Кіріспе

Тынық мұхитының батысындағы тайфун маусымы

1994 жылғы Тынық мұхиты тайфун маусымы Солтүстік Тынық мұхитының батысындағы тропикалық циклон қалыптасудың жылдық циклындағы өте белсенді маусым болды, бұл аймақтағы 1964 жылдан кейінгі екінші ең белсенді маусым еді. Маусым барысында барлығы 36 тропикалық дауыл қалыптасты, олардың 20-сы тайфун күшіне жетті және 6-сы супер тайфунға дейін күшейді, бұл Тынық мұхитындағы дауыл маусымына ұқсас. Маусымның ресми шектері болған жоқ және ол 1994 жылы жыл бойы жалғасты, бірақ тропикалық циклондардың көпшілігі мамыр мен қараша аралығында Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде қалыптасады. Күн шығысының батыс жағында пайда болған тропикалық дауылдарға атын Тайфун туралы ескерту орталығы берді. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым аймақ үшін тропикалық циклонға арналған өңірлік мамандандырылған метеорологиялық орталық ретінде Жапонияның метеорологиялық агенттігін белгіледі. Филиппиннің жауапкершілік аймағына кірген немесе онда қалыптасқан тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) атын қойды. Осының салдарынан кейбір дауылдардың екі аты болуы мүмкін. Маусым 4 қаңтарда Яп аралдарының батысында 01W тропикалық депрессиясының пайда болуымен басталды, ал алғашқы тропикалық дауыл бірнеше айдан кейін 1 сәуірде қалыптасты. Маусым жыл соңына қарай 25 желтоқсанда Боби тропикалық дауыл ашық Тынық мұхитында тараған кезде аяқталды. Маусым барысында 25 жүйе құрлыққа қауіп төндірді немесе құрлыққа соқты, нәтижесінде 2400-ден астам адам қаза тапты. Маусымның ең күшті дауылдарының бірі – Тайвань, Оңтүстік Корея және Қытайды қамтитын Дуг супер тайфуны, ал ең қасіретті дауыл – Қытайда 1000-нан астам адамның өмірін қиған Фред супер тайфуны болды. Маусымның басындағы екі тропикалық дауыл – "Русс" және "Шарон" – Қытайда су тасқынына себеп болды, оның салдарынан 1400-ден астам адам қаза тапты. Сондай-ақ, екі дауыл – Ли және Джон – Батыс Солтүстік Тынық мұхитына шығыстан өтіп, ал Юри тропикалық дауыл Халықаралық дата сызығын кесіп өткен төмен қысымдық аймақтан қалыптасты. Осы маусымда PAGASA 25 жүйеге ат қойды және стандартты тізімінен аттар таусылғандықтан, кейбіреулерін атау үшін қосымша тізімді пайдалануға тура келді. Осы 25 жүйенің үшеуі Тайфун туралы ескерту орталығының бақылауында болған жоқ.

Маусым қорытындысы

Тынық мұхитындағы тайфун маусымдарындағы дауылдардың көпшілігі (1955 жылдан бастап)
Жыл Тропикалық дауылдар Тайфундар Тайфундар Супер тайфундар
1964 39 26 (рекордтық жоғары) 7
1994 36 20 6
1971 35 24 6
1965 35 21 11 (рекордтық жоғары; 1997 жылмен тең)
1961 35 20 8
1967 35 20 5
1989 32 20 5
1974 32 16 0 (рекордтық төмен)
1992 31 16 5
1955 31 20 4
2013 31 13 5
Ескерту: Алдыңғы деректердің сенімділігі төмендегендіктен, деректер 1955 жылдан басталады. Тропикалық дауылдар мен тайфундар туралы мәліметтер Жапония метеорологиялық агенттігінен, ал супер тайфун санаты бойынша мәліметтер Бірлескен тайфун ескерту орталығынан алынған. 1994 жылы Батыс Солтүстік Тынық мұхитында 41 тропикалық циклон болды; 39-ы аймақта қалыптасты, ал екеуі – Ли тропикалық дауыл және Джон тайфуны – Шығыс Солтүстік Тынық мұхитында (140° батыс бойлықтық сызығының шығысында) қалыптасып, күн сызығын кесіп өтіп, осы алапқа кірді. 39-ының 34-і тропикалық дауылға айналып, ат қойылды, оның 17-сі тайфунға айналды. Маусым 4 қаңтарда Яптан батысқа қарай пайда болған «Бір W» тропикалық депрессиясымен басталды, ал алғашқы тропикалық дауыл бірнеше айдан кейін 1 сәуірде қалыптасты. Маусым 25 желтоқсанда Боби тропикалық дауыл ашық Тынық мұхитында тарап кеткеннен кейін жыл соңында аяқталды. Маусым барысында 25 жүйе құрлыққа қауіп төндірді немесе құрлыққа соқты. Олардың сегізі Филиппинге, сегізі Қытайға, алтысы Вьетнамға, ал үшеуі Тайвань мен Қытайға соқты. Маусымда барлығы 2400-ден астам адам қаза тапты. Маусымның ең күшті дауыл – Тайвань, Оңтүстік Корея және Қытайға әсер еткен Дуг супер тайфуны, ал ең қасіретті дауыл – Қытайда 1000-нан астам адамды өлтірген Фред супер тайфуны болды. Маусымның басында Расс және Шарон тропикалық дауылдарының бірлескен әсері Қытайда су тасқынына әкеп соқты, нәтижесінде 1400-ден астам адам қаза тапты. Сондай-ақ, екі дауыл – Ли және Джон – Батыс Солтүстік Тынық мұхитына шығыстан өтіп, ал Юри тропикалық дауыл Халықаралық дата сызығын кесіп өткен төмен қысымдық аймақтан пайда болды. Гонконг осы маусымда тропикалық циклоннан түскен жылдық жауын-шашынның 28 пайызын алды, бұл қалыпты көрсеткіштен сәл жоғары. Жүйе солтүстік-батысқа қарай жылжыды, ал жүйені қоршаған атмосфералық конвекция одан әрі күшейді. Бұл күшеюдің нәтижесінде және Чуук аралындағы метеостанция желдің жылдамдығын тіркегеннен кейін, 2 қаңтарда JTWC жүйеге қатысты тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту жариялады. Филиппинде су тасқыны болды. Дауыл кезінде және одан кейін кемінде 16000 адам үкіметтік баспаналарға қашуға мәжбүр болды. Жапония метеорологиялық агенттігі жүйені 9401 тропикалық дауыл деп жіктеді. Ол Яп аралының солтүстік-батысында орналасқан. Кемінде 10 адам қаза тауып, тағы 5 адам жоғалып кетті, ал тағы 14 балықшының суға батып кеткенінен қорқады. Барлығы 33 адам жарақат алды. Оуэннің салдарынан 9000-нан астам отбасы зардап шекті. Оуэн тайфуны кезінде Йонагуниде өлшенген ең жоғары жел жылдамдығы болды.

Тайфун беті (Кларинг)

8 мамырда шығыс Каролина аралдарында экваторға жақын орналасқан тропиктік ойыстармен байланысты терең конвекцияның күрт өсуі байқалды. Келесі күні таңертең спутниктік суреттер жүйемен байланысты терең конвекцияның ұйымдасуының артып бара жатқанын көрсетті, ал буйлардан түскен синоптикалық мәліметтер төменгі деңгейдегі циркуляция орталығының жақын жерде екенін растады. Жүйе баяу дамыды және 12 мамырда тропикалық депрессия деңгейіне көтерілді, ол кезде Яп аралының солтүстігінде орналасқан еді. Цукуба тауындағы максималды тұрақты жел жылдамдығы тіркелді.

04W тропикалық депрессиясы (Деллинг)

14 мамырда Косрае маңындағы әлсіз циклондық айналыммен байланысты терең конвекция аймағы JTWC-нің 0600 UTC маңызды тропикалық ауа-райы туралы хабарламасында айтылды. Келесі бес күн бойы бұл әлсіз айналым Гуам бағытында батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжыды, содан кейін батыс-оңтүстік-батысқа бұрылды, бірақ осы уақыт ішінде конвекция орталыққа жақын жинақталуға қол жеткізбеді. 21 мамырда Палаудың жанынан өткеннен кейін солтүстік-батысқа бұрылып, Филиппин теңізіне енді және 23 мамырдың жергілікті уақытымен PAGASA оны Deling деп атады. Содан аз уақыт өткен соң SSM/I суреттері төменгі деңгейдегі анық айналым орталығының бар екенін көрсетті, ал көрінетін және инфрақызыл спутниктік суреттер жүйенің ұйымдасуының күшеюін және орталыққа жақын терең конвекцияның нығаюын көрсетті. Осыған байланысты JTWC 0600 UTC-де тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту шығарды. Айналым орталығының үстіндегі терең конвекция жақсарды, ал Гонконг обсерваториясы 3 маусымда оны Гонконгтың оңтүстігінде орналасқан тропикалық депрессия деп жариялады, сол түні Дуншаның оңтүстігінен өтіп кетті.

Шарон тропикалық даулы (Гадин)

Маусымның ортасында, "Рус" тропикалық дауыл құрлыққа шыққаннан кейін көп ұзамай, Чуук аралының оңтүстігіндегі, экваторға жақын аймақтағы конвекция аймағы бірігуге бастады. 20 маусымда жүйе батыс-солтүстік-батыс бағытта қозғалды және ұйымдаса бастады. 21 маусымда тропикалық депрессия күшіне жеткенімен, тік желдің әсерінен күшеюі тоқтады. Соңынан болған әлсіреу салдарынан 22 маусымға дейін тропикалық депрессия күйінде тарап кетті. "PAGASA" жүйені Филиппин жағалауына жақындағанда "Gading" деп атады, ал соңғы ескерту берілгеннен кейін он екі сағат өткен соң конвекция қайтадан күшейді және жаңа ескерту шығарылды. Ескертулер 3 маусымда 0000 UTC уақытында басталды. Солтүстік-батысқа қарай жылжыған депрессия 8 шілде күні таңертең 130°E координатасына жақындағанда тропикалық дауылға айналды. 10 шілде күні кешке "Тим" Тайваньға соқтығысып, Ченгонға жел соқты.

Ваннесса тропикалық даулы (Лоленг)

Тим Филиппин теңізінде дамыған кезде, Оңтүстік Қытай теңізінде тропикалық бұзылыс даму белгілерін көрсетті. 8 шілде күні кешке тропикалық депрессияға айналған ол, 9 шілде күні таңертең тропикалық дауылға күшейді, осыны Бірлескен тайфун ескерту орталығы мен Жапония метеорологиялық агенттігі де растады. Ванесса сағат тіліне қарсы айналып, содан кейін мұссондық ағын мен «Тим» тайфунының әсерімен солтүстік-шығысқа қарай қозғала бастады, Лусонның батысындағы ең жоғары қарқындылығына жетті, бірақ ірі тайфунға сіңіп кетті. Ванессаның айналымы сіңіп кеткені анықталғаннан кейін 11 шілдеде соңғы ескерту жарияланды.

Юнья тропикалық даулы (Норминг)

16 шілдеде Бірлескен тайфун ескерту орталығы Оңтүстік Қытай теңізіндегі кері бағытталған муссондық ойыстағы бұлттылықты бірінші рет атап өтті, бұл Юнья тропикалық дауылына айналатын алапаттық еді. Сол күні таңертең анимациялық спутниктік суреттер мен синоптикалық деректер арқылы төменгі деңгейдегі әлсіз айналым анықталды. Шығыс-солтүстікке қарай жылжыған жүйе 18 шілдеде 11W тропикалық депрессиясына дейін күшейді.

Эми тропикалық дауыл

29 шілдеде Хайнань аралынан суға төменгі деңгейдегі айналым орталығымен байланысты тұрақты конвекция аймағы шықты. Жапония метеорологиялық агенттігі сол күні ертеде 9410 тропикалық дауылдың Хайнаньның батысындағы Тонкин шығанағында қалыптасқанын хабарлады. Ол 25 шілдеде оңтүстік-батыс муссонының күшеюімен байланысты пайда болды.

Брендан (Оянг) тропикалық даулы

26 шілдеде Филиппин теңізінде тропикалық бұзылыс пайда болды. Жүйе бірнеше күн бойы солтүстік-батысқа қарай баяу жылжыды. Муссонның оңтүстік-батыс серпіні бұзылысты солтүстікке бұрды, және жүйе 29 шілде күні таңертең тропикалық депрессияға айналды. Солтүстікке қарай жылдамдық алған Брендан Окинаваға жеткенге аздай қалғанда тропикалық дауылға айналды. Циклон Кореяның Чеджу аралының оңтүстігінде орташа тропикалық дауыл күшіне жетті. Сары теңізде қайта бұрылып, дауыл Корея арқылы субтропикалық циклон сипаттамаларымен экстратропикалық өзгеріске ұшырады. Циклон Жапон теңізінен өте келе экстратропикалық циклонға айналып, қайта күшейді. Корея түбегінде болған көп жаңбыр құрғақшылықты жеңілдетуге көмектесті. Брендан Кореядан өте келе екі адам қаза тапты.

Даг тайфуны (Ританг)

30 шілдеде мұссонның шығыс бөлігінде тропикалық депрессия қалыптасты. Ол батысқа қарай жылжып, 2-сі күні тропикалық дауылға, ал 3-сі күні тайфунға дейін күшейді. "Даг" солтүстік-батысқа бұрылып, 4-тен 5-ке дейін күшті қарқынмен супер тайфунға айналды. 7-сі күні Тайваньның шығыс жағалауына жақын өткеннен кейін, оның күші азайып тайфунға дейін төмендеді. Айналымы нашарлап, 10-шы күні тропикалық дауылға айналды. Солтүстіктегі жота "Дагты" батыс-оңтүстік-батысқа қарай итеріп, 13-ші күні Қытай үстінде тарап кетті. Барлығы 26 адам қаза тапты.

Элли тайфуны

2 тамызда Жапонияның оңтүстік-шығысында тропикалық бұзылыс пайда болды. Жүйе оңтүстікке қарай итеріліп, бірте-бірте дамып, 8 тамызда 18W тропикалық депрессияға, содан кейін тропикалық дауылға айналды. 9 тамызда тайфунға айналып, үлкен көз қалыптастырғаннан кейін жылдамдығы баяулады. 10 тамызда жүйе орташа жылдамдықпен батыс-солтүстікке қарай қозғалды және 13 тамызда Кюсюдің оңтүстік жағалауынан өтті. 14 тамызда Элли солтүстікке бұрылып, 16 тамызда Қытайдың солтүстік-шығысына тропикалық дауыл ретінде соңғы рет құрға қонды, ал оған дейін Шығыс Қытайдың жиегінен өтті. Келесі бірнеше күнде Ли Уэйк аралына қарай солтүстік-батысқа қарай жылжығанда, жоғары атмосферадағы күшті батыс желдерінің әсерінен әлсіреп, күші төмендеді. Жүйе 18 тамызда ашық суда тараған кезде соңғы рет байқалды.

Айви тайфуны

25 тамызда оңтүстік-батыс Тынық мұхитының субтропиктік аймағында төмен қысым аймағы қалыптасты. Төмен қысым батыстан оңтүстік-батысқа қарай жылжып, бірте-бірте найзағайлардың күші арта түсті. 28 тамызда жүйе тропикалық депрессияға, содан кейін тропикалық дауылға айналды, солтүстікке бұрылды. Айви дамуын жалғастырып, 31 тамызда тайфунға айналды. Қыркүйек айының басында жүйе солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, бірте-бірте әлсіреген. 3 қыркүйекте Айви суық фронтпен біріккен кезде экстратропикалық циклонға өтті.

Тропикалық дауыл Джоэл

30 тамызда Оңтүстік Қытай теңізіндегі муссон ойысында тұрақты конвекция аймағы байқалды. Алғашқыда, бұл бұзылыс шығыс-солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, бірақ 2 қыркүйекте батыс-солтүстік-батысқа бұрылды. 3 қыркүйекте ол 23W тропикалық депрессиясына айналды. 5 қыркүйек күні таңертең депрессияның орталық айналымының солтүстігіндегі терең конвекцияға әсер еткен жоғарғы қабаттағы желдер әлсіреп, конвекция жүйенің солтүстік жағына жиналуына мүмкіндік берді. Осыған байланысты депрессия "Жоел" тропикалық дауылына дейін жаңартылды. 27 қыркүйекте ол Күн сызығын кесіп өтті, конвекция сақталды. Жүйе ұйымдасуын жалғастырып, келесі күні терең конвекцияның жетіспеуіне қарамастан, тропикалық депрессияға айналды. Бұл жүйе алғаш рет 15 қазанда Оңтүстік Мариан аралдарының шығысында тропикалық бұзылыс ретінде тіркелді. 16 қазанда шамамен 0600 UTC-де ол Гуамның солтүстігінде, Сайпан жанынан батысқа қарай жылжыды. Сол күні сағат 1200 UTC-де Жапония метеорологиялық агенттігі жүйені 9433 тропикалық дауылына жаңартылды.

Тайфун Зельда (Эсанг)

Муссонның солтүстік-шығыс шеті 25 қазанда субтропиктік ендіктерде 37W тропикалық депрессияға айналды. Ол оңтүстік-шығысқа қарай бағытталды, содан кейін оңтүстік-батысқа бұрылып, 29-ы күні тропикалық дауылға айналды. Зелда өте баяу қарқынмен күшейе берді, және батысқа бұрылғанда 1-і күні тайфунға айналды. Сағат тілі бойынша қозғалысын жалғастырған Зелда солтүстік-батысқа бұрылып, Солтүстік Мариан аралдарынан өтті. 3-і күні дауыл қарқынды түрде күшейіп супер тайфунға айналды, ал солтүстік-шығысқа бұрылғанда 8-і күні тропикалық дауылға дейін әлсіреді. 10-ы күні Зелда мыңдаған шақырымдық жолды жүріп өткен соң тарады. Баколод қаласындағы қатты жаңбырдан бөгет бұзылып, бес адам қаза тапты. Минданаодағы үлкен толқындар 163 үйді қиратты. Оңтүстік Қытай теңізіне тропикалық дауыл ретінде кірген жүйе қысқа ғана уақытқа тайфунға айналды, бірақ тік желдің күшті әсерінен Акселдің күші әлсіреді. Тропикалық циклон 26 желтоқсанда Гонконгтың оңтүстік-шығысында тарады. Акселдің қалдықтары Бобидің қатты тропикалық дауыл қалдықтарымен әрекеттесіп, Канадаға әсер еткен және 1995 жылдың 2 қаңтарында тараған үлкен, ұзақ өмір сүрген экстратропикалық жүйені құрады.

Боби атты қатты тропикалық дауыл

15 желтоқсанда Маршалл аралдарында тропикалық бұзылыс пайда болды және батыс-солтүстікке қарай жылжыды. Жоғары және төменгі қабаттардағы желдің айырмашылығынан жүйе бірте-бірте күшейе алмады. 18 желтоқсанда жүйе тропикалық депрессияға айналып, 19 желтоқсанда тропикалық дауылға дейін күш алды. 26 желтоқсанның таңында жүйе әлсіреп, қалдық төмен қысым аймағына айналды.