Кіріспе
Брунейдегі спорт – Бруней Даруссалам солтандығында әуесқой деңгейден кәсіби деңгейге дейінгі барлық спорт түрлерін, сондай-ақ отандық және шетелдік турнирлерге қатысу үшін жіберілетін жеке тұлғалар мен командаларды қамтиды. Футбол Брунейдегі ең танымал спорт түрі болып табылады. Бадминтон, жүзу сияқты спорт түрлерінен бастап, атпен жүру, тау велосипедімен жүру және пейнтболға дейін түрлі демалыс және спорттық іс-шаралар Брунейде кең таралған.
Sport in Brunei covers the variety of sports that are played, from amateur to professional levels, across the sultanate of Brunei Darussalam, in addition to individuals and teams who are sent to compete in tournaments both home and abroad. Association football is the most popular sport played in Brunei. Several sports, along with leisure activities are also partaken in Brunei; from badminton and swimming to horseback riding, mountain biking, and paintball.
Сыртқы спорт түрлері
Көңіл көтеру мүмкіндіктеріне Тунку жағалауын жол талғамайтын көлікпен аралау, сондай-ақ батыс жағалаудан ашылатын панорамалық көріністерді тамашалау кіреді. Кампонг Катимахардың ауыл шаруашылығы паркіне саяхаттар ұйымдастырылады, онда жолдан тыс маршруттармен қатар, алуан түрлі флора мен фаунаға толы әлемдерді кездестіруге болады. Ел бойынша көптеген чемпионат деңгейіндегі гольф алаңдары орналасқан, сондықтан гольф – елдегі ең танымал спорт түрлерінің бірі. Бруней 1986 жылы Бангкокте өткен Томас және Убер кубогының іріктеу турниріне алғаш рет қатысты. Брунейдің ерлер құрамасы 1999 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында, үй иесі ретінде алғаш рет өнер көрсетті. 2001 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарының ширек финалында Бруней Малайзиядан 0:3 есебімен екі рет қатысқанына қарамастан жеңіліске ұшырады. Бадминтон спортында Бруней әлі күнге дейін медаль жеңіп алмаған. 2016 жылғы Рио-де-Жанейро жазғы Олимпиадасында Бруней атынан ерлер арасындағы жекелей сында өнер көрсетуге таңдалған Жаспар Ю Вун Чай – елдің алғашқы бадминтоншы олимпиадашысы болды. Скуош спорты бойынша Бруней Скуош Ракеткалары Ассоциациясы (BSRA) ұлттық басқарушы ұйым болып табылады және ел бойынша сквош спортының дамуын қадағалау міндеті жүктелген. Суфри Абдул Хамид Саравак сквош турнирінің ерлер арасындағы ашық дивизионының жеңімпазы атанды. Ол Мири қаласындағы Пей Лин орта мектебінде өткен сквош академиясының финалында елдесі Хузайри Абанг Алиді жеңді. Сайфул Ризал Мохд Али 2018 жылғы 12 мамырда Хассан Болқия Ұлттық Спорт Кешенінің сквош орталығында Хассан Розаннанды жеңіп, 2018 жылғы BSRA сквош турнирінің ерлер арасындағы жекелей ашық чемпионатында жеңіске жетті. Брунейден Хузайри Али мен Сафван Кифрауи құрамындағы сквош командасы 2020 жылы Таиландтың Бангкок қаласында өткен 6-шы Оңтүстік-Шығыс Азия Кубогының сквош чемпионатында қола медальді жеңіп алды. Олар отандық аренада танымал болды және SEA кубогының ерлер арасындағы жұптық сынында медаль жеңіп алған елден шыққан алғашқы команда болып тарихқа енді.
Дәлдік спорт түрлері
2015 жылы Брунейдің халықаралық қару-жарақ шеберлігі (BISAM) атыс жарысында Бруней 114 мергенмен қатысты. Бруней Даруссаламның "А" және "В" командалары Бруней Корольдік Қарулы Күштерінен (RBAF) барлығы 82 адамнан құралса, ал Бруней Даруссаламның "С" командасын Бруней Корольдік Полиция күшінің (RBPF) 32 өкілі көрсетеді. Ерекше айта кетерлігі, әртүрлі әйел полиция бөлімшелері арасында жыл сайын өткізілетін атыс жарысы, онда бөлімшелер жылдық Әйел Полиция Басшысының куәлігі үшін күреседі, ал қатысушылар өздерінің атыс дағдыларын және қарумен жұмыс істеу шеберлігін көрсетеді. Брунейден екі Олимпиада ойындарына қатысқан жалғыз олимпиадашы – скет атушы принц Абдул Хаким. 2000 жылы ол ерлер арасындағы скет атысында 49 қатысушының ішінде 45-ші орынды иеленді, бұл брунейлік олимпиадашылардың ең жақсы нәтижесі болды.
Велосипедтік спорт түрлері
Брунейде велосипедпен жүрудің барлық түрлері Бруней Даруссалам Велосипед Федерациясы (BDCF) тарапынан қолдау көрсетіледі. АСЕАН Велосипед конфедерациясымен ынтымақтастық арқылы BDCF Халықаралық Велосипедшілер одағына (UCI) байланысты, коммерциялық емес, еріктілермен басқарылатын ұйым болып табылады. Олардың миссиясы – жергілікті велосипедпен жүру тәжірибесін жақсарту және велосипед спортының барлық түрлілігін көрсету. Ұлттық велосипед командасының Үндістанда өткен 2-ші Тау велосипеді (MTB) Керала халықаралық жарысындағы өнері ара-жібек болды. Нұржәмри Жохари Брунейдің үздік велоспортшысы атанды, ол Халықаралық Кросс-Кантри XCO (Элита, ерлер) санатында 1:57:30 уақытпен алтыншы орынды иеленді, бұл жарысты 26 қатысушының тек 16-сы ғана аяқтады. 2017 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында (29-шы SEA ойындары), Куала-Лумпурда ұлттық велосипед командасы күшті бәсекелес болуға үміттенді.
Су спорты
Брунейдің әуесқой жүзу қауымдастығы (BASA) ұлттық және халықаралық жүзу жарыстарын қадағалайды. 2013 жылғы Су спорты әлем чемпионатында Мұхаммед Иса Ахмад 2012 жылғы FINA жүзу әлем чемпионатының естік стильінде өнер көрсетті, ол қазір 31,29 секундтық уақытпен ұлттық рекордты ұстап тұр. Иса Бруней атынан Оңтүстік Кореяның Гванджу қаласында өткен 2019 жылғы Су спорты әлем чемпионатында ерлер арасындағы 50 метрлік және 100 метрлік естік стиль жарыстарына қатысты. Иса Брунейдің Олимпиададағы дебютін Токио-2020 ойындарында 1:08.65 уақытында 100 метрлік естік стильмен жүзу арқылы жасады. Андерсон Лим Чэ Вэй Англиядағы Лондон-2012 Олимпиада ойындарында Олимпиадалық саябақтың Су спорты орталығында 200 метрге еркін жүзудің іріктеу кезеңінде жарысты. Брунейдің алғашқы олимпиадалық жүзушісі 2:02.26 уақытты көрсетіп, бұрынғы ұлттық рекордты жаңартты. 2022 жылдың 16 шілдесінде Зик Чан 2:00.46 уақытпен 200 метрге еркін жүзуде Андерсон Лимнің он жылдық ұлттық рекордын бұзып, жаңа рекорд орнатты. 2019 жылғы Су спорты әлем чемпионатында ол Бруней атынан ерлер арасындағы 50 және 100 метрге еркін жүзу жарыстарында өнер көрсетті. Ол екі жарыстың да жартылай финалына ілікпеді. Ұлттық жүзуші Жоел Линг Тай Ю 2022 жылғы Сукма ойындарында 2:12.91 уақытпен ерлер арасындағы 200 метрге арқамен жүзуде күміс жүлде жеңіп алды, бұл оның іріктеу кезеңінде көрсеткен 2:14.68 уақытын жаңартты. Сондай-ақ, Жоел 29-шы Бруней жасөсперімдер чемпионатында 1:00.91 көрсеткен жеке рекордын жаңарып, ерлер арасындағы 100 метрге арқамен жүзуде жаңа ұлттық рекорд орнатты. Хейли Вонг 2022 жылы Венгрияның Будапешт қаласында өткен 19-шы FINA әлем чемпионатында 14-15 жас аралығындағы қыздар арасындағы жас тобы мен ұлттық рекордтарды бұзды. Хейли 2:35.48 уақытпен 200 метрге баттырумен жүзуде жаңа ұлттық рекорд орнатып, Мария Грейс Кохтың бұрынғы рекордын жаңартты. Ол 2008 жылдың 21 маусымынан бері сақталған рекордты бұзды, оның алдыңғы көрсеткіші 2:39.86 уақытты құрады. Ойындардың соңында ол жабылу салтанатында Бруней туын алып жүрді. Брунейден Олимпиада ойындарына қатысқан алғашқы әйел қатысушы Мазия Махусин 2012 жылы Лондон қаласында әйелдердің 400 метрлік жүгіруде ұлттық жеңіл атлетика рекордын жаңартқанда болды. Бруней спринтері Мұхд Нұр Фирдаус Ар Расид 2017 және 2019 жылғы әлем чемпионаттарында 200 метр қашықтықта 21,99 секунд көрсетті. 21.39 секундтық уақытпен ол қазіргі уақытта Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында ерлер арасындағы 200 метрлік жарыстағы рекордты ұстап тұр.
Жауынгерлік спорт түрлері
Силат Мелауы Брунейде, Малай архипелагындағы көршілес елдер сияқты кеңінен таралған. Брунейдегі жергілікті жекпе-жек өнері «Силат Суффиан Бела Дири» деп аталады. Малайзияның Мелака қаласында өткен 19-шы Pencak Silat әлем чемпионатында Бруней екі қола медаль жеңіп алды. Шілде айының 26-сы мен 31-і аралығында өткен жарыста ерлер және әйелдер командалары екі медальді қамтыды. Ерлер арасындағы жарыста Али Сайфулла Абдулла, Хазим Рамлие және Хазик Аквадан құралған команда ¼ финалда Филиппин командасын жеңіп, жартылай финалда Индонезияға есе жіберіп, қола медальді бөлісті. Аниса Наджиха Абдулла, Нур Васика Азиема Росихан және Норлеерма Раядан құралған әйелдер командасы 1/8 финалда Таиландты жеңіп, бірақ жартылай финалда Сингапурдан жеңілді. Кучинг қаласындағы Петра Джая стадионында өткен 18-ші Сукма ойындарында Хайд Нахман Хихиум мен Хайд Натания Хихиум ағайындылары Бруней атынан поомсае ерлер және поомсае әйелдер жекелей жарыстарында қола медальдар жеңіп алды. Бруней Даруссаламының Хайд Нахманы Сабахтан келген Мик Дэниел Сиауды жеңіп, ерлер арасындағы жеке алтын медаль үшін күресіп жатыр, ал Хайд Натания Пялуа Пинангтан келген Майтели А/П Мохана Сундарамды жеңіп, әйелдер арасындағы жеке алтын медаль үшін күресін жалғастыруда.
Футбол
Брунейдегі ең танымал командалық спорт – футбол. Бруней ұлттық футбол құрамасы 1969 жылы ФИФА-ға мүше болды, бірақ айқын жетістіктерге қол жеткізе алмады. Брунейдегі ең жоғары деңгейдегі ішкі футбол лигасы – Бруней Супер лигасы, оны Бруней Футбол қауымдастығы (FABD) басқарады. Алғашқы футбол лигасы 2002 жылдан 2019 жылға дейін болған Бруней Премьер лигасы еді.
Сепактакрау
2017 жылғы 28 тамызда Титивангса стадионында өткен 29-шы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында Брунейдің ұлттық сапа-такро командасы ерлер Regu турнирінде қола жүлдеге ие болды. Топтық кезеңді төртінші орында аяқтаған және Малайзия, Лаос және Филиппин командаларынан тікелей ұтылған ұлттық құрама Лаоспен бірге қола жүлдені бөлісті. Бұл команданың қола медалі сол жылы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарындағы жалпы есепте 14-ші орынды бағындырды.
Регби одағы
Бруней ұлттық регби құрамасы 6-шы дивизионда.
Поло
Бруней ұлттық поло командасы 2017 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында (29-шы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары) қола медаль жеңіп алды.
Баскетбол
Брунейде қысқа ғана өмір сүрген баскетбол турнирі – Бруней кубогы, сондай-ақ Бруней Барракудас деп аталған, қысқа ғана өмір сүрген кәсіби баскетбол командасы болды, ол 2009 жылдан 2012 жылға дейін АСЕАН баскетбол лигасының құрамында ойнады.
Желілік доп
Брунейдің ұлттық нетбол құрамасы халықаралық жарыстарда Брунейді ұсынып, «Royal Bees» деген атпен танымал. 2022 жылғы 2 желтоқсанға дейінгі INF World Rankings тізімі бойынша Бруней 34-орында тұр. Бруней құрамасы 2015 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында жартылай финалисттердің бірі ретінде қола медальді жеңіп алды. 2017 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында да жартылай финалисттердің бірі болған Бруней бұл жетістігін қайталады. 2017 жылғы ойындарда құраманы шри-ланкалық жаттықтырушы Тилака Джинадаса басқарды. 2019 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары Филиппиннің Лагуна қаласында өтті, онда Бруней қыздары тағы да қола медальді жеңіп алды.
Бруней Даруссалам ұлттық ойындары
Бруней Дар-Саламы 2012 жылдан бері екі жылда бір рет ұлттық көп түрлі спорттық жарыс – Бруней Дар-Саламы Ұлттық ойындарын (жави: سوكن كبڠسأن بروني دارالسلام, қысқартылған түрі – SKBD) өткізеді. Бұл жарысқа елдің төрт облысын, мемлекеттік мекемелерді және жеке ұйымдарды ұсынушы жас спортшылар қатысады.
Халықаралық спорттық жарыстар
Бруней Даруссалам 2000 жылдан бері Малайзиядағы көршілес Сукма ойындарына шақырылған команда ретінде қатысады; сондай-ақ BIMP EAGA Достық ойындары, Азия ойындары және Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары сияқты аймақтық халықаралық спорттық іс-шараларға қатысады. Бруней қатысатын жаһандық халықаралық көп түрлі спорттық жарыстарға Олимпиада ойындары мен Ұлттар Достастығы ойындары жатады. Бруней 1999 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарын, ал 2008 және 2018 жылдары BIMP EAGA Достық ойындарын қабылдады.
Хасанал Болкия кубогы
Оңтүстік-Шығыс Азияның жастар футбол жарысы АСЕАН жастар футбол чемпионатының Хассанал Болкия кубогы деп танылады. Оған 21 жасқа дейінгі АСЕАН мүше елдерінің футболшылары қатысуға рұқсат етілді. Жарысты АСЕАН футбол федерациясы және Бруней Даруссаламның Ұлттық футбол қауымдастығы бірлесіп ұйымдастырады. Жарыс 2002 жылы тұңғыш рет өткізілді және әрқашан Бруней Даруссаламда ұйымдастырылады.