónes) деп санайды. Олар аймақ халқының көпшілігін құрайды (шамамен 51%). Олардың саны шамамен 2,5 миллионға жетеді және бүгінде олардың көп бөлігі Грекияның Македония аймағында тұрады. Грек македониялықтары басқа жергілікті топтармен және 20 ғасырдың басында Кіші Азиядан, Понт гректерінен және Шығыс Фракия гректерінен келген грек босқындарымен араласқан. Бұл Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуының нәтижесінде болды, оның барысында Түркиядан Грекияға 1,2 миллионнан астам православиелік христиан босқындары көшіп келді, олардың 638 мыңы Грекияның Македония провинциясына қоныстанды. Болгария мен Солтүстік Македония Республикасында грек азшылықтары бар, бірақ олардың санын анықтау қиын. Ресми санақ деректерінде 2011 жылы Болгарияның барлық аймақтарындағы 1379 адамның 86-ы ғана өзін грек деп жариялады. Этникалық македониялықтар өзін этникалық және аймақтық тұрғыдан «македониялықтар» (Macedonian: Македонци, Makedonci) деп санайды. Олар аймақтағы екінші ірі этникалық топ. Оңтүстік славян этносы болғандықтан, олар Грекияда «Македониялық славяндар» және «Славяндық македониялықтар» (грекше: Σλαβομακεδόνες, "Slavomakedones") деп те аталады, бірақ бұл терминді этникалық македониялықтар, соның ішінде грек Македониясындағылар да кемсітушілікпен қарайды. Олар Солтүстік Македония Республикасы халқының көп бөлігін құрайды, онда 2021 жылғы санақ бойынша шамамен 1,1 миллион адам өзін македониялық деп жариялады. Грецияда ана тілі туралы санақ 1951 жылдан бері өткізілмеген, онда 41 017 славян тілінде сөйлейтін адам тіркелген, олардың көп бөлігі Грекияның Батыс Македония шетінде тұрады. Бұл халықтар сөйлейтін славян диалектілерінің тілдік жіктелуі қазіргі уақытта көбінесе македониялық деп жіктеледі, бірақ кейбір шығыс диалектілері болгар деп жіктелуі мүмкін, алайда адамдар өздерінің ана тілін әртүрлі терминдермен атайды, соның ішінде makedonski, makedoniski («македониялық»), slaviká (σλαβικά, «славян»), dópia немесе entópia (εντόπια, «жергілікті/туған [тіл]»), balgàrtzki, bògartski («болгар»), naši («біздің») және stariski («ескі»). Славян тілінде сөйлейтін көптеген адамдар өзін этникалық гректер деп жариялайды (славон тілінде сөйлейтін гректер), бірақ этникалық македониялық және болгар ұлттық сәйкестігін жақтаған шағын топтар да бар, алайда кейбір топтар осы этникалық атаулардың барлығын қабылдамайды және «туған жерлер» сияқты терминдерді артық көреді. Албаниядағы македондық азшылық Албанияда ресми түрде танылған азшылық болып табылады және негізінен Преспа аймағы мен Голо Брдо айналасында шоғырланған, олардың көп бөлігі шығыс православиелік христиандар, бірақ македониялықтар негізінен мұсылман болып табылатын соңғы аймақты қоспағанда. 2011 жылғы албан санағында 5870 албан азаматы өзін македониялық деп жариялады. Болгарияның 2011 жылы өткен соңғы санағына сәйкес, Болгарияның Благоевград облысында (Пирин Македониясы) өзін этникалық македониялық деп жариялаған 561 адам бар. Болгарияда македондықтардың ресми саны 1654 адамды құрайды. Македониялық болгарлар – этникалық болгарлар, олар өзін аймақтық тұрғыдан «македониялықтар» (болгарша: Македонци, Makedontsi) деп санайды. Олар Болгария Македониясының (сонымен қатар «Пирин Македониясы» деп те аталады) халқының көп бөлігін құрайды. Олардың саны шамамен 250 000-ға жуық, олар негізінен Благоевград облысында орналасқан. Болгарияның шағын жеке топтары Албанияда, Грецияда және Солтүстік Македония Республикасында бар. Солтүстік Македония Республикасында 2021 жылғы санақта 3504 адам болгарлық этникалық сәйкестігін мәлімдеді. Неа Никомедиядағы үйлер – солтүстік Грекиядағы неолит дәуіріндегі көптеген құрылыстар сияқты – ағаш қаңқаға негізделген битум және саздан салынған. Мәдени жиынтыққа қарапайым пішінді, кейде қызыл түсте ақ түсті безендірумен жасалған қыш ыдыстар, Фессалиядан Дунай аңғарына дейін белгілі «таяқ бас» типті балшық әйел мүсіндері, тас балталар мен аждахалар, шыршалардың бесіктері және тастан жасалған әшекейлер, оның ішінде белгісіз функциялы қызықты «мұрын тығындары» кіреді. Қатысушы заттардың жинақталуы бір үйден екіншісіне өзгеше, бұл сайттың тарихының басынан-ақ қолөнер мамандану белгілі бір деңгейде қалыптасқанын көрсетеді. Шаруашылық экономикасы бидай және арпа сияқты дәнді дақылдарды өсіруге, сондай-ақ қой және ешкілерді бағуға, сонымен қатар сиыр мен шошқаларды өсіруге негізделген, ал аң ауру экономикада салыстырмалы түрде аз рөл атқарды. Бұл ерте неолиттік қоныс 7000-5500 жж. б.э. аралығында, мың жылдан астам уақыт бойы қоныстандырылған.
During medieval and modern times, Macedonia has been known as a Balkan region inhabited by many ethnic groups. Today, as a frontier region where several very different cultures meet, Macedonia has an extremely diverse demographic profile. The current demographics of Macedonia include:
Macedonian Greeks self identify culturally and regionally as "Macedonians" (Greek: Μακεδόνες, Makedónes). They form the majority of the region's population (~51%). They number approximately 2,500,000 and, today, they live almost entirely in Greek Macedonia. The Greek Macedonian population is mixed, with other indigenous groups and with a large influx of Greek refugees descending from Asia Minor, Pontic Greeks, and East Thracian Greeks in the early 20th century. This is due to the population exchange between Greece and Turkey, during which over 1.2 million Orthodox Christian refugees from Turkey were settled in Greece, 638,000 of whom were settled in the Greek province of Macedonia. Smaller Greek minorities exist in Bulgaria and the Republic of North Macedonia, although their numbers are difficult to ascertain. In official census results, only 86 persons declared themselves Greeks in Bulgarian Macedonia (Blagoevgrad Province) in 2011, out of a total of 1,379 in all of Bulgaria; while only 294 persons described themselves as Greeks in the 2021 census in the Republic of North Macedonia. Ethnic Macedonians self identify as "Macedonians" (Macedonian: Македонци, Makedonci) in an ethnic sense as well as in the regional sense. They are the second largest ethnic group in the region. Being a South Slavic ethnic group they are also known as "Macedonian Slavs" and "Slav Macedonians" (Greek: Σλαβομακεδόνες, "Slavomakedones") in Greece, though this term can be viewed as derogatory by ethnic Macedonians, including those in Greek Macedonia. They form the majority of the population in the Republic of North Macedonia where according to the 2021 census, approximately 1,100,000 people declared themselves as Macedonians. There has not been a census in Greece on the question of mother tongue since 1951, when the census recorded 41,017 Slavic speakers, mostly in the West Macedonia periphery of Greece. The linguistic classification of the Slavic dialects spoken by these people are nowadays typically classified as Macedonian, with the exception of some eastern dialects which can also be classified as Bulgarian, although the people themselves call their native language a variety of terms, including makedonski, makedoniski ("Macedonian"), slaviká (σλαβικά, "Slavic"), dópia or entópia (εντόπια, "local/indigenous [language]"), balgàrtzki, bògartski ("Bulgarian") along with naši ("our own") and stariski ("old"). Most Slavic speakers declare themselves as ethnic Greeks (Slavophone Greeks), although there are small groups espousing ethnic Macedonian and Bulgarian national identities, however some groups reject all these ethnic designations and prefer terms such as "natives" instead. The Macedonian minority in Albania are an officially recognised minority in Albania and are primarily concentrated around the Prespa region and Golo Brdo and are primarily Eastern Orthodox Christian with the exception of the later region where Macedonians are predominantly Muslim. In the 2011 Albanian census, 5,870 Albanian citizens declared themselves Macedonians. According to the latest Bulgarian census held in 2011, there are 561 people declaring themselves ethnic Macedonians in the Blagoevgrad Province of Bulgaria (Pirin Macedonia). The official number of ethnic Macedonians in Bulgaria is 1,654. Macedonian Bulgarians are ethnic Bulgarians who self identify regionally as "Macedonians" (Bulgarian: Mакедонци, Makedontsi). They represent the bulk of the population of Bulgarian Macedonia (also known as "Pirin Macedonia"). They number approximately 250,000 in the Blagoevgrad Province where they are mainly situated. There are small Bulgarian identifying groups in Albania, Greece and the Republic of North Macedonia. In the Republic of North Macedonia, 3,504 people claimed a Bulgarian ethnic identity in the 2021 census. The houses at Nea Nikomedeia were constructed—as were most structures throughout the Neolithic in northern Greece—of wattle and daub on a timber frame. The cultural assemblage includes well made pottery in simple shapes with occasional decoration in white on a red background, clay female figurines of the 'rod headed' type known from Thessaly to the Danube Valley, stone axes and adzes, chert blades, and ornaments of stone including curious 'nose plugs' of uncertain function. The assemblage of associated objects differs from one house to the next, suggesting some degree of craft specialisation had already been established from the beginning of the site's history. The farming economy was based on the cultivation of cereal crops such as wheat and barley and pulses and on the herding of sheep and goats, with some cattle and pigs. Hunting played a relatively minor role in the economy. Surviving from 7000 to 5500 BCE, this Early Neolithic settlement was occupied for over a thousand years.
Орта неолит
Орта неолиттік кезең (б.з.д. 5500 – 4500 жылдар аралығы) қазіргі таңда Сервияда, Македонияның батысындағы Халиакмон аңғарында ең жақсы бейнеленген. Мұнда Сескло стиліне тән қызыл түсті кремді қыш ыдыстар елді мекеннің оңтүстікке қарай бағытталғанын көрсетеді. Осы кезеңге жататын қыш ыдыстар Орталық және Шығыс Македониядағы бірнеше орналасқан жерлерде табылды, бірақ олардың ешқайсысы әзірге толыққанды қазба жұмыстарынан өткен жоқ.
The Middle Neolithic period (c. 5500 to 4500 BCE) is at present best represented at Servia in the Haliacmon Valley in western Macedonia, where the typical red on cream pottery in the Sesklo style emphasises the settlement's southern orientation. Pottery of this date has been found at a number of sites in Central and Eastern Macedonia but so far none has been extensively excavated.
Неолиттің соңғы кезеңдері
Неолиттің соңғы кезеңі (б.з.д. 4500-3500 жылдар) аймақ бойынша қазба жұмыстары жүргізілген және жүргізілмеген орындармен жақсы көрсетілген (бірақ Шығыс Македонияда осы кезеңнің деңгейлері Балқанда қолданылатын терминология бойынша Орта неолит деп аталады). Төңкеріліс сияқты керамика стильдерінің өзгеруі, және алыс аймақтармен сауда жасалғанын көрсететін қыш сынықтарының табылуы, қоғамның, экономиканың және технологияның қарқынды түрде өзгеретінін көрсетеді. Бұл өзгерістердің ішіндегі ең маңыздысы – мыс өңдеудің басталуы, Ренфрюдің мәлімдемесіне сәйкес, Болгария және Румынияның солтүстіктегі мәдени топтарынан алынған. Осы кезеңдегі маңызды қазба орындары: Термей шығанағының батыс жағалауындағы Макриаллос және Палиамбела, Салониканың оңтүстігіндегі Терми, сондай-ақ Драма жазығындағы Ситагрой және Дикили Тас. Бұл орындардың кейбіреулері тығыз қоныстанған және үлкен үйінділерді (жергілікті тұрғындардың бүгінгі күні "томба" деп атауымен белгілі) құрады. Ал басқалары сирек қоныстанған және бір километрге дейін (Макриаллос) созылған. Екі тип те бір уақытта бір аудандарда кездеседі, және осындай қоныс ұйымдастырудағы айырмашылықтар әлеуметтік ұйымдасудың айырмашылықтарын көрсетеді деп есептеледі. Кейбір қауымдар өзін қорғау үшін әртүрлі қорғаныс шараларын қолданған: Макриаллостағы орлар және Палиамбеладағы концентрлі қабырғалар. Ең жақсы сақталған ғимараттар Дикили Таста табылды, онда ұзын ағаш қаңқалы құрылыстар қатарларға орналастырылған, ал кейбіреулері қабырғалардың сыртына бекітілген бұқа бас сүйектерімен әсемделген және сазбен жабынған. Серрес қаласының солтүстігіндегі Грекия-Болгария шекарасында орналасқан Промахонас Тополницада культтік белсенділікке қатысты ерекше дәлелдер табылды. Мұнда терең шұңқырдың үсті жабылған, жер асты бөлмесіне айналған; оның ішінде қираған қалдықтардың бірнеше қабаттары, көптеген мүсіндер, бұқа бас сүйектері және қыш ыдыстар, соның ішінде сирек және ерекше пішіндер кездеседі. Бұл кезеңдегі шаруашылық экономика неолиттің басында қалыптасқан тәжірибені жалғастырды, бірақ қой мен ешкілер бұрынғыдан гөрі жануарлар арасында аз үстемдік танытты, ал жүзімнің (Vitis vinifera) өсірілуі жақсы расталады. Солтүстік Грецияда неолиттің барлық кезеңінен тек бірнеше жерлеу орындары табылды, сондықтан нақты үлгіні анықтау мүмкін емес. Дегенмен, жерлеулерге арналған құрбандықтар өте шектеулі болған сияқты.
The Late Neolithic period (c. 4500 to 3500 BCE) is well represented by both excavated and unexcavated sites throughout the region (though in Eastern Macedonia levels of this period are still called Middle Neolithic according to the terminology used in the Balkans). Rapid changes in pottery styles, and the discovery of fragments of pottery showing trade with quite distant regions, indicate that society, economy and technology were all changing rapidly. Among the most important of these changes were the start of copper working, convincingly demonstrated by Renfrew to have been learnt from the cultural groups of Bulgaria and Roumania to the North. Principal excavated settlements of this period include Makryialos and Paliambela near the western shore of the Thermaic gulf, Thermi to the south of Thessaloniki and Sitagroi and Dikili Tas in the Drama plain. Some of these sites were densely occupied and formed large mounds (known to the local inhabitants of the region today as 'toumbas'). Others were much less densely occupied and spread for as much as a kilometer (Makryialos). Both types are found at the same time in the same districts and it is presumed that differences in social organisation are reflected by these differences in settlement organisation. Some communities were clearly concerned to protect themselves with different kinds of defensive arrangements: ditches at Makryialos and concentric walls at Paliambela. The best preserved buildings were discovered at Dikili Tas, where long timber framed structures had been organised in rows and some had been decorated with bulls' skulls fastened to the outside of the walls and plastered over with clay. Remarkable evidence for cult activity has been found at Promachonas Topolnica, which straddles the Greek Bulgarian border to the north of Serres. Here a deep pit appeared to have been roofed to make a subterranean room; in it were successive layers of debris including large numbers of figurines, bulls' skulls, and pottery, including several rare and unusual shapes. The farming economy of this period continued the practices established at the beginning of the Neolithic, although sheep and goats were less dominant among the animals than they had previously been, and the cultivation of vines (Vitis vinifera) is well attested. Only a few burials have been discovered from the whole of the Neolithic period in northern Greece and no clear pattern can be deduced. Grave offerings, however, seem to have been very limited.
Ежелгі Македония (б.з.д. 500 - 146 жылдар)
Классикалық дәуірде Македония аймағы сол кездегі Македония, Иллирия және Фракия деп белгілі болған аймақтардың бір бөлігін құрады. Оның жерінде Пеония, Дардания, Македония және Пелагония сияқты патшалықтар, агриандар секілді тарихи тайпалар мен оңтүстік грек қала-мемлекеттерінің колониялары орналасқан. Македония билігіне дейін оңтүстік Македонияның бір бөлігінде бригтер, ал батыс (яғни Жоғарғы) Македонияда македониялық және иллириялық тайпалар қоныстанған. Кейіннен Иллирия және Македония патшалықтары арасында көптеген соғыстар тіркелгенімен, бригтер македониялықтармен бейбіт түрде қатар өмір сүрген болуы мүмкін. Классикалық Грекия дәуірінде Пейонияның нақты шекарасы белгісіз болды, бастапқыда ол бүкіл Аксий өзенінің аңғарын және оны қоршаған аймақтарды қамтыды – қазіргі Грекияның Македония аймағының солтүстік бөлігі, Солтүстік Македония Республикасының көп бөлігі және Батыс Болгарияның шағын бөлігі. Б.з.д. 500 жылға қарай ежелгі Македония патшалығы Төменгі Олимп тауларының оңтүстік беткейлері мен Халиакмон өзенінің ең төменгі нүктесі арасында орналасқан. Б.з.д. 512/511 жылдан бастап Македония патшалығы парсыларға бағынышты болды, бірақ Платая шайқасынан кейін тәуелсіздігін қайта алды. Филип II және Александр Ұлы тұсында Македония патшалығы күшпен кеңейіп, бүкіл Македония аймағын өз билігіне бағындырды. Александрдың жаулап алулары ежелгі Таяу Шығыста эллинистік мәдениет пен ой-пікірдің кең таралуына ықпал етті, бірақ оның өлімінен кейін империясы ыдырады. Оның генералдары империяны бөлісіп, өз мемлекеттері мен династияларын құрды. Македония патшалығын Кассандр басып алды, ол б.з.д. 297 жылы қайтыс болғанға дейін оған билік етті. Осы кезде Македонияның аймақтағы фрако-иллириялық мемлекеттерге бақылауы азайды, бірақ Македония патшалығы ең күшті аймақтық держава болып қала берді. Бұл кезеңде Македонияға бірнеше келт шабуылы жасалды. Дегенмен, кельттерді Кассандр, кейін Антигон сәтті қайтарды, бұл аймаққа олардың жалпы ықпалы аз болды.
In classical times, the region of Macedonia comprised parts of what at the time was known as Macedonia, Illyria and Thrace. Among others, in its lands were located the kingdoms of Paeonia, Dardania, Macedonia and Pelagonia, historical tribes like the Agrianes, and colonies of southern Greek city states. Prior to the Macedonian ascendancy, parts of southern Macedonia were populated by the Bryges, while western, (i. e., Upper) Macedonia, was inhabited by Macedonian and Illyrian tribes. Whilst numerous wars are later recorded between the Illyrian and Macedonian Kingdoms, the Bryges might have co existed peacefully with the Macedonians. In the time of Classical Greece, Paionia, whose exact boundaries are obscure, originally included the whole Axius River valley and the surrounding areas, in what is now the northern part of the Greek region of Macedonia, most of the Republic of North Macedonia, and a small part of western Bulgaria. By 500 BCE, the ancient kingdom of Macedon was centered somewhere between the southern slopes of Lower Olympus and the lowest reach of the Haliakmon River. Since 512/511 BCE, the kingdom of Macedonia was subject to the Persians, but after the battle of Plataia it regained its independence. Under Philip II and Alexander the Great, the kingdom of Macedonia forcefully expanded, placing the whole of the region of Macedonia under their rule. Alexander's conquests produced a lasting extension of Hellenistic culture and thought across the ancient Near East, but his empire broke up on his death. His generals divided the empire between them, founding their own states and dynasties. The kingdom of Macedon was taken by Cassander, who ruled it until his death in 297 BC. At the time, Macedonian control over the Thracoillyrian states of the region slowly waned, although the kingdom of Macedonia remained the most potent regional power. This period also saw several Celtic invasions into Macedonia. However, the Celts were each time successfully repelled by Cassander, and later Antigonus, leaving little overall influence on the region.
Римдік Македония
Македонияның аймақтағы тәуелсіздігі б.з.д. II ғасырда Римнің күшеюімен аяқталды. Македонияның Филипп V өзінің билігі кезінде (б.з.д. 221–179 жж.) римдіктерге қарсы екі соғысқа қатысты. Бірінші Македония соғысы (б.з.д. 215–205 жж.) македониялықтар үшін белгілі бір табысқа жетті, бірақ Филипп II Екінші Македония соғысында (б.з.д. 200–197 жж.) жеңілді. Риммен соғыстан аман қалғанымен, оның мұрагері Македониялық Персей (б.з.д. 179–168 жж. билік етті) аман қалмады; ол Македонияны Үшінші Македония соғысына (б.з.д. 171–168 жж.) алып кіргеннен кейін, жеңілгенде патшалығын жоғалтты. Македония бастапқыда Римге бағынышты төрт республикаға бөлінді, содан кейін 146 ж. Рим провинциясы ретінде қосылды. Осы кезде латын тілінде сөйлейтін отарлаушылар мен әскерилер Балқанға латын тілін әкелді. 298 ж. Рим империясы батыс және шығысқа бөлінгеннен кейін Македония Римнің Византия мұрагерлерінің билігіне көшті. Алайда, бүкіл аймақтың халқы әртүрлі гот және хун тайпаларының шабуылдарынан 300-жылдардан бастап 5-ші ғасырға дейін азайды. Осыған қарамастан, Византия империясының басқа бөліктері гүлденуін жалғастырды, әсіресе Салоники сияқты жағалау қалалары маңызды сауда және мәдени орталықтарға айналды. Империяның күш-қуатына қарамастан, 6-шы ғасырдың басынан бастап Византияның иеліктері әртүрлі славян тайпаларының жиі шабуылдарына ұшырады, бұл ғасырлар бойы Империяның Балқан провинцияларында демографиялық және мәдени өзгерістерге әкелді. Дәстүрлі зерттеулер бұл өзгерістерді славян тілінде сөйлейтін топтардың кең ауқымды қоныстануымен байланыстырса да, 3-ші ғасырда, әсіресе қатал салық салу мен ашаршылықтан зардап шеккен ауылдық провинцияларда римдік үлгінің таралуы басталған болуы мүмкін деп болжанады. Осы жағдайды ескере отырып, славян жауынгерлері мен олардың отбасыларының салыстырмалы түрде аз санының біріне бірі сіңісуі жергілікті тұрғындардың көп бөлігін өздерінің мәдени үлгісіне қабылдауы мүмкін еді, бұл кейде тартымды балама ретінде қарастырылды. Осылайша Македонияның үлкен бөлігі славян тілінде сөйлейтін қауымдардың бақылауына көшті. Салоникаға көптеген шабуылдарға қарамастан, қала тұрды, ал Византиялық Рим мәдениеті гүлденуін жалғастырды, бірақ славян мәдени ықпалы үнемі артты. Славян қоныстары рулық және аумақтық принциптер бойынша ұйымдастырылды, оларды Византиялық грек тарихшылары "Склавиния" деп атады. Склавиниялар Византия империясына өз бетінше немесе болгар немесе авар жасақтарының көмегімен шабуылдауды жалғастырды. 680 ж. "болгар" тобы (оның басым бөлігі аварлар тұтқындаған бұрынғы римдік христиандардың ұрпақтарынан құралған), хан Кубердің басшылығымен (теория бойынша Дунай болгар ханы Аспарухпен бір кланнан шыққан), Пелагония жазығына қоныстанды және Салоники аймағына жорықтар жасады. Империя император әскерлерін аяғанда, ол жоғалтқан Балқан аумақтарын қайтадан иеленуге тырысты. Констанс II кезінде Македония славяндарының көп бөлігі тұтқындалып, Кіші Азияның ортасына көшірілді, онда олар Византия императорының билігін мойындауға және оның қатарында қызмет етуге мәжбүр болды. 7-ші ғасырдың соңында Юстиниан II Македонияның Склавиния және Болгариясына қарсы үлкен жорық ұйымдастырды. Константинопольден басталып, ол көптеген славян тайпаларын бағындырып, Ұлы қаланың ішкі аймағында Фракия тақырыбын құрды және Салоникаға қарай жылжыды. Алайда, ол оралғанда Кубердің славян болгарлары оған тұзақ құрып, әскерінің көп бөлігін, олжасын және содан кейін тағын жоғалтты. Осы уақытша табыстарға қарамастан, аймақтағы билік тұрақты емес еді, өйткені барлық Склавиниялар бейбіттендірілмеді, ал бейбіттендірілгендері де жиі бүлік шығарды. Императорлар 8-ші ғасырдың соңына дейін Эгей теңізі жағалауында оңтүстікке қарай қорғаныс шебін қайтадан тартты. Кейіннен "Македония" деген жаңа тақырып құрылғанмен, ол бүгінгі географиялық аумаққа сәйкес келмеді, бірақ шығысқа қарай (Адрианополь орталығымен), бұрыннан бар фракиялық және гелладикалық тақырыптардан жасалған.
Macedonian sovereignty in the region was brought to an end at the hands of the rising power of Rome in the 2nd century BC. Philip V of Macedon took his kingdom to war against the Romans in two wars during his reign (221–179 BC). The First Macedonian War (215–205 BC) was fairly successful for the Macedonians but Philip was decisively defeated in the Second Macedonian War in (200–197 BC). Although he survived war with Rome, his successor Perseus of Macedon (reigned 179–168 BC) did not; having taken Macedon into the Third Macedonian War in (171–168 BC), he lost his kingdom when he was defeated. Macedonia was initially divided into four republics subject to Rome before finally being annexed in 146 BC as a Roman province. Around this time, vulgar Latin was introduced in the Balkans by Latin speaking colonists and military personnel. With the division of the Roman Empire into west and east in 298 AD, Macedonia came under the rule of Rome's Byzantine successors. The population of the entire region was, however, depleted by destructive invasions of various Gothic and Hun tribes c. 300 – 5th century AD. Despite this, other parts of the Byzantine empire continued to flourish, in particular some coastal cities such as Thessaloniki became important trade and cultural centres. Despite the empire's power, from the beginning of the 6th century the Byzantine dominions were subject to frequent raids by various Slavic tribes which, in the course of centuries, eventually resulted in drastic demographic and cultural changes in the Empire's Balkan provinces. Although traditional scholarship attributes these changes to large scale colonizations by Slavic speaking groups, it has been proposed that a generalized dissipation of Roman identity might have commenced in the 3rd century, especially among rural provincials who were crippled by harsh taxation and famines. Given this background, penetrations carried by successive waves of relatively small numbers of Slavic warriors and their families might have been capable of assimilating large numbers of indigenes into their cultural model, which was sometimes seen as a more attractive alternative. In this way and in the course of time, great parts of Macedonia came to be controlled by Slavic speaking communities. Despite numerous attacks on Thessaloniki, the city held out, and Byzantine Roman culture continued to flourish, although Slavic cultural influence steadily increased. The Slavic settlements organized themselves along tribal and territorially based lines which were referred to by Byzantine Greek historians as "Sklaviniai". The Sklaviniai continued to intermittently assault the Byzantine Empire, either independently, or aided by Bulgar or Avar contingents. Around 680 AD a "Bulgar" group (which was largely composed of the descendants of former Roman Christians taken captive by the Avars), led by Khan Kuber (theorized to have belonged to the same clan as the Danubian Bulgarian khan Asparukh), settled in the Pelagonian plain, and launched campaigns to the region of Thessaloniki. When the Empire could spare imperial troops, it attempted to regain control of its lost Balkan territories. By the time of Constans II a significant number of the Slavs of Macedonia were captured and transferred to central Asia Minor where they were forced to recognize the authority of the Byzantine emperor and serve in his ranks. In the late 7th century, Justinian II again organized a massive expedition against the Sklaviniai and Bulgars of Macedonia. Launching from Constantinople, he subdued many Slavic tribes and established the Theme of Thrace in the hinterland of the Great City, and pushed on into Thessaloniki. However, on his return he was ambushed by the Slavo Bulgars of Kuber, losing a great part of his army, booty, and subsequently his throne. Despite these temporary successes, rule in the region was far from stable since not all of the Sklaviniae were pacified, and those that were often rebelled. The emperors rather resorted to withdrawing their defensive line south along the Aegean coast, until the late 8th century. Although a new theme—that of "Macedonia"—was subsequently created, it did not correspond to today's geographic territory, but one farther east (centred on Adrianople), carved out of the already existing Thracian and Helladic themes.
Ортағасырлық Македония
836/837 жылдардан кейін "Склавиния" туралы византиялық деректер жоқ, өйткені олар кеңейіп келе жатқан Бірінші Болгар империясына сіңіп кетті. Аймақтағы славян әсері осы мемлекеттің күшеюімен бірге артты, 837 жылы аймақтың бір бөлігі оның құрамына енді. 860-шы жылдардың басында Салоникиден шыққан екі византиялық грек бауырласы – әулие Кирилл мен Мефодий ескі шіркеу славян тілінде алғаш рет жазылған глаголит әліпбиін жасады. Сондықтан олар славян әлемінің елшілері деп белгілі. Олардың мәдени мұрасы ортағасырлық Болгарияда дамыды, 885 жылдан кейін Охрид аймағы (қазіргі Солтүстік Македония Республикасы) осы аймақта тұратын "болгар тіліндегі алғашқы архиепископ" атанған әулие Клименттің тағайындалуымен маңызды діни орталыққа айналды. Кирилл мен Мефодийдің тағы бір шәкірті – әулие Науммен бірлесіп, Климент Охрид маңында гүлденген славян мәдени орталығын құрды. Бұл орталықта шәкірттерге ежелгі шіркеу славян тілінде және қазіргі Охрид әдеби мектебі деп аталатын глаголит және кириллица әліпбилерін пайдалана отырып теология пәні оқытылды. 10 ғасырдың басында Болгар-Византия шекарасы шамамен Салоникидің солтүстігінен өтті, бұл Нараш жазуында көрсетілген. Византиялық автор Иоанн Каминияттің мәлімдемесіне сәйкес, сол кезде Салоники маңындағы елді мекендерде гректермен қатар "скифтер" (болгарлар) және славян тайпалары – Другубиттер мен Сагудаттар тұрған. 10 ғасырдың соңында қазіргі Солтүстік Македония Республикасы Бірінші Болгар империясының саяси және мәдени орталығына айналды. Бұл 970-971 жылдардағы русь-византия соғысы кезінде византия императоры I Иоанн Цимиске Болгар мемлекетінің шығыс бөлігін басып алғаннан кейін болды. Болгар астанасы Преслав пен Болгар патшасы II Борис тұтқындалды, ал Ая-Софияда болгар патшалық белгілерінің сақталуымен Болгария ресми түрде Византияға қосылды. Жаңа астана Охридте құрылды, ол сонымен қатар Болгар патриархатының ордасы болды. Самуил патша мен оның мұрагерлері басқарған Комтопули әулеті Византияға қарсы күресті тағы бірнеше он жылға соқты, бірақ 1018 жылы жеңіліске ұшырады. Болгарияның Македонияны қоса алған батыс бөлігі Византия империясына Болгария провинциясы (Болгария тақырыбы) ретінде қосылды, ал Болгар патриархаты архиепископтық дәрежесіне төмендетілді. Солтүстіктегі серб княздықтарының қолдауымен Болгарияда үнемі көтерілістер болып тұрды. Кез келген уақытша тәуелсіздік византиялықтар тарапынан тез басып тасталды. Бұл кезеңде нормандар мен Византия арасындағы соғыстар да болды. Нормандар Оңтүстік Италияда басып алған жерлерінен шабуылдар жасап, Солтүстік-Батыс жағалаудағы шағын аумақтарды уақытша басып алды. 12 ғасырдың соңында Сербияның Стефан Неманьясы Македонияның кейбір солтүстік бөліктерін уақытша басып алды. 13 ғасырда, Төртінші крест жорығынан кейін Македония византиялық гректер, Тесалоника корольдігінің латын крестшілері және қайта жанданған Болгар мемлекеті арасында даулы аймаққа айналды. Оңтүстік Македонияның көп бөлігі Эпир деспотатының, содан кейін Никея империясының бақылауында болды, ал солтүстікке Болгария билік етті. Алайда 1261 жылдан кейін Македонияның барлығы византиялық билікке қайта оралды және 1341-1347 жылдардағы Византия азаматтық соғысына дейін осылай қалды. Бұл қақтығыстан пайдаланып, серб билеушісі Стефан Душан өзінің мемлекетін кеңейтіп, бүкіл Македонияны, сондай-ақ Солтүстік және Орталық Грекияны (Салоники, Афина және Пелопоннес аралдарын қоспағанда) қамтитын Серб империясын құрды. Алайда Душанның империясы 1355 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай ыдырады. Оның өлімінен кейін Македония аймақтарындағы жергілікті билеушілер – шығыс Македониядағы деспот Йован Углеша, ал батыс Македонияда патшалар Вукашин Мрнявчевич және оның ұлы Марко Мрнявчевич болды.
There are no Byzantine records of "Sklaviniai" after 836/837 as they were absorbed into the expanding First Bulgarian Empire. Slavic influence in the region strengthened along with the rise of this state, which incorporated parts of the region to its domain in 837. In the early 860s Saints Cyril and Methodius, two Byzantine Greek brothers from Thessaloniki, created the first Slavic Glagolitic alphabet in which the Old Church Slavonic language was first transcribed, and are thus commonly referred to as the apostles of the Slavic world. Their cultural heritage was acquired and developed in medieval Bulgaria, where after 885 the region of Ohrid (present day Republic of North Macedonia) became a significant ecclesiastical center with the nomination of the Saint Clement of Ohrid for "first archbishop in Bulgarian language" with residence in this region. In conjunction with another disciple of Saints Cyril and Methodius, Saint Naum, Clement created a flourishing Slavic cultural center around Ohrid, where pupils were taught theology in the Old Church Slavonic language and the Glagolitic and Cyrillic script at what is now called Ohrid Literary School. The Bulgarian Byzantine boundary in the beginning of 10th century passed approximately north of Thessaloniki according to the inscription of Narash. According to the Byzantine author John Kaminiates, at that time the neighbouring settlements around Thessaloniki were inhabited by "Scythians" (Bulgarians) and the Slavic tribes of Drugubites and Sagudates, in addition to Greeks. At the end of the 10th century, what is now the Republic of North Macedonia became the political and cultural heartland of the First Bulgarian Empire, after Byzantine emperors John I Tzimiskes conquered the eastern part of the Bulgarian state during the Rus'–Byzantine War of 970–971. The Bulgarian capital Preslav and the Bulgarian Tsar Boris II were captured, and with the deposition of the Bulgarian regalia in the Hagia Sophia, Bulgaria was officially annexed to Byzantium. A new capital was established at Ohrid, which also became the seat of the Bulgarian Patriarchate. A new dynasty, that of the Comitopuli under Tsar Samuil and his successors, continued resistance against the Byzantines for several more decades, before also succumbing in 1018. The western part of Bulgaria including Macedonia was incorporated into the Byzantine Empire as the province of Bulgaria (Theme of Bulgaria) and the Bulgarian Patriarchate was reduced in rank to an Archbishopric. Intermittent Bulgarian uprisings continued to occur, often with the support of the Serbian princedoms to the north. Any temporary independence that might have been gained was usually crushed swiftly by the Byzantines. It was also marked by periods of war between the Normans and Byzantium. The Normans launched offensives from their lands acquired in southern Italy, and temporarily gained rule over small areas in the northwestern coast. At the end of the 12th century, some northern parts of Macedonia were temporarily conquered by Stefan Nemanja of Serbia. In the 13th century, following the Fourth Crusade, Macedonia was disputed among Byzantine Greeks, Latin crusaders of the short lived Kingdom of Thessalonica, and the revived Bulgarian state. Most of southern Macedonia was secured by the Despotate of Epirus and then by the Empire of Nicaea, while the north was ruled by Bulgaria. After 1261 however, all of Macedonia returned to Byzantine rule, where it largely remained until the Byzantine civil war of 1341–1347. Taking advantage of this conflict, the Serb ruler Stefan Dushan expanded his realm and founded the Serbian Empire, which included all of Macedonia, northern and central Greece – excluding Thessaloniki, Athens and the Peloponnese. Dushan's empire however broke up shortly after his death in 1355. After his death local rulers in the regions of Macedonia were despot Jovan Uglješa in eastern Macedonia, and kings Vukašin Mrnjavčević and his son Marko Mrnjavčević in western regions of Macedonia.
Осман Македониясы
14 ғасырдың ортасынан бастап Осман қауіп-қатері Балқанда күшейді, себебі Османдықтар түрлі христиан княздықтарын – серб, болгар, гректерді жеңіске бұйырды. 1371 жылғы Марица шайқасында Осман жеңісінен кейін Македонияның көп бөлігі Осман империясына тәуелділікке мойын бұрды, ал 14 ғасырдың соңына қарай Осман империясы аймақты біртіндеп аннексиялады. Османдықтардың Салониканы басып алуы (1430) Константинопольдің құлауына бастайтын алғышарт ретінде қарастырылды. Македония шамамен 500 жыл Осман империясының құрамында болды, осы кезеңде оның құрамында елеулі түрік азшылығы қалыптасты. Тесалоника кейіннен 1492 жылдан кейін Испаниядан қуылған Сефард еврейлерінің көп санының мекеніне айналды.
Since the middle of the 14th century, the Ottoman threat was looming in the Balkans, as the Ottomans defeated the various Christian principalities, whether Serb, Bulgarian or Greek. After the Ottoman victory in the Battle of Maritsa in 1371, most of Macedonia accepted vassalage to the Ottomans and by the end of the 14th century the Ottoman Empire gradually annexed the region. The final Ottoman capture of Thessalonica (1430) was seen as the prelude to the fall of Constantinople itself. Macedonia remained a part of the Ottoman Empire for nearly 500 years, during which time it gained a substantial Turkish minority. Thessaloniki later become the home of a large Sephardi Jewish population following the expulsions of Jews after 1492 from Spain.
Ұлтшылдық пен македондық жеке басының пайда болуы
Ғасырлар бойы Македония көп мәдениетті аймаққа айналды. Тарихи деректерде гректер, болгарлар, түріктер, албандар, цығандар, еврейлер, аромандар және меглено румындары туралы айтылады. Көптеген адамдар македойн – жеміс немесе көкөніс салаты, 19-ғасырдың соңында байқалғандай, осы аймақтың өте әртүрлі халқының құрамынан кейін аталған деп санайды. Орта ғасырдан 20-ғасырдың басына дейін Македониядағы славян тілінде сөйлейтін халық көбінесе болгар ретінде танылды. Болгарияның ұлттық қайта жаралу кезеңінде осы өңірлердегі көптеген болгарлар болгар мәдени, білім беру және діни мекемелерін, соның ішінде болгар экзархатын құру үшін күресті қолдады. Ақырында, 20-ғасырда «болгарлар» термині «македониялық славяндармен» және, соңында, «этникалық македониялықтармен» синоним болып қабылданды. Филолог және публицист Крсте Мисирков 1903 жылы «Македония мәселелері туралы» еңбегін жазды, осы еңбегі үшін македониялықтар оны македониялық ұлттың негізін қалаушылардың бірі деп есептейді. 19-ғасырда грек, серб және болгар мемлекеттерінің қайта жаңғыруынан кейін Еуропадағы Осман жерлері «Македония» деп аталды, бұл үш үкімет тарапынан дауласты, нәтижесінде 1890 және 1900 жылдары түріктермен және бір-бірімен күрескен қарсыласушы қарулы топтар құрылды. Олардың ең маңыздысы – 1903 жылы Илинден-Преображение көтерілісін ұйымдастырған Ішкі Македония революциялық ұйымы, ол автономиялы немесе тәуелсіз Македония мемлекеті үшін күресті, сондай-ақ 1904 жылдан 1908 жылға дейінгі грек күш-жігерін (Македония үшін грек күресін) ұйымдастырды. Еуропалық державалардың дипломатиялық араласуы Осман империясының билігі астындағы автономиялы Македония жоспарларына әкелді. 1830 жылы құрылған қазіргі Грекия мемлекетінің шектеулі шекаралары солтүстік Грекияның (Эпир және Македония) тұрғындарын көңілсіздікке түсірді. Бұл мәселелерді 1844 жылы Грекия премьер-министрі Колеттис Афинадағы конституциялық жиналыста сөйлеген сөзінде былай деді: «Грекия Корольдігі – Грекия емес, ол Грекияның ең кішкентай және кедей бөлігі ғана. Грек – тек корольдікте тұратын адам ғана емес, сонымен қатар Иоаннина, Салоники, Серрес немесе Одринде тұратын адам да». Ол Осман империясының иелігінде болған қалалар мен аралдарды Ұлы идеяның (грекше: Μεγάλη Ιδέα, Megáli Idéa) құрамы ретінде атады, бұл классикалық грек әлемін қайта құру немесе Византия империясын жаңғырту дегенді білдіреді. Бұл жердегі маңызды идея – Грекия үшін Македония жаңа грек мемлекетіне қосылуды күтетін грек халқының көп шоғырланған аймағы болды. 1878 жылғы Берлин конгресі Балқан картасын қайтадан өзгертті. Келісім бойынша Македония мен Фракия Осман империясына қайтарылды. Сербия, Румыния және Черногорияға толық тәуелсіздік берілді, Осман империясының есебінен аумақтық кеңею орын алды. Ресей 1879 жылдың мамырына дейін Болгария мен Шығыс Румелияда әскери кеңесшілерін сақтап қалды. Австрия-Венгрияға Босния, Герцеговина және Нови-Пазар санджағын басып алуға рұқсат берілді. Берлин конгресі 1878 жылғы Сан-Стефано келісімі бойынша жаңадан автономия алған Болгарияны жаңадан алған аумағының жартысынан астамын Осман империясына қайтаруға мәжбүр етті. Бұл Македонияны қамтыды, оның көп бөлігі Ресей қысымымен және болгарлар мен болгар экзархатының мүшелерінің көптігіне байланысты Болгарияға берілді. Аумақтық жоғалтулар Болгарияны қанағаттандырмады, бұл келесі жетпіс жыл бойы көптеген болгар саясаткерлерінің амбицияларын күшейтті, олар келісімді бейбіт немесе әскери жолмен қайта қарастырып, болгар көпшілігі бар деп мәлімдеген барлық жерлерді қайта біріктіргісі келді. Сонымен қатар, Сербия енді Македония жерлеріне қызығушылық танытты, сол кезге дейін Грекия ғана Болгарияның басты қарсыласы болды, ол Грекияға Тесалия қосылғаннан кейін (1881) Македониямен шекаралас болды. Осылайша Берлин конгресі тұрақты режим орнатудың орнына Түркия үшін Еуропадағы күресті қайта жаңғыртты, оның ішінде Македония аймағы да бар. Келесі жылдары көрші мемлекеттердің барлығы Еуропадағы Түркия үшін күресті, оларды тек өздерінің шектеулері, Осман әскері және аймақтағы Ұлы державалардың аумақтық амбициялары ғана тоқтатты. Сербия саясаты болгарларға қарсы бағытталды, болгарлардың Македония тұрғындарына ықпалын болдырмауға тырысты. Екінші жағынан, Болгария өзінің діни институттарының күшін (1870 жылы құрылған Болгария экзархаты) өз тілін насихаттау және көп адамдарды Болгариямен сәйкестендіру үшін пайдаланды. Грекия, сонымен қатар, Константинополь патриархатының ықпалы арқылы өзінің мүдделерін қорғау үшін қолайлы жағдайда болды, ол дәстүрлі түрде грек тілі мен грек мәдениеті мектептерін, тіпті гректердің азын қоныстанған ауылдарда да демеушілік етті. Бұл патриархатты экзархатпен қарым-қатынасқа түсірді, ол болгар білімімен мектептер ашты. Шындығында, адамның қай институтқа жататыны оның ұлттық еңбегін анықтайтын фактор болды. Егер адам патриархатты қолдаса, оны грек деп есептеді, ал экзархатты қолдаса, болгар деп есептеді. Бірақ жергілікті тұрғындар әдетте өздерінің қай институтқа жататындығын еркін білдіре алмады, себебі олардың әрқайсысын қорғауға немесе кеңейтуге тырысқан көптеген қарулы топтар болды. Кейбіреулері жергілікті жерде жұмылдырылып, өздігінен ұйымдастырылған, ал басқалары қорғаушы мемлекеттерден жіберілген және қаруланған. Алайда, қарсыластардың мақсаты Македонияға ықпалын кеңейту емес, оның басқа біреудің ықпалына түсуіне жол бермеу болды. Бұл көбінесе зорлыққа құрылған, адамдарды өз этникалық тобына жатқызуға тырысу кейбіреулерін екеуінен де бас тартуға итерді. Македонияның бейбіт шаруаларына жасалған қысым сербтер мен болгарлардың оларды өз этникалық идеяларын қабылдауға мәжбүр ету жоспарларына қарсы болды, нәтижесінде әлеуметтік жік пайда болды. 1927 жылы Белградтағы британ елшісі былай деді: «Қазіргі уақытта бақытсыз македониялық шаруаның үстінен балға мен ескіш соғып тұр. Бір күні «комитаджилер» оның үйіне келіп, азық-түлік, тамақ және ақша талап етеді, ал ертең күні жәндік оны оларға бергені үшін түрмеге қамап тастайды. Македониялықтар тыныш, еңбекқор шаруалар және егер (серб) үкіметі оларға жеткілікті қорғау, білім беру, маляриядан құтылу және жақсы байланыс ұсырса, он жыл бұрын болғандай серб сезіміне ие болуына ешқандай себеп жоқ». Осы тартыс салдарынан Македонияның ерекше ұлттық еңбегінің дамуы тежелді және кешіктірілді. Сонымен қатар, қоршаған мемлекеттердің империалистік жоспарлары Македонияны бөлуге мүмкіндік берген кезде, Мисирков сияқты македониялық зиялылар македониялық славяндарды болгарлар, сербтер немесе гректерден ерекшелейтін македониялық ұлттық еңбегін құру қажеттігін айтты. Македониялық славяндарды серб немесе болгар деп атау, осы елдердің Македониядағы аумақтық талаптарын негіздеуге бағытталған. Грек тарапы, мектептерге жауапты болған Патриархаттың көмегімен бақылауды оңай сақтап алды, себебі олар грек еңбегін таратып жатты. Соның үшін болгарлар, экзархат үкіметін дайындағанда (1871), этникалық айырмашылықтарға жол бермеу үшін македониялықтарды жиналысқа «бауырлар» ретінде қабылдады. Екінші жағынан, сербтер серб тіліндегі мектептер құра алмады, сондықтан олар үгіт-насихат жүргізді. Олардың басты мақсаты Македониядағы славян тілінде сөйлейтін халықтың болгар еңбегін қабылдауына жол бермеу болды, сонымен қатар македониялықтардың ежелгі тарихы туралы мифке ден қойып, болгарларды татарлар деп сипаттап, славяндар емес екенін көрсетуге тырысты, олардың «македониялық» ерекшеліктерін сербтер мен болгарлардың аралық сатысы ретінде бағалады. Қорытындылай айтқанда, серб үгіт-насихаты ...
Over the centuries Macedonia had become a multicultural region. The historical references mention Greeks, Bulgarians, Turks, Albanians, Gypsies, Jews, Aromanians and Megleno Romanians. It is often claimed that macédoine, the fruit or vegetable salad, was named after the area's very mixed population, as it could be witnessed at the end of the 19th century. From the Middle Ages to the early 20th century the Slavic speaking population in Macedonia was identified mostly as Bulgarian. During the period of Bulgarian National Revival many Bulgarians from these regions supported the struggle for creation of Bulgarian cultural educational and religious institutions, including Bulgarian Exarchate. Eventually, in the 20th century, 'Bulgarians' came to be understood as synonymous with 'Macedonian Slavs' and, eventually, 'ethnic Macedonians'. Krste Misirkov, a philologist and publicist, wrote his work "On the Macedonian Matters" (1903), for which he is heralded by Macedonians as one of the founders of the Macedonian nation. After the revival of Greek, Serbian, and Bulgarian statehood in the 19th century, the Ottoman lands in Europe that became identified as "Macedonia", were contested by all three governments, leading to the creation in the 1890s and 1900s of rival armed groups who divided their efforts between fighting the Turks and one another. The most important of these was the Internal Macedonian Revolutionary Organization, which organized the so called Ilinden Preobrazhenie Uprising in 1903, fighting for an autonomous or independent Macedonian state, and the Greek efforts from 1904 until 1908 (Greek Struggle for Macedonia). Diplomatic intervention by the European powers led to plans for an autonomous Macedonia under Ottoman rule. The restricted borders of the modern Greek state at its inception in 1830 disappointed the inhabitants of northern Greece (Epirus and Macedonia). Addressing these concerns in 1844, the Greek Prime Minister Kolettis addressed the constitutional assembly in Athens that "the Kingdom of Greece is not Greece; it is only a part, the smallest and poorest, of Greece. The Greek is not only he who inhabits the kingdom, but also he who lives in Ioannina, or Thessaloniki, or Serres, or Odrin" He mentions cities and islands that were under Ottoman possession as composing the Great Idea (Greek: Μεγάλη Ιδέα, Megáli Idéa) which meant the reconstruction of the classical Greek world or the revival of the Byzantine Empire. The important idea here is that for Greece, Macedonia was a region with large Greek populations expecting annexation to the new Greek state. The 1878 Congress of Berlin changed the Balkan map again. The treaty restored Macedonia and Thrace to the Ottoman Empire. Serbia, Romania and Montenegro were granted full independence, and some territorial expansion at the expense of the Ottoman Empire. Russia would maintain military advisors in Bulgaria and Eastern Rumelia until May 1879. Austria Hungary was permitted to occupy Bosnia, Herzegovina and the Sanjak of Novi Pazar. The Congress of Berlin also forced Bulgaria, newly given autonomy by the 1878 Treaty of San Stefano, to return over half of its newly gained territory to the Ottoman Empire. This included Macedonia, a large part of which was given to Bulgaria, due to Russian pressure and the presence of significant numbers of Bulgarians and adherents to the Bulgarian Exarchate. The territorial losses dissatisfied Bulgaria; this fuelled the ambitions of many Bulgarian politicians for the following seventy years, who wanted to review the treaty – by peaceful or military means and to reunite all lands which they claimed had a Bulgarian majority. Besides, Serbia was now interested in the Macedonian lands, until then only Greece was Bulgaria's main contender, which after the addition of Thessaly to Greece in (1881) was bordering Macedonia. Thus, the Berlin Congress renewed the struggle for Turkey in Europe, including the so called Macedonia region, rather than setting up a permanent regime. In the following years, all of the neighboring states struggled over Turkey in Europe; they were only kept at bay by their own restraints, the Ottoman Army and the territorial ambitions of the Great Powers in the region. Serbian policy had a distinct anti Bulgarian flavor, attempting to prevent the Bulgarian influencing the inhabitants of Macedonia. On the other hand, Bulgaria was using the power of its religious institutions (Bulgarian Exarchate established in 1870) to promote its language and make more people identify with Bulgaria. Greece, in addition, was in an advantageous position for protecting its interests through the influence of Patriarchate of Constantinople which traditionally sponsored Greek language and Greek culture schools also in villages with few Greeks. This put the Patriarchate in dispute with the Exarchate, which established schools with Bulgarian education. Indeed, belonging to one or another institution could define a person's national identity. Simply, if a person supported the Patriarchate they were regarded as Greek, whereas if they supported the Exarchate they were regarded as Bulgarian. Locally, however, villagers were not always able to express freely their association with one or the other institution as there were numerous armed groups trying to defend and/or expand the territory of each. Some were locally recruited and self organized while others were sent and armed by the protecting states. The aim of the adversaries, however, was not primarily to extend their influence over Macedonia but merely to prevent Macedonia succumbing to the influence of the other. This often violent attempt to persuade the people that they belonged to one ethnic group or another pushed some people to reject both. The severe pressure on the peaceful peasants of Macedonia worked against the plans of the Serbians and Bulgarians to make them adopt their ethnic idea and eventually a social divide became apparent. The British Ambassador in Belgrade in 1927 said: "At present the unfortunate Macedonian peasant is between the hammer and the anvil. One day 'comitadjis' come to his house and demand under threat lodging, food and money and the next day the gendarm hales him off to prison for having given them; the Macedonian is really a peaceable, fairly industrious agriculturist and if the (Serbian) government give him adequate protection, education, freedom from malaria and decent communications, there seems no reason why he should not become just as Serbian in sentiment as he was Bulgarian 10 years ago". As a result of this game of tug of war, the development of a distinct Macedonian national identity was impeded and delayed. Moreover, when the imperialistic plans of the surrounding states made possible the division of Macedonia, some Macedonian intellectuals such as Misirkov mentioned the necessity of creating a Macedonian national identity which would distinguish the Macedonian Slavs from Bulgarians, Serbians or Greeks. Baptizing Macedonian Slavs as Serbian or Bulgarian aimed therefore to justify these countries' territorial claims over Macedonia. The Greek side, with the assistance of the Patriarchate that was responsible for the schools, could more easily maintain control, because they were spreading Greek identity. For the very same reason the Bulgarians, when preparing the Exarchate's government (1871) included Macedonians in the assembly as "brothers" to prevent any ethnic diversification. On the other hand, the Serbs, unable to establish Serbian speaking schools, used propaganda. Their main concern was to prevent the Slavic speaking Macedonians from acquiring Bulgarian identity through concentrating on the myth of the ancient origins of the Macedonians and simultaneously by the classification of Bulgarians as Tatars and not as Slavs, emphasizing their 'Macedonian' characteristics as an intermediate stage between Serbs and Bulgarians. To sum up the Serbian propaganda attempted to inspire the Macedonians with a separate ethnic identity to diminish the Bulgarian influence. This choice was the 'Macedonian ethnicity'. The Bulgarians never accepted an ethnic diversity from the Slav Macedonians, giving geographic meaning to the term. In 1893 they established the Internal Macedonian Revolutionary Organization (VMRO) aiming to confront the Serbian and Greek action in Macedonia. VMRO hoped to answer the Macedonian question through a revolutionary movement, and so they instigated the Ilinden Uprising (1903) to release some Ottoman territory. Bulgaria used this to internationalize the Macedonian question. Ilinden changed Greece's stance which decided to take Para military action. In order to protect the Greek Macedonians and Greek interests, Greece sent officers to train guerrillas and organize militias (Macedonian Struggle), known as makedonomahi (Macedonian fighters), essentially to fight the Bulgarians. After that it was obvious that the Macedonian question could be answered only with a war. The rise of the Albanian and the Turkish nationalism after 1908, however, prompted Greece, Serbia and Bulgaria to bury their differences with regard to Macedonia and to form a joint coalition against the Ottoman Empire in 1912. Disregarding public opinion in Bulgaria, which was in support of the establishment of an autonomous Macedonian province under a Christian governor, the Bulgarian government entered a pre war treaty with Serbia which divided the region into two parts. The part of Macedonia west and north of the line of partition was contested by both Serbia and Bulgaria and was subject to the arbitration of the Russian Tsar after the war. Serbia formally renounced any claims to the part of Macedonia south and east of the line, which was declared to be within the Bulgarian sphere of interest. The pre treaty between Greece and Bulgaria, however, did not include any agreement on the division of the conquered territories – evidently both countries hoped to occupy as much territory as possible having their sights primarily set on Thessaloniki. In the First Balkan War, Bulgaria, Serbia, Greece and Montenegro occupied almost all Ottoman held territories in Europe. Bulgaria bore the brunt of the war fighting on the Thracian front against the main Ottoman forces. Both her war expenditures and casualties in the First Balkan War were higher than those of Serbia, Greece and Montenegro combined. Macedonia itself was occupied by Greek, Serbian and Bulgarian forces. The Ottoman Empire in the Treaty of London in May 1913 assigned the whole of Macedonia to the Balkan League, without, specifying the division of the region, to promote problems between the allies. Dissatisfied with the creation of an autonomous Albanian state, which denied her access to the Adriatic, Serbia asked for the suspension of the pre war division treaty and demanded from Bulgaria greater territorial concessions in Macedonia. Later in May the same year, Greece and Serbia signed a secret treaty in Thessaloniki stipulating the division of Macedonia according to the existing lines of control. Both Serbia and Greece, as well as Bulgaria, started to prepare for a final war of partition. In June 1913, Bulgarian Tsar Ferdinand, without consulting the government, and without any declaration of war, ordered Bulgarian troops to attack the Greek and Serbian troops in Macedonia, initiating the Second Balkan War. The Bulgarian army was in full retreat in all fronts. The Serbian army chose to stop its operations when achieved all its territorial goals and only then the Bulgarian army took a breath. During the last two days the Bulgarians managed to achieve a defensive victory against the advancing Greek army in the Kresna Gorge. However at the same time the Romanian army crossed the undefended northern border and easily advanced towards Sofia. Romania interfered in the war, in order to satisfy its territorial claims against Bulgaria. The Ottoman Empire also interfered, easily reassuming control of Eastern Thrace with Edirne. The Second Balkan War, also known as Inter Ally War, left Bulgaria only with the Struma valley and a small part of Thrace with minor ports at the Aegean sea. Vardar Macedonia was incorporated into Serbia and thereafter referred to as South Serbia. Southern (Aegean) Macedonia was incorporated into Greece and thereafter was referred to as northern Greece. The region suffered heavily during the Second Balkan War. During its advance at the end of June, the Greek army set fire to the Bulgarian quarter of the town of Kilkis and over 160 villages around Kilkis and Serres driving some 50,000 refugees into Bulgaria proper. The Bulgarian army retaliated by burning the Greek quarter of Serres and by arming Muslims from the region of Drama which led to a massacre of Greek civilians. In September 1915, the Greek government authorized the landing of the troops in Thessaloniki. In 1916 the pro German King of Greece agreed with the Germans to allow military forces of the Central Powers to enter Greek Macedonia to attack Bulgarian forces in Thessaloniki. As a result, Bulgarian troops occupied the eastern part of Greek Macedonia, including the port of Kavala. The region was, however, restored to Greece following the victory of the Allies in 1918. After the destruction of the Greek Army in Asia Minor in 1922 Greece and Turkey exchanged most of Macedonia's Turkish minority and the Greek inhabitants of Thrace and Anatolia, as a result of which Aegean Macedonia experienced a large addition to its population and became overwhelmingly Greek in ethnic composition. Serbian ruled Macedonia was incorporated into the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later the Kingdom of Yugoslavia) in 1918. Yugoslav Macedonia was subsequently subjected to an intense process of "Serbianization" during the 1920s and 1930s. During World War II the boundaries of the region shifted yet again. When the German forces occupied the area, most of Yugoslav Macedonia and part of Aegean Macedonia were transferred for administration to Bulgaria. During the Bulgarian administration of Eastern Greek Macedonia, some 100,000 Bulgarian refugees from the region were resettled there and perhaps as many Greeks were deported or fled to other parts of Greece. Western Aegean Macedonia was occupied by Italy, with the western parts of Yugoslav Macedonia being annexed to Italian occupied Albania. The remainder of Greek Macedonia (including all of the coast) was occupied by Nazi Germany. One of the worst episodes of the Holocaust happened here when 60,000 Jews from Thessaloniki were deported to extermination camps in occupied Poland. Only a few thousand survived. Macedonia was liberated in 1944, when the Red Army's advance in the Balkan Peninsula forced the German forces to retreat. The pre war borders were restored under U. S. and British pressure because the Bulgarian government was insisting to keep its military units on Greek soil. The Bulgarian Macedonia returned fairly rapidly to normality, but the Bulgarian patriots in Yugoslav Macedonia underwent a process of ethnic cleansing by the Belgrade authorities, and Greek Macedonia was ravaged by the Greek Civil War, which broke out in December 1944 and did not end until October 1949. After this civil war, a large number of former ELAS fighters who took refuge in communist Bulgaria and Yugoslavia and described themselves as "ethnic Macedonians" were prohibited from reestablishing to their former estates by the Greek authorities. Most of them were accused in Greece for crimes committed during the period of the German occupation.
Балқан соғыстары
Осман империясының күйреуі Балқан мемлекеттері үшін қуаныш болды, себебі бұл олардың еуропалық аумақтарын қайтару мүмкіндігін ұсынып тұрды. 1908 жылғы Жас түрк революциясы империяның жаңғыруына деген үміттерді күйрететін ұлтшылдық қозғалыс болды және Балқандағы Осман империясының аяқталуын жеделдетті. Осы мақсатта 1913 жылғы көктемде Балқан мемлекеттері арасында одақ құрылды. Алты аптаға созылған Бірінші Балқан соғысы 1912 жылдың тамызында Черногория Осман империясына соғыс жариялаған кезде басталды, оның әскерлері ақырында Тракия, Македония, Солтүстік және Оңтүстік Албания және Косовода төрт түрлі соғысқа қатысты. Македониядағы науқан қорқынышты жағдайда жүргізілді. Осман әскерінің Македониядан шегінуі грек және болгар әскерлерінің Салоника қаласына жетуге жасаған күшті күш-жігерінен кейін болды, бұл "бірінші Балқан соғысының жалғыз жүлдесі" еді, оның мәртебесі туралы бұрын келісімдер жасалмаған. Бұл жағдайда иелік ету сатып алумен тең болар еді. Грек әскерлері алғаш ресми түрде қалаға кірді, бұл олар үшін тек оң нәтиже болды. Гленни былай дейді: "Гректер үшін бұл сәтті соғыс болды". Бірінші Балқан соғысы Балқанды түріктерден азат етуге және Македонияны қоспағанда, негізгі мәселелерді шешуге мүмкіндік берді. 1913 жылғы көктемде сербтер мен гректер Македониядағы өздері бақылап отырған аймақтарды "сербтендіруге" және "еллиндендіруге" кірісті, ал болгарлар еврейлер мен түрік халқына қарсы қиындықтарға тап болды. Сонымен қатар, Салониканы басып алу болгарлар үшін тірі арман болды, олар жаңа соғысқа дайындалып жатқан. Осы мақсатта болгар әскерлері 1913 жылдың маусымында сербтерге күтпеген шабуыл жасау туралы құпия бұйрық алды. Грекия мен Сербия бұрынғы екіжақты қорғаныс келісімін (1913 жылдың мамыры) жасасқан. Осының салдарынан Болгария Грекия мен Сербияға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Алғашқы табыстардан кейін болгарлар Болгарияға шегінуге мәжбүр болды және бірінші соғыста басып алған жерлерінің көп бөлігін жоғалтты. Бухарест шарты (1913 жылдың тамызы) болгарлардың алдыңғы жылдардағы жеңістерінің көп бөлігін жойды. Македонияның көп бөлігі, қазіргі Солтүстік Македония Республикасының аумағын қоса, Оңтүстік Сербияның құрамына кірді, ал Оңтүстік Македония Солтүстік Грекияға айналды. Грекия өзінің аумағы мен халқының санын шамамен екі есеге арттырды және оның солтүстік шекарасы Балқан соғыстарынан бері шамамен бірдей болып қала береді. Алайда, Сербия "Вардар Бановинасын" (қазіргі Солтүстік Македония Республикасы) иеленгеннен кейін, ол кеңеюшілік көзқарастарға ие болды, Эгей теңізіне түсуді мақсат етті, Салоника ең жоғары амбициясы болды. Алайда, Болгариямен халық алмасудан кейін, Балқан соғыстарындағы жеңісінен кейін Грекия Эгей теңізінде ұлттық біртектілікті қамтамасыз етуге қол жеткізді және қалған славян тілділер сіңірілді. Македониядан көптеген еріктілер болгар армиясына қосылып, осы соғыстарда болгар жауына қарсы шайқастарға қатысты - Македония-Адрианополь еріктілер корпусы және басқа да бөлімдердің күшімен.
The imminent collapse of the Ottoman Empire was welcomed by the Balkan states, as it promised to restore their European territory. The Young Turk Revolution of 1908 proved a nationalistic movement thwarting the peoples' expectations of the empire's modernization and hastened the end of the Ottoman occupation of the Balkans. To this end, an alliance was struck among the Balkan states in Spring 1913. The First Balkan War, which lasted six weeks, commenced in August 1912, when Montenegro declared war on the Ottoman Empire, whose forces ultimately engaged four different wars in Thrace, Macedonia, Northern and Southern Albania and Kosovo. The Macedonian campaign was fought in atrocious conditions. The retreat of the Ottoman army from Macedonia succeeded the desperate effort of the Greek and Bulgarian forces to reach the city of Thessalonica, the "single prize of the first Balkan War" for whose status no prior agreements were done. In this case possession would be equal to acquisition. The Greek forces entered the city first liberating officially, a progress only positive for them. Glenny says: "for the Greeks it was a good war". The first Balkan War managed to liberate Balkans from Turks and settled the major issues except Macedonia. In the spring 1913 the Serbs and Greeks begun the 'Serbianization' and the 'Hellenization' of the parts in Macedonia they already controlled, while Bulgarians faced some difficulties against the Jews and the Turkish populations. Moreover, the possession of Thessalonica was a living dream for the Bulgarians that were preparing for a new war. For this, the Bulgarian troops had a secret order in June 1913 to launch surprise attacks on the Serbs. Greece and Serbia signed a previous bilateral defensive agreement (May 1913). Consequently, Bulgaria decided to attack Greece and Serbia. After some initial gains the Bulgarians were forced to retreat back to Bulgaria proper and lose nearly all of the land they had conquered during the first war. The Treaty of Bucharest (August 1913) took off most of the Bulgarian conquests of the previous years. A large part of Macedonia became southern Serbia, including the territory of what today is the Republic of North Macedonia, and southern Macedonia became northern Greece. Greece almost doubled its territory and population size and its northern frontiers remain today, more or less the same since the Balkan Wars. However, when Serbia acquired 'Vardarska Banovina' (the present day Republic of North Macedonia), it launched having expansionist views aiming to descend to the Aegean, with Thessalonica as the highest ambition. However, Greece after the population exchange with Bulgaria, soon after its victory in the Balkan wars, managed to give national homogeneity in the Aegean and any remaining Slavic speakers were absorbed. Many volunteers from Macedonia joined Bulgarian army and participated in the battles against Bulgarian enemies in these wars—on the strength of the Macedonian Adrianopolitan Volunteer Corps and other units.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Македония науқанынан соң Македонияның мәртебесі өзгеріссіз қалды. 1918 жылы құрылған «Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі» 1929 жылы «Югославия» (Оңтүстік Славия) деп аталды, бірақ бұл Скопье үшін ерекше режимді көздемеді және македондық ұлттық сананы мойындамады. Шындығында, македондық өзіндік санаға қатысты талаптар үнсіз қалды, себебі Солтүстік Македония ақыры Сербияның жаулап алуының нәтижесі болды. Ресейдегі коммунистік революциядан (1918–1919) кейін Сербия Македониясындағы жағдай өзгерді. Сфетастың сөзіне сәйкес, Коминтерн Македонияны саяси жағдайға қарай тактикалық тұрғыдан қарастырды. 1920 жылдардың басында ол Балқан кеңестік демократиясында біртұтас және тәуелсіз Македонияны қолдады. Іс жүзінде, кеңестіктер Балқан түбегін тұрақсыздандыру үшін болгар коммунистік шаруалары мен болгар македондық қоғамдарының бірігуін қалады. Коминтерннің қорғауындағы Ішкі Македония революциялық ұйымы (IMRO) барлық македондықтарды біріктіретін Балқан мемлекеттері федерациясында тәуелсіз Македония идеясын жариялады. Дегенмен, Болгарияның Окшау жағында жаңа соғысқа қатысу мүмкіндігі бірнеше жылдан кейін кеңестік қолдауға нүкте қойды.
After World War I Macedonian Campaign the status quo of Macedonia remained the same. The establishment of the 'Kingdom of Serbians, Croats and Slovenes' in 1918, which in 1929 was renamed 'Yugoslavia' (South Slavia) predicted no special regime for Skopje neither recognized any Macedonian national identity. In fact, the claims to Macedonian identity remained silent at a propaganda level because, eventually, North Macedonia had been a Serbian conquest. The situation in Serbian Macedonia changed after the Communist Revolution in Russia (1918–1919). According to Sfetas, Comintern was handling Macedonia as a matter of tactics, depending on the political circumstances. In the early 1920s it supported the position for a single and independent Macedonia in a Balkan Soviet Democracy. Actually, the Soviets desired a common front of the Bulgarian communist agriculturists and the Bulgarian Macedonian societies to destabilize the Balkan Peninsula. The Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO), under the protection of Comintern, promoted the idea of an independent Macedonia in a Federation of Balkan states, unifying all Macedonians. However, the possible participation of Bulgaria in a new war, on the Axis side, ended the Soviet support some years later.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Болгария 1941 жылы Германия әскерлері Румыниядан Грекияға шабуыл жасауға дайындалғанда, Болгария шекарасына жетіп, Болгария аумағы арқылы өтуге рұқсат беруді талап еткен кезде Осі державаларына қосылды. Тікелей әскери қақтығысқа ұшырау қатері болғандықтан, патша Борис III-нің 1 наурыз 1941 жылы ресми түрде қол қойылған Үшжақты келісімге қосылудан басқа амалы қалмады. Кеңес Одағы Германиямен шабуылдаспау шартына қол қойғандықтан, халықтың қарсылығы шамалы болды. 1941 жылдың 6 сәуірінде Болгария үкіметі ресми түрде Осі державаларына қосылғанына қарамастан, Югославияға шабуыл жасау мен Грекия шайқасының алғашқы кезеңдерінде әскери бейтараптық саясатын ұстанды. Неміс, итальян және венгр әскерлері Югославия мен Грекияны басып алғанда болгарлар жақтан күткендей араласпады. Югославия үкіметі 17 сәуірде капитуляциялады. Грекия үкіметі 30 сәуірге дейін қарсы тұруға тырысты. 20 сәуірде Болгарияның бейтараптық кезеңі аяқталды. Болгария армиясы Эгей аймағына енді. Мақсаты – Тракия мен Шығыс Македонияда, сондай-ақ Шығыс Сербияның көп бөлігінде Эгей теңізіне шығу мүмкіндігін алу еді. Вардар Бановинасы деп аталатын аймақ Болгария мен Батыс Македонияны басып алған итальяндықтар арасында бөлісті. Болгарияның Македонияны басып алуы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін «Жаңа жерлер» деп аталатын аймақтың құқықтық мәртебесін халықаралық жазықта ресми мойындауға дейін уақытша басқару ретінде қарастырылды. Болгария әкімшілігі бұрынғы Югославия Корольдігінің ең кедей аймағы болған аймақтың экономикалық жаңаруына зор үлес қосты, жергілікті жерсіз шаруаларға егістік жерлерді бөлу және көптеген жаңа бастауыш және орта мектептер ашу сияқты шараларды енгізу арқылы. Болгар этникалық тегі бар жергілікті тұрғындарға толық болгар азаматтығы берілді. Жалпы, болгарлар бұрынғы Югославияның Вардар Бановинасын қосып алуды ұлттық біртүтастыққа жетудің жолы деп есептеді. Екі жаңа облыс (провинция) құрылды және көптеген мемлекеттік лауазымдар жергілікті халықтың өкілдерімен толтырылды. Грекияның неміс оккупациясы кезінде (1941–1944) Грек коммунистік партиясы (ГКП) өзінің әскери бөлімі EAM ELAS (Ұлттық азаттық фронты) арқылы негізгі қарсылық күші болды. EAM-ның көптеген мүшелері славян тілінде сөйлесе білді, олардың болгар, грек немесе ерекше македониялық санасы болды. Бұл жағдайды пайдаланып, ГКП Югославия жетекшісі Титомен бірлесіп, СНОФ құрды, ол Грекия Македониясы үшін жоспарлар жасауға жеткілікті амбициялы болды. Осы мақсатта ол Македонияның Ұлттық азаттық үшін антифашистік ассамблеясын (ASNOM) құрды, бұл бүкіл Македония аймағына нақты азаттық сипатын берді. Сонымен қатар, ГКП Грекия азаматтық соғысында жеңіске жеткені утопиялық екенін түсінгендіктен, Грекия аймағын қоса алғанда, үлкен Македония идеясын қолдады. Кейіннен EAM мен СНОФ саясаттағы мәселелер бойынша келіспей қалды және ақыры таратылды, соңғысы Грекиядан қуылды (1944).
Bulgaria joined the Axis powers in 1941, when German troops prepared to invade Greece from Romania reached the Bulgarian borders and demanded permission to pass through Bulgarian territory. Threatened by direct military confrontation, Tsar Boris III had no choice but to join the Tripartite pact, which officially happened on 1 March 1941. There was little popular opposition, since the Soviet Union was in a non aggression pact with Germany. On 6 April 1941, despite having officially joined the Axis Powers, the Bulgarian government maintained a course of military passivity during the initial stages of the invasion of Yugoslavia and the Battle of Greece. As German, Italian, and Hungarian troops crushed Yugoslavia and Greece, the Bulgarians remained on the sidelines. The Yugoslav government surrendered on 17 April. The Greek government was to hold out until 30 April. On 20 April, the period of Bulgarian passivity ended. The Bulgarian Army entered the Aegean region. The goal was to gain an Aegean Sea outlet in Thrace and Eastern Macedonia and much of eastern Serbia. The so called Vardar Banovina was divided between Bulgaria and Italians which occupied West Macedonia. The Bulgarian occupation of Macedonia was technically viewed as interim administration in anticipation of a conclusive internationally recognized settlement of the legal status of the so called "New Lands" after the end of the Second World War. Bulgarian administration greatly contributed to economic rebirth of the region – the poorest one in the former Kingdom of Yugoslavia – through introducing measures such as allotment of arable lands to local landless peasantry and by establishing plenty of new elementary and secondary schools. Local population with Bulgarian ethnic origins was given full Bulgarian citizenship. In general, Bulgarians themselves regarded the incorporation of former Yugoslav Vardar Banovina as a way to achieve national unity. Two new oblasts (provinces) were formed and most public vacancies were filled up with representatives of the local population. During the German occupation of Greece (1941–1944), the Greek Communist Party KKE was the main resistance factor with its military branch EAM ELAS (National Liberation Front). Although many members of EAM were Slavic speaking, they had either Bulgarian, Greek or distinct Macedonian conscience. To take advantage of the situation KKE established SNOF with the cooperation of the Yugoslav leader Tito, who was ambitious enough to make plans for Greek Macedonia. For this he established the Anti Fascistic Assembly for the National Liberation of Macedonia (ASNOM) giving an actual liberating character to the whole region of Macedonia. Besides, KKE was very positive to the option of a greater Macedonia, including the Greek region, since it realized that a victory in the Greek Civil War was utopic. Later EAM and SNOF disagreed in issues of policy and they finally crashed and the latter was expelled from Greece (1944).
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Соғыстың аяқталуы Грекияға бейбітшілік әкелмеді, және үкімет күштері мен ЕАМ арасындағы қақтығыс екі тараптан да шамамен 50 000 адамның қаза болуына әкелді. 1949 жылы коммунистердің жеңілісі олардың славян тілінде сөйлейтін мүшелерін Грекияны тастап кетуге немесе грек тілін және тегін толық қабылдауға мәжбүр етті. Славян азшылықтары кемсітілді және тіпті азшылық ретінде мойындалмады. 1923 жылдан бастап Грекияда халықаралық деңгейде мойындалған жалғыз азшылық – Батыс Фракиядағы мұсылмандар. Югослав Македониясы – Югослав коммунистік көшбасшысы Иосип Броз Титоның партизан қозғалысын дамытуға мүмкіндік бермеген жалғыз аймақ болды, себебі аймақтың үлкен бөлігі болгарлар тарапынан оккупацияланған еді. Жағдайды жақсарту мақсатында 1943 жылы Тетово қаласында Македония Коммунистік партиясы құрылды, оның мақсаты Остік күштерге қарсы қарсылықты қолдау болды. Алайда, болгарлардың зорлық-зомбылық көрсетуі азаматтық халықтың моральдық қолдауын жоғалтуға әкелді. Соғыс аяқталған кезде "македониялық ұлттық сана, қырағы тәжірибеден туған, Софиядан басқару Белградтан басқарудан кем емес деген жалпы сенімнен басқа ештеңе болған жоқ. Бірақ егер македониялық ұлт болмаса, онда Македония Коммунистік партиясы болды, оның айналасында Македония Халық Республикасы құрылды". Тито соғыстан кейін Югослав Македониясын Сербиядан бөліп шығарды. 1946 жылы ол жаңа федеративтік Югославияның республикасы (Македония Социалистік Республикасы) ретінде Скопье астанасымен құрылды. Тито сонымен қатар Югослав Македониясының славян халқының Болгариямен байланысын үзу мақсатында бөлек македониялық ұлт тұжырымын қолдады. Сербия православие шіркеуінен бөлініп, Македония православие шіркеуі құрылды. Коммунистік партия болгарлық көзқарастарды басуға тырысты, олар қатаң жазаланды. Грекия шекарасынан өтетін славян тілінде сөйлейтіндер АҚШ және Грекия тарапынан Грек мемлекетінің ішіндегі "бесінші колонна" ретінде қарастырылды және олардың азшылық ретінде болуы ресми түрде жоққа шығарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс және Грекиядағы азаматтық соғыстан кейінгі қиын экономикалық жағдайларға байланысты көптеген грек тілінде сөйлейтін жергілікті тұрғындармен бірге аймаққа гректер қоныстанды (әсіресе Австралияға). 1959-1967 жылдары белгілі бір либерализация болғанымен, Грекияның әскери диктатурасы қатаң шектеулерді қайта енгізді. Грекия демократияға оралғаннан кейін жағдай біртіндеп жақсарды, бірақ тіпті 1990 жылдары халықаралық құқық қорғаушылар Грекияны македониялық славяндық саяси белсенділерді "қудалауы" үшін сынады, олар өздерінің саяси партиясын (Радуга) еркін сақтай алады. Грекияның Македония аймағының басқа жерлерінде соғыстан кейінгі экономикалық даму қарқынды болды және бұл аймақ тез арада аймақтың ең гүлденген бөлігіне айналды. Жағалау, әсіресе Халкидики түбегінде туризм үшін қарқынды дамыды. Георгий Димитровтың басшылығымен, Кеңес Одағына адал және Коминтерннің басшысы болған Болгария бастапқыда ерекше македониялық сәйкестіктің бар екенін қабылдады. Пирин Македониясы Югослав Македониясына қосылуға келісім болды, сондықтан 1946 жылғы халық санағында халық өзін "македониялық" деп жариялауға мәжбүр болды. Бұл наразылық тудырды және көптеген адамдар түрмеге қамалды немесе Пирин Македониясынан тыс ауылдық аймақтарда интернирленді. Титоның Кеңес блогынан бөлініп кетуінен кейін бұл позициядан бас тартылды және македониялық этностың немесе тілдің бар екендігі жоққа шығарылды.
The end of the War did not bring peace to Greece and a strenuous civil war between the Government forces and EAM broke out with about 50,000 casualties for both sides. The defeat of the Communists in 1949 forced their Slav speaking members to either leave Greece or fully adopt Greek language and surnames. The Slav minorities were discriminated against, and not even recognised as a minority. Since 1923 the only internationally recognized minority in Greece are the Muslims in Western Thrace. Yugoslav Macedonia was the only region where Yugoslav communist leader Josip Broz Tito had not developed a Partisan movement because of the Bulgarian occupation of a large part of that area. To improve the situation, in 1943 the Communist Party of Macedonia was established in Tetovo with the prospect that it would support the resistance against the Axis. In the meantime, the Bulgarians' violent repression led to loss of moral support from the civilian population. By the end of the war "a Macedonian national consciousness hardly existed beyond a general conviction, gained from bitter experience, that rule from Sofia was as unpalatable as that from Belgrade. But if there were no Macedonian nation there was a Communist Party of Macedonia, around which the People's Republic of Macedonia was built". Tito thus separated Yugoslav Macedonia from Serbia after the war. It became a republic of the new federal Yugoslavia (as the Socialist Republic of Macedonia) in 1946, with its capital at Skopje. Tito also promoted the concept of a separate Macedonian nation, as a means of severing the ties of the Slav population of Yugoslav Macedonia with Bulgaria. A separate Macedonian Orthodox Church was established, splitting off from the Serbian Orthodox Church. The Communist Party sought to deter pro Bulgarian sentiment, which was punished severely. Across the border in Greece, Slavophones were seen as a potentially disloyal "fifth column" within the Greek state by both the US and Greece, and their existence as a minority was officially denied. Greeks were resettled in the region many of whom emigrated (especially to Australia) along with many Greek speaking natives, because of the hard economic conditions after the Second World War and the Greek Civil War. Although there was some liberalization between 1959 and 1967, the Greek military dictatorship re imposed harsh restrictions. The situation gradually eased after Greece's return to democracy, although even as recently as the 1990s Greece has been criticised by international human rights activists for "harassing" Macedonian Slav political activists, who, nonetheless, are free to maintain their own political party (Rainbow). Elsewhere in Greek Macedonia, economic development after the war was brisk and the area rapidly became the most prosperous part of the region. The coast was heavily developed for tourism, particularly on the Halkidiki peninsula. Under Georgi Dimitrov, Soviet loyalist and head of the Comintern, Bulgaria initially accepted the existence of a distinctive Macedonian identity. It had been agreed that Pirin Macedonia would join Yugoslav Macedonia and for this reason the population was forced to declare itself "Macedonian" in the 1946 census. This caused resentment and many people were imprisoned or interned in rural areas outside Pirin Macedonia. After Tito's split from the Soviet bloc this position was abandoned and the existence of a Macedonian ethnicity or language was denied.