Кіріспе

Үлкен плазма құрылғысы (көбінесе LArge Plasma Device немесе LAPD деп стильдестіріледі) – UCLA-да орналасқан эксперименталды физикалық құрылғы. Ол плазма физикасының эксперименталды зерттеулері үшін көп мақсатты зертхана ретінде жобаланған. Құрылғы 1991 жылы жұмыс істеуге кірісті және 2001 жылы қазіргі нұсқасына жаңартылды. Қазіргі заманғы LAPD – АҚШ Энергетика министрлігінің, Фьюжн Энергия ғылымдары және Ұлттық ғылым қоры қолдауымен жұмыс істейтін, Негізгі плазмалық ғылым орталығының (немесе BaPSF) ұлттық бірлескен зерттеу орталығы үшін негізгі құрылғы болып табылады. Құрылғының жұмыс уақытының жартысы басқа мекемелер мен ұйымдардағы ғалымдарға жыл сайынғы өтініш арқылы уақытқа қатысу мүмкіндігімен беріледі.

Тарих

LAPD-нің алғашқы нұсқасы 1991 жылы Уолтер Гекельман басқаратын команда құрастырған 10 метрлік құрылғы болды. Құрылысы 3,5 жылға созылды және оны Теңіз зерттеулер басқармасы (ONR) қаржыландырды. 1999 жылы 20 метрлік нұсқаға маңызды жаңарту ONR және NSF Major Research Instrumentation сыйлығы арқылы қаржыландырылды. Бұл маңызды жаңарту аяқталғаннан кейін, 2001 жылы АҚШ Энергетика министрлігі мен Ұлттық ғылым қоры берген 4,8 миллион долларлық грант негізгі плазма ғылымы орталығын құруға және LAPD-нің осы ұлттық пайдаланушы орталығының бөлігі ретінде жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Геккелман 2016 жылға дейін орталық директоры болды, содан кейін Трой Картер BaPSF директоры болды.

Машинаның жалпы көрінісі

LAPD – бұл жоғары (1 Гц) қайталану жиілігінде жұмыс істейтін, Альфвен толқындарын қолдауға жеткілікті физикалық көлемдегі күшті магниттелген фонолық плазманы құрайтын сызықтық импульстік разряд құрылғысы. Плазма 20 метрлік ұзындығы және 1 метрлік диаметрі бар цилиндрлі вакуумдік камераның бір жағындағы барий оксиді (BaO) катоды мен аноды арасындағы разряд арқылы жасалады (сызба). Соның нәтижесінде пайда болатын плазмалық бағананың ұзындығы шамамен 16,5 метр, ал диаметрі 60 см. Камераны айналдыра орналасқан үлкен электромагниттердің тізбегі арқылы туындайтын фонолық магниттік өріс 400 гаусстан 2,5 килогауссқа дейін (40-250 мТ) өзгеруге мүмкіндік береді.

Плазма көздері

LAPD-дегі плазманың негізгі көзі барий оксидімен (BaO) қапталған катодтан шығарылатын разряд арқылы туындайды, ол термоиондық эмиссия арқылы электрондарды шығарады. Катод LAPD-нің соңына жақын орналасқан және біркелкі түрде шамамен 900°C-қа дейін қыздырылатын жұқа никель табағынан жасалған. Ток тізбегі аз қашықтықта орналасқан молибден желілі анодпен жабылады. Типикалық разряд тогы 3-8 килоамперді, 60-90 вольтта, 4 Фарад сыйымдылық банктерімен қамтамасыз етілген арнайы жасалған транзисторлық коммутатормен қамтамасыз етіледі. Қажет болған жағдайда, қызып, тығыз плазманы жасау үшін 2010 жылы лантан гексаборидінен (LaB6) жасалған қосымша катод көзі әзірленді. Ол 20x20 см² ауданы құрайтын төрт шаршы плиткадан тұрады және LAPD-нің екінші жағында орналасқан. Контур сонымен қатар молибден желілі анодпен жабылады, оны машинаның ішінде төмен орналастыруға болады, және ол BaO катод көзін жабу үшін қолданылатын анодтан сәл кішірек. LaB6 катоды әдетте графит қыздырғышымен 1750°C-тан жоғары температураға дейін қыздырылады және 150 вольтта 2,2 килоамперлік разряд тогын тудырады. LAPD-дегі плазма әдетте 1 Гц жиілігімен импульстік түрде жасалады, ал фонындағы BaO көзі бір уақытта 10-20 миллисекундқа қосылады. Егер LaB6 көзі қолданылса, ол әдетте BaO катодымен бірге, бірақ әрбір разряд циклының соңына жақын қысқа мерзімге (шамамен 5-8 мс) разрядтанады. Оксидті катодты плазма көзін пайдалану, разряд үшін жақсы жобаланған транзисторлық коммутатормен бірге, кадрдан кадрға өте тұрақты плазма ортасын жасауға мүмкіндік береді. BaO плазма көзінің бір қызықты ерекшелігі – оның "Альфвен масері" ретінде әрекет ету қабілеті, ол үлкен амплитудалы, когерентті қисайған Альфвен толқындарының көзі болып табылады. Резонанстық қуыс жоғары шағылыстырылатын никель катодымен және жартылай өткізгіш желілі анодтан құралады. Көз LAPD-нің негізгі фонындағы магниттік өрісін тудыратын соленоидтың соңында орналасқандықтан, қуыстың ішінде магниттік өрістің градиенті болады. Қисайған толқындар иондық циклотрон жиілігінен жоғары таралмайтындықтан, оның практикалық әсері қоздырылатын режимдерге сүзгі ретінде әрекет етуі мүмкін. Мазерлік белсенділік магниттік өріс күші мен разряд тогының белгілі бір комбинацияларында спонтанды түрде пайда болады және практикалық тұрғыда машина пайдаланушысы оны қосуы (немесе болдырмауы) мүмкін.

Зондтар

Негізгі диагностикалық құрал – жылжымалы зонд. Электрондардың салыстырмалы түрде төмен температурасы зондты құрастыруды жеңілдетеді және экзотикалық материалдарды қолдану қажеттілігін жояды. Көптеген зондтар ұйымның ішінде жасалады және магниттік өріс зондтары, Лангмуир зондтары, Мах зондтары (ағынды өлшеу үшін), электр диполь зондтары және тағы да басқаларын қамтиды. Стандартты зонд дизайны сыртқы пайдаланушыларға қажет болған жағдайда өз диагностикалық құралдарын әкелуге мүмкіндік береді. Әрбір зонд жеке вакуумдық құлпы арқылы орнатылады, бұл құрылғы жұмыс істеп тұрғанда зондтарды қосуға және алып тастауға мүмкіндік береді. 1 Гц қайталау жиілігі және фондық плазманың жоғары тұрақтылығы зор деректер жиынтығын жылдам жинауға мүмкіндік береді. LAPD-дегі эксперимент әдетте секундына бір рет қайталанады, толық бақылау жиынтығын жинау үшін қажетті сағаттар немесе күндер бойы. Бұл, көптеген басқа құрылғыларда қолданылатын үлкен зондтық массивтерге қарағанда, аз ғана жылжымалы зондтарды пайдалана отырып эксперименттерді диагностикалауға мүмкіндік береді. Құрылғының барлық ұзындығы "сфералық буындармен" (LAPD қызметкері ойлап тапқан вакуумдық герметикалық бұрыштық жалғауыштар) жабдықталған, бұл зондтарды тік және көлденең бағытта орнатуға және айналдыруға мүмкіндік береді. Іс жүзінде, бұл компьютерлік басқарудағы моторлы зондтық жетектермен бірге қолданылады, осы арқылы кез келген қажетті зондты пайдалана отырып, фондық плазманың "жазықтықтарын" (тік қималарын) алуға болады. Алынатын деректер көлеміне (жазықтықтағы нүктелер санына) тек 1 Гц жиілігімен жазбаларды тіркеуге жұмсалатын уақыт шектеу қояды, сондықтан әртүрлі осьтік орналасулардағы көптеген жазықтықтардан тұратын үлкен көлемді деректер жиынтығын құрастыруға болады. Мұндай көлемдік өлшемдерден жасалған визуализацияларды LAPD галереясында көруге болады. Сфералық буындарды қоса алғанда, машинада барлығы 450 кіру порты бар, олардың кейбіреулерінде оптикалық немесе микротолқындық бақылау үшін терезелер орнатылған.

Басқа диагностика

LAPD-де зондтық өлшемдерді толықтыру үшін тағы да бірнеше диагностикалық құралдар қолжетімді. Оларға фотодиодтар, микротолқындық интерферометрлер, жоғары жылдамдықты камера (3 нс/кадр) және лазерлік люминесценция жатады.