Кіріспе

Швед инженер-электригі, плазма физигі және Нобель сыйлығының лауреаты Ханнес Олоф Гёста Альфвен (30 мамыр 1908 – 2 сәуір 1995) – швед инженер-электригі, плазма физигі және 1970 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Ол қазір Альфвен толқындары деп аталатын магнегидродинамикалық (МГД) толқындар класын сипаттады. Бастапқыда электр қуаты инженері ретінде білім алған, кейін плазма физикасы және электр техникасы салаларында зерттеу және оқыту қызметімен айналысты. Альфвен плазма физикасына көптеген үлес қосты, соның ішінде солтүстік шамының (Aurorae) мінез-құлқы, Ван Аллен сәулелендіру белдеулері, магниттік дауылдардың Жердің магнит өрісіне тигізетін әсері, Жердің магнит сферасы және Самағал галактикасындағы плазманың динамикасын сипаттайтын теориялар бар.

Білім

Альфвен 1934 жылы Уппсала университетінен PhD дәрежесін алды. Оның диссертациясы "Жоғары жиілікті электромагниттік толқындарды зерттеу" деп аталды.

Алғашқы жылдар

1934 жылы Альфвен Швецияның Стокгольм қаласында Уппсала университетінде және Нобель физика институтында (кейіннен Мане Зигбан физика институты деп аталды) физика пәнін оқытты. 1940 жылы Стокгольмдегі Корольдік технология институтында электромагниттік теория және электр өлшемдері профессоры болды. 1945 жылы ол электроника кафедрасының сайлаусыз лауазымын алды. 1963 жылы оның лауазымы Плазма физикасы кафедрасы болып өзгертілді. 1954 жылдан 1955 жылға дейін Альфвен Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы филиалында Фулбрайт стипендиаты болды. 1967 жылы Швецияны тастап, Кеңес Одағында біраз уақыт өткізгеннен кейін, ол АҚШ-қа көшті. Альфвен Калифорния университетінің Сан-Диего және Оңтүстік Калифорния университетінің электр инженерия факультеттерінде жұмыс істеді.

Кейінгі жылдар

1991 жылы Альфвен Калифорния университетінің Сан-Диегодағы электр инженериясы профессоры және Стокгольмдегі Корольдік технология институтында плазма физикасы профессоры қызметінен зейнетке шықты. Альфвен өмірінің соңғы жылдарын Калифорния мен Швецияны кезекпен барып-келіп өткізді. Ол 86 жасында дүние салды.

Жеке өмір

Альфвен әйелі Керстинмен 67 жыл (1910-1992) бірге өмір сүрді. Олар бес бала тәрбиеледі – бір ұл және төрт қыз. Ұлдары дәрігер, ал қыздарының бірі жазушы, екіншісі Швецияда заңгер болды. Жазушы – Ингер Альфвен, Швецияда туындыларымен кеңінен танымал. Композитор Уго Альфвен – Ханнес Альфвеннің сіңілісінің күйеуі болды. Альфвен ғылым тарихын, шығыс философиясын және дінтануды зерттеді. Діни көзқарастары бойынша, Альфвен дінге сенімсіз және дінге сыни тұрды. Ол швед, ағылшын, неміс, француз, орыс тілдерін, сондай-ақ испан және қытай тілдерін білді. Альфвен жоғары деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды қауіпсіз басқарудың қиындықтарына үлкен алаңдаушылық білдірді. Ол сонымен қатар космология мәселелерімен және полярлық сәулелер физикасының барлық аспектілерімен қызығушылық танытты, Шредердің полярлық сәулелерге арналған танымал кітабын – «Das Phänomen des Polarlichts» пайдаланды. Альфвен, Тредер және Шредердің хаттары Тредердің 70 жылдық мерейтойына арналған жинақта жарияланды. Ханс Юрген Тредер, Ханнес Альфвен және Вильфрид Шредер арасындағы қарым-қатынастарды Шредер өз жарияланымдарында толыққанды талқылады. Альфвен 1995 жылдың 2 сәуірінде 86 жасында Дюрсхолмда қайтыс болды.

Марапаттар мен құрметтер

Еуропалық физикалық қоғам плазма физикасына елеулі үлес қосқандығы үшін әр жыл сайын Ханнес Альфвен атындағы сыйлықты тағайындайды. 1778 Альфвен астероиді оның құрметіне аталған.