Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бондокуу (var. Бондюку, Бонтуку) – Кот-д’Ивуардың солтүстік-шығысындағы қала, Абиджаннан солтүстік-шығысқа қарай 420 км жерде орналасқан. Занзан ауданы мен Гонтуго облысының орталығы болып табылады. Сондай-ақ, Бондокуу коммунасы және Бондокуу департаментінің субпрефектурасының орталығы. Қала Гана шекарасына жақын, Гананың Сампа қаласынан шекараның ар жағында жатыр. Қала негізгі A1 тас жолының торабында, солтүстікке Соробангоға, ал шығысқа Ганаға қарай баратын жолдармен орналасқан.
Bondoukou (var. Bonduku, Bontuku) is a city in northeastern Ivory Coast, 420 km northeast of Abidjan. It is the seat of both Zanzan District and Gontougo Region. It is also a commune and the seat of and a sub prefecture of Bondoukou Department. Bondoukou is situated near the border with Ghana, just across the border from the Ghanaian town of Sampa. The city lies at the junction of the main A1 highway, with roads to Sorobango to the north and Ghana to the east.
Тарих
Бигу Бэйквеллдің айтуынша, "қатыгез ішкі күрестердің нәтижесінде" тасталды. Бондюку "ескі қаланың құлауынан кейін Бигу Джуланың ең маңызды қонысы" болды. "Бұл қала Бего тұрғындарының көп бөлігімен салынған, ал хаусалар оны жай ғана орны ауысқан деп есептеп, Биту деп атады". Алғашқыда диула сауда орталығы болған Бондукууді XVII ғасырдың басында акан халқы – аброндар басып алды, ол тез арада Гьяман мемлекетінің экономикалық орталығына айналды. 1888 жылдың 13 қарашасында француз офицері Треих Лаплен Бондукудың аброндар патшасымен қорғау шартына қол қойды, бірақ қала 1895 жылдың қыркүйегінен 1897 жылдың шілдесіне дейін Саморидің билігіне көшті. Ол, жақын жердегі орталықтардан айырмашылығы, ескі қаланы бұрмалаған жоқ, керісінше, аброндарды мұсылман диулаларымен ауыстырды. Француздар 1899 жылы қаланы Француз Батыс Африкасына қосты. Колониялық кезеңнің соңында қала үлкен ауылға дейін кішірейді, жақын орналасқан Лоти әкімшілік орталығынан қалып қойды. 1964 жылы ол өңірінің әкімшілік орталығы болып тағайындалды және сол кезде ең ірі қала мәртебесін қайта алды, сонымен қатар Буна, Танда және Бондуку округтерін басқаратын префекттің резиденциясы болды. 1980 жылы қала PDCI RDA үкіметіне қарсы болған студенттер ұйымдастырған алғашқы орта мектеп ереуілінің ортасы ретінде белгілі болды. Кот-д'Ивуар азамат соғысы кезінде үкіметтік және көтерісшілер бақылауындағы аймақтардың шекарасында Бондукуу Кот-д'Ивуардағы Біріккен Ұлттар Ұйымы операциясының (БҰҰЖО) негізгі солтүстік-шығыс базасына айналды.
Bighu was abandoned according to Bakewell, "as a result of bitter internecine struggles." Bonduku became the "premier settlement of the Bighu Juula after the collapse of the older town." "This town was established by the major part of the inhabitants of Bego the Hausa have given it the name of Bitu regarding it as simply having changed its location." Originally a Dyula trading center, Bondoukou was conquered by the Abron, an Akan people, in the early seventeenth century; it soon became the economic hub of the Gyaaman kingdom. On 13 November 1888, the French officer Treich Laplène signed a Protectorate treaty with the Abron king of Bondoukou, but the city fell to Samori between September 1895 and July 1897, and unlike nearby centers, he did not destroy the old city, but deposed the Abron in favour of the Muslim Dyula. The French incorporated the town into French West Africa in 1899. At the end of the colonial period, the town had shrunk to large village, eclipsed by the nearby administrative center of Loti. In 1964 it was made administrative center for its region, and as since regained its status as the largest town, and is the seat of the Prefect governing Bouna, Tanda, and Bondoukou Departments. In 1980, the town came to prominence as the home of the first secondary school strikes by students opposed to the PDCI RDA government. On the dividing line between government and rebel zones of control during the Ivorian Civil War, Bondoukou became the main north eastern base of the United Nations Operation in Côte d'Ivoire (ONUCI).
Халық саны
2014 жылғы халық санауында қаланың халқы 117 453 адамды құрады. Бұл 2005 жылы шамамен 45 мың, ал 2007 жылы 60 мың адамды құрағаннан кейін күрт өсімді көрсетеді. Қаланың сауда орталығы ретіндегі рөлі оны әртүрлі этникалық топтардың мекеніне айналдырды. Қоршалған ескі қала (Медина) алыстан келген этникалық аудандарды қамтиды, олардың көпшілігі бастапқыда ұзақ қашықтықтағы сауда желілерінің бір бөлігі ретінде бұл аймаққа келген. Оларға Конг империясының жауынгерлері Уаттара тайпаларымен байланысты Донзо Уаттара Дюланың Донзососы, ең танымал ислам мектептері орналасқан Тимите Дюланың Джиминисо/Лимамсосы, Хауса саудагерлерінің Малагасо ауданы, сондай-ақ негізінен христиан дінін ұстанатын Бамбарасо ауданы кіреді. Әрқайсысының өз клан басшысы мен ерекшелігі бар басқа дәстүрлі мұсылман аудандарына Каридуласо, Камагая, Коко, Хвеласо, Ненея және Кумаласо аудандары жатады. Абран Монт Занзан сияқты аудандар оңтүстік-батыста Вамо өзенімен шектелген ескі қаладан тыс жерде орналасқан. Бая өзені де батыстағы қала маңымен шектеседі. Көбінесе мұсылман дінін ұстанатын әр топ өз мешітінің айналасында бірігіп, қалаға «мың мешіт қаласы» деген атты сыйлады. Солтүстік аймақтардың ықпалымен Бондукудегі көптеген мешіттер Судандық сәулет стилінде салынған, бұл Тімбукту немесе Дженне сияқты солтүстік қалаларында кең таралған. Бұл қаланың діни білім орталығы ретіндегі маңыздылығын арттырды. Француздар христиан дінін енгізді, және қала сонымен қатар Бондуку Рим-католик епархиясының орталығы болып табылады. Ескі қаладан тыс жердегі маңызды аудандарға «Монт Занзан», «Лицей», «ТП» және «Кэмп Милитер» жатады. Қала сыртындағы тарихи орындарға Сокодағы (шығыс жақта) Акан салтанатты орталығы, Монтиамодағы керамика шеберханалары, Велетчейдегі (солтүстік жақта) Абран соғыс басшысының қазынасы және Голидегі (батыс жақта) француз отаршылдық кезеңіне қатысты плантациялар кіреді. Қала мәдени шараларымен де белгілі, оның ішінде ямс жинау фестивалі, Сакарабуту (жауынгерлер шеруі) және Куруби әйелдер шеруі (екеуі де Рамазан айының соңында тойланады). Диола, Манде және Акан халықтарынан басқа, Гонтуго департаменті Нафаанра, Коланго және Лоби сияқты этникалық топтардың мозаикасына ие.
In the 2014 census, the city had a population of 117,453. This represents a dramatic increase from an estimated 45,000 in 2005, and 60,000 in 2007. The city's role as a trade center has made it home to a diverse population. The walled old city (Medina) includes ethnic neighbourhoods from far flung groups who originally came to the area as part of long distance trade networks. These include the Donzoso of the Donzo Ouattara Dyula (related to the warrior Ouattara clans of the Kong Empire), the Jiminiso/Limamso of the Timité Dyula (which is home to the most prominent Muslim schools), the Hausa merchant town quarter of Malagaso, as well as the mostly Christian Bambaraso quarter. Other traditional Muslim neighbourhoods, each with their own clan leader and identity, include the Karidyulaso, Kamagaya, Koko, Hwelaso, Neneya, and Koumalaso quarters. Neighborhoods, like the Abron Mont Zanzan area, lie outside the old city, which is bounded by the Wamo river on the southwest. The Baya river also borders the suburbs to the west. Often Muslim, each group centered around their own Mosque, earning the town the nickname "the city of a thousand mosques." Because of the influence of populations from the north, many Bondoukou mosques are of the Sudanic architectural style, more common northern cities like Timbuktu or Djenne. This further led to the town's importance as a center of religious learning. The French introduced Christianity, and the town is also the seat of the Roman Catholic Diocese of Bondoukou. Prominent buildings include the house used by French explorer Louis Gustave Binger, Samori's headquarters, the old market building which houses the "Bondoukou Museum of Art and Traditions" ("Musée des Arts et des Traditions"), and the Limamisso and Kamagaya mosques. Outside the old town, major neighbourhoods include "Mont Zanzan", "Lycée", "TP", and "Camp Militaire." Outside the town, historic sites include an Akan ceremonial center at Soko (just east), pottery works at Montiamo, the treasure house of the Abron war leader at Wéletchéi (just north), and the French colonial era plantations at Goli (just west). The town is also known for cultural events, including the yam harvest festival, and the Sakaraboutou (warriors' parade) and Kourouby women's parade (both celebrated at the end of Ramadan). Apart from Diola, Mande, and Akan peoples, the Gontougo Department is home to a patchwork of ethnic groups including the Nafaanra, Koulango, and Lobi.
Қызметтер
Қалада бастауыштан жоғары білімге дейінгі бірнеше мектеп, аймақтық аурухана және Кот-д'Ивуардың екінші лигасының футбол клубы – «Скарабуту Спорт де Бондоку» орналасқан. Бондокуде IATA коды BDK болатын Соко әуежайы бар. 2014 жылы Бондоку субпрефектурасының халқы 117 453 адамды құрады.
The town is home to several schools (from primary to post secondary), a regional hospital and an Ivorian second division Football club, Scaraboutou sports de Bondoukou. Bondoukou has an airport, Soko Airport, with IATA code BDK. In 2014, the population of the sub prefecture of Bondoukou was 117,453.
Ауылдық этникалық қақтығыс
1990 және 2000 жылдары Бондоку Куланго шаруалары (Гананың Нкуранг халқын құрайтын Гур халқы) мен жақында Буна бөлімінен көшіп келген Лоби халқы арасында мерзімік этникалық қақтығыстар болды. Екі этностың арасындағы қақтығыстар кем дегенде 1993 жылдан бері жалғасып келеді, ол кезде Лоби малшыларының аймақта қоныстану әрекеттері салдарынан ұрыс-жанжалдар басталған. Абуабу, Гонзаквиль және Марахуи ауылдарындағы қақтығыстар мен қарсы қақтығыстар нәтижесінде бірнеше ондаған адам қаза тапты, ал 2002 және 2008 жылдары Кот-д'Ивуардағы азаматтық соғыс кезінде жағдай ушықты. Азаматтық соғыстың ресми емес атысты тоқтату желісі Бондоку бөлімі арқылы өтті, нәтижесінде Занзанның көп бөлігі (Буна бөлімінен басқа) орталық үкіметтің бақылауында қалды.
The 1990s and 2000s saw periodic ethnic conflict between the Bondoukou Kulango farmers (a Gur people who form the Nkurang of Ghana) and the Lobi people, recently migrated from Bouna Department. Conflicts between the two ethnic groups date from at least 1993, when clashes erupted over attempts by Lobi pastoralists to resettle in the area. Clashes and counter clashes have killed several dozen people in the villages of Abouabou, Gonzaqueville, and Marahui with escalations taking place during the Ivorian Civil War in 2002 and in 2008. The informal ceasefire line of the Civil War ran through Bondoukou Department, leaving most of Zanzan (excluding Bouna Department) under central government control.