Кіріспе

Бондокуу (var. Бондюку, Бонтуку) – Кот-д’Ивуардың солтүстік-шығысындағы қала, Абиджаннан солтүстік-шығысқа қарай 420 км жерде орналасқан. Занзан ауданы мен Гонтуго облысының орталығы болып табылады. Сондай-ақ, Бондокуу коммунасы және Бондокуу департаментінің субпрефектурасының орталығы. Қала Гана шекарасына жақын, Гананың Сампа қаласынан шекараның ар жағында жатыр. Қала негізгі A1 тас жолының торабында, солтүстікке Соробангоға, ал шығысқа Ганаға қарай баратын жолдармен орналасқан.

Тарих

Бигу Бэйквеллдің айтуынша, "қатыгез ішкі күрестердің нәтижесінде" тасталды. Бондюку "ескі қаланың құлауынан кейін Бигу Джуланың ең маңызды қонысы" болды. "Бұл қала Бего тұрғындарының көп бөлігімен салынған, ал хаусалар оны жай ғана орны ауысқан деп есептеп, Биту деп атады". Алғашқыда диула сауда орталығы болған Бондукууді XVII ғасырдың басында акан халқы – аброндар басып алды, ол тез арада Гьяман мемлекетінің экономикалық орталығына айналды. 1888 жылдың 13 қарашасында француз офицері Треих Лаплен Бондукудың аброндар патшасымен қорғау шартына қол қойды, бірақ қала 1895 жылдың қыркүйегінен 1897 жылдың шілдесіне дейін Саморидің билігіне көшті. Ол, жақын жердегі орталықтардан айырмашылығы, ескі қаланы бұрмалаған жоқ, керісінше, аброндарды мұсылман диулаларымен ауыстырды. Француздар 1899 жылы қаланы Француз Батыс Африкасына қосты. Колониялық кезеңнің соңында қала үлкен ауылға дейін кішірейді, жақын орналасқан Лоти әкімшілік орталығынан қалып қойды. 1964 жылы ол өңірінің әкімшілік орталығы болып тағайындалды және сол кезде ең ірі қала мәртебесін қайта алды, сонымен қатар Буна, Танда және Бондуку округтерін басқаратын префекттің резиденциясы болды. 1980 жылы қала PDCI RDA үкіметіне қарсы болған студенттер ұйымдастырған алғашқы орта мектеп ереуілінің ортасы ретінде белгілі болды. Кот-д'Ивуар азамат соғысы кезінде үкіметтік және көтерісшілер бақылауындағы аймақтардың шекарасында Бондукуу Кот-д'Ивуардағы Біріккен Ұлттар Ұйымы операциясының (БҰҰЖО) негізгі солтүстік-шығыс базасына айналды.

Халық саны

2014 жылғы халық санауында қаланың халқы 117 453 адамды құрады. Бұл 2005 жылы шамамен 45 мың, ал 2007 жылы 60 мың адамды құрағаннан кейін күрт өсімді көрсетеді. Қаланың сауда орталығы ретіндегі рөлі оны әртүрлі этникалық топтардың мекеніне айналдырды. Қоршалған ескі қала (Медина) алыстан келген этникалық аудандарды қамтиды, олардың көпшілігі бастапқыда ұзақ қашықтықтағы сауда желілерінің бір бөлігі ретінде бұл аймаққа келген. Оларға Конг империясының жауынгерлері Уаттара тайпаларымен байланысты Донзо Уаттара Дюланың Донзососы, ең танымал ислам мектептері орналасқан Тимите Дюланың Джиминисо/Лимамсосы, Хауса саудагерлерінің Малагасо ауданы, сондай-ақ негізінен христиан дінін ұстанатын Бамбарасо ауданы кіреді. Әрқайсысының өз клан басшысы мен ерекшелігі бар басқа дәстүрлі мұсылман аудандарына Каридуласо, Камагая, Коко, Хвеласо, Ненея және Кумаласо аудандары жатады. Абран Монт Занзан сияқты аудандар оңтүстік-батыста Вамо өзенімен шектелген ескі қаладан тыс жерде орналасқан. Бая өзені де батыстағы қала маңымен шектеседі. Көбінесе мұсылман дінін ұстанатын әр топ өз мешітінің айналасында бірігіп, қалаға «мың мешіт қаласы» деген атты сыйлады. Солтүстік аймақтардың ықпалымен Бондукудегі көптеген мешіттер Судандық сәулет стилінде салынған, бұл Тімбукту немесе Дженне сияқты солтүстік қалаларында кең таралған. Бұл қаланың діни білім орталығы ретіндегі маңыздылығын арттырды. Француздар христиан дінін енгізді, және қала сонымен қатар Бондуку Рим-католик епархиясының орталығы болып табылады. Ескі қаладан тыс жердегі маңызды аудандарға «Монт Занзан», «Лицей», «ТП» және «Кэмп Милитер» жатады. Қала сыртындағы тарихи орындарға Сокодағы (шығыс жақта) Акан салтанатты орталығы, Монтиамодағы керамика шеберханалары, Велетчейдегі (солтүстік жақта) Абран соғыс басшысының қазынасы және Голидегі (батыс жақта) француз отаршылдық кезеңіне қатысты плантациялар кіреді. Қала мәдени шараларымен де белгілі, оның ішінде ямс жинау фестивалі, Сакарабуту (жауынгерлер шеруі) және Куруби әйелдер шеруі (екеуі де Рамазан айының соңында тойланады). Диола, Манде және Акан халықтарынан басқа, Гонтуго департаменті Нафаанра, Коланго және Лоби сияқты этникалық топтардың мозаикасына ие.

Қызметтер

Қалада бастауыштан жоғары білімге дейінгі бірнеше мектеп, аймақтық аурухана және Кот-д'Ивуардың екінші лигасының футбол клубы – «Скарабуту Спорт де Бондоку» орналасқан. Бондокуде IATA коды BDK болатын Соко әуежайы бар. 2014 жылы Бондоку субпрефектурасының халқы 117 453 адамды құрады.

Ауылдық этникалық қақтығыс

1990 және 2000 жылдары Бондоку Куланго шаруалары (Гананың Нкуранг халқын құрайтын Гур халқы) мен жақында Буна бөлімінен көшіп келген Лоби халқы арасында мерзімік этникалық қақтығыстар болды. Екі этностың арасындағы қақтығыстар кем дегенде 1993 жылдан бері жалғасып келеді, ол кезде Лоби малшыларының аймақта қоныстану әрекеттері салдарынан ұрыс-жанжалдар басталған. Абуабу, Гонзаквиль және Марахуи ауылдарындағы қақтығыстар мен қарсы қақтығыстар нәтижесінде бірнеше ондаған адам қаза тапты, ал 2002 және 2008 жылдары Кот-д'Ивуардағы азаматтық соғыс кезінде жағдай ушықты. Азаматтық соғыстың ресми емес атысты тоқтату желісі Бондоку бөлімі арқылы өтті, нәтижесінде Занзанның көп бөлігі (Буна бөлімінен басқа) орталық үкіметтің бақылауында қалды.