Кіріспе

Америкалық плазма физигі Роберт Джордж Джахн (1 сәуір 1930 жыл – 15 қараша 2017 жыл) – американдық плазма физигі, аэроғарыш ғылымдарының профессоры және Принстон университетінің инженерлік факультетінің деканы. Джахн сонымен қатар, 1979 жылдан 2007 жылға дейін жұмыс істеген Принстон инженерлік аномалияларды зерттеу зейіні (PEAR) парапсихологиялық зерттеу бағдарламасының негізін қалаушысы болды.

Мансап

Жах 1951 жылы инженерлік физикадан B.S.E., 1953 жылы физика ғылымдарының магистрі (M.A.), ал 1955 жылы физика бойынша докторлық дәрежесін (Ph.D.) алды – барлығы Принстон университетінен. Ол Лихай университетінің физика кафедрасында, Калифорния технология институтында және 1962 жылдан бастап Принстонда профессорлық қызмет атқарды. Сондай-ақ, ол NASA Льюис зерттеу орталығында жұмыс істеді. Өмірі бойы Жах электр қуатымен жұмыс істейтін ғарыш кемелерін жасаумен айналысты және NASA мен АҚШ Әуе күштерімен бірлесіп, кеңейтілген аэроғарыш қозғалтқыш жүйелері бойынша бірнеше маңызды ғылыми-зерттеу бағдарламаларын басқарды. 1961 жылы ол Принстон университетінде электрлік қозғалтқыштар және плазмалық динамика зертханасын құрып, оны үштен астам он жыл бойы басқарды. 1971 жылдан 1986 жылға дейін Принстон университетінің Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебінің деканы болды. Жах Американың Аэронавтика және Астронавтика институтының мүшесі және оның Электрлік қозғалтқыштар техникалық комитетінің төрағасы болды. Ол NASA ғарыш ғылымдары мен технологиясы жөніндегі консультативтік комитетінің мүшесі және 1985 жылдан 2001 жылға дейін Hercules Inc. директорлар кеңесінің мүшесі болды, онда ол Технология комитетінің төрағасы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Төтенше жағдайлар комитеті, Тағайындау комитеті және Әлеуметтік жауапкершілік комитетінде жұмыс істеді. 2001 жылы 70 жасқа толғанда Hercules Inc. басқармасынан кетті. Жах спутниктерге қозғалтқыш жүйелерін өндіретін Elwing компаниясының төрағасы болды, өмірінің соңына дейін осы қызметін атқарды.

Парапсихология зерттеулері

Сондай-ақ, Ян көптеген жылдар бойы психокинезді ("ПК") зерттеумен айналысты. Бренда Даннмен бірге 1979 жылы электронды кездейсоқ оқиғалар генераторларына күш түсіретін төмен деңгейдегі психокинетикалық әсерлерді зерттеу жөніндегі студенттік жобадан кейін Принстон инженерлік аномалияларды зерттеу зертханасын (PEAR) құрды. Жылдар бойы Жан мен Данн субъектінің ниеті мен кездейсоқ нәтижелер арасында тікелей себеп-салдар байланысын көрсететін, шағын физикалық масштабтағы, статистикалық тұрғыдан маңызды көптеген нәтижелер жасағанын мәлімдеді. Янның басшылығымен жүргізілген эксперименттер қашықтықтан көру және парапсихологияның басқа да тақырыптарын зерттеді. 1982 жылы IEEE журналының редакторларының шақыруымен Ян психикалық құбылыстарды инженерлік көзқараспен жан-жақты қарастырды. Журнал редакторлары шақырған психолог Рей Хайманның осы шолуға жасаған кейінгі сынды пікірі, Янның жұмысын психикалық зерттеулердің ұзақ тарихының аясында талқылады. Психолог Джеймс Алкок Янның зерттеулерін кеңінен қарап, "айқын әдістемелік проблемалар" бар екенін анықтады. Физик Стэнли Джефферс Янның жұмысындағы статистикалық қателерді көрсетті. 2007 жылы Жан PEAR зертханасын жапты.

Құрмет пен марапаттар

Жан қайтыс болғанға дейін Ғылыми зерттеулер қоғамының вице-президенті болды. Жан Андхра университетінен ғылым докторы дәрежесін алды. Ол "Электрлік итерудегі ерекше жетістіктері үшін" Стулингер медалін алды. 2012 жылы ол зымырандық итеру жүйелерін әзірлеу немесе қолданудағы ерекше жетістіктері үшін AIAA Wyld Propulsion Award сыйлығымен марапатталды. Ол "Реальность шегі: физикалық әлемдегі сананың рөлі" (Б.Дуннмен бірге) және "Электрлік итеру физикасы" кітаптарын, сондай-ақ түрлі техникалық салалар бойынша жарияланымдар жазды. Жанның парапсихология саласындағы көптеген мақалалары "Ғылыми зерттеулер журналында" және осыған ұқсас, негізінен маргиналды ғылымға бағытталған басылымдарда жарияланды. Оның соңғы наградасы – 2017 жылғы IAC ғылыми сыйлығы, сана ғылымына өмір бойы қосқан үлесі үшін, ол 2017 жылғы Майамиде өткен Халықаралық сана конгресінде табыс етілді.

Қабылдау

1984 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясы АҚШ Армиясының зерттеу институтының сұрауы бойынша 130 жылдық парапсихологияның ең сенімді дәлелдерін бағалау үшін ғылыми комиссия құрды. Оның мақсатының бір бөлігі – ПФ-тың әскери қолданылуын зерттеу, мысалы, жаудың қару-жарағын қашықтан тоқтату немесе бұзу. Комиссия ПФ-қа сене қоятын әртүрлі әскери қызметкерлерден хабар алды және ПИАР зертханасына, сондай-ақ микро ПФ эксперименттерінен оң нәтиже алған екі басқа зертханаға сапар шекті. Комиссия макро ПФ эксперименттерін иллюзионистердің алдауына мүмкіндік беретіні үшін сынға алды және барлық микро ПФ эксперименттері "ғылыми тәжірибе талаптарына сәйкес келмейді" деді. 1987 жылы жарияланған қорытындысында психокинездің бар екеніне ғылыми дәлелдер жоқ екені айтылды. Ғылым жазушысы Кендрик Фрейзер Жахнның эксперименттерінде әрбір сессиядағы топтық сынақтардың реттілігін кездейсоқ таңдамау, деректерді манипуляциялаудан сақтау шаралары туралы жеткіліксіз ақпарат және деректерді іріктеу мүмкіндігі болғандықтан қателіктер болғанын жазды. Жанның "кездейсоқ машиналарды" пайдалана отырып жүргізген психокинездік эксперименттері "өте шағын әсер" көрсетті, ол қысқа экспериментте байқауға жеткіліксіз, бірақ көптеген сынақтарда кездейсоқтықтан шағын статистикалық ауытқуды тудыруы мүмкін. Физик Роберт Л. Парк, нақты кездейсоқ машиналар болмағандықтан, қолданылған машиналардың кездейсоқ болуы күмәнді екенін айтты; сондықтан кездейсоқтықтың жоқтығы көптеген сынақтардан кейін ғана көрінуі мүмкін. Парк, егер адам санасы шынымен де материяға әсер ете алса, онда парапсихологтарға осындай құбылысты өлшеу оңай болар еді деп санайды, осы психокинетикалық күшті пайдаланып микробалансты бұру арқылы, бұл күмәнді статистиканы қажет етпейді; "әрине, себебі (олар өлшемейді), микробаланс қимылдаудан бас тартады". Парк Жахн сияқты статистикалық зерттеулердің парапсихологияда танымал болу себебі, олар эксперимент жүргізушінің көзқарасын қолдау үшін пайдаланылатын белгісіздік пен қателік мүмкіндіктерін ұсынады деп болжайды. Парк: "психикалық құбылыстардың ешқандай дәлелі табылмады. Жахн мен Радин сияқты парапсихологтар жасаған барлық сынақтарға және көп жылдар бойы жиналған көптеген деректерге қарамастан, нәтижелер бүгін олар эксперименттерді бастаған кездегіден гөрі сенімдірек емес" деп жазды. Пиглюиччи Жахн мен ПИАР тобы қолданған статистикалық талдау "p-мәні" деп аталатын шамаға сүйенгенін, бірақ p-мәндерімен проблема, егер сынақтар саны (үлгі мөлшері) ПИАР-дағыдай үлкен болса, онда жасанды түрде төмен p-мәнін табуға кепілдік беріледі, бұл статистикалық "маңызды" нәтижеге ие болып көрінеді, бірақ тәжірибелік құралдағы шағын бұрмалаудан басқа ештеңе болмайды. Роберт Л. Парк ПИАР туралы: "Бұл ғылым үшін ұят, және менің ойымша, Принстон үшін де ұят" деді.