Британдық ауылшаруашылық машиналарын өндірушісінің тарихы

Кіріспе

Британдық ауыл шаруашылығы машиналарын өндіруші R A Lister & Company компаниясы 1867 жылы Англияның Глостершир графтығындағы Дёрсли қаласында сэр Роберт Эштон Листер (1845–1929) тарапынан ауыл шаруашылығы машиналарын шығару мақсатында құрылған. 1986 жылы компания сатып алынып, басқа компаниямен біріктірілді. 2014 жылы, 147 жылдан кейін, қалдық құрастыру өндірісі Хардуик, Строуд қаласына көшірілді.

1867-1906: құрылуы мен өсуі

R A Lister and Company компаниясының негізін қалаушы Роберт Эштон Листер 1845 жылы дүниеге келді. Ол 1867 жылғы Париж көрмесіне отбасының өнімдерін алып барды, бірақ елге оралғанда әкесімен арасы су болып, сол жылы Дурслидегі бұрынғы Говардтың төменгі диірменінде, Уотер-стритте ауыл шаруашылығы машиналарын жасау үшін R. A. Lister and Company компаниясын құрды. 1889 жылы Роберт Даниялық инженер Микаэль Педерсеннің жаңа крем ажырату құрылғысын өндіру және сату құқығын Ұлыбританияда алды. Бұл құрылғы айналмалы центробегтік сепаратор арқылы машинаның тұрақты жылдамдықта жұмыс істеуін және осылайша кремнің біркелкі консистенциясын қамтамасыз етті. Ұлыбритания мен Британ империясында "Александра крем ажырату құрылғысы" деген атпен сатылған бұл өнімнің сәттілігі Педерсеннің Дурслиге көшіп келуіне себеп болды. 1899 жылы ол Эштон Листермен бірлесіп Дурсли Педерсен Велосипед компаниясын құрды. Роберт Батыс Канададағы кәсіпкерлік саласында алғашқылардың бірі болды және Альберта далаларында атпен жүріп аймақтағы алғашқы крем ажырату құрылғысын жеткізді. 1900 жылдардың басында R. A. Listers Педерсеннің крем ажырату құрылғысын жаңартып, қой қырқу машиналарын өндірісін кеңейтті, сүт айырлары мен майға арналған ағаш бөшкелер жасады, сондай-ақ ағаштан жасалған бақша жиһаздарының табысты желісін құрды.

1907-1928: Бензинді қозғалтқыштар

1909 жылы компания лондондық F. C. Southwell & Co. фирмасынан бензинмен жұмыс істейтін қозғалтқыштардың дизайнына (АҚШ-тағы Stover Manufacturing and Engine Company компаниясы жасаған импортталған қозғалтқыштардың дизайны негізінде жасалған) өндіріс құқығын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыттың өндірісі тек соғыс департаментінің тапсырыстарын орындауға бағытталды – бензиндік қозғалтқыштар, жарықтандыру жиынтықтары және қару-жарақ шығарылды. Көптеген ер адамдар майданға кеткендіктен, жұмыс күшінің көп бөлігі әйелдерден құралды. Зауыттарда, теміржол станцияларында және портодарда жүк тасымалдауға қолданылған Lister Auto Truck автокөлігінің өндірісі 1973 жылға дейін жалғасты. 1920-1930 жылдары компанияның бас директоры болған Перси фирманы үлкен өсім мен гүлдену кезеңінен өткізді. 1926 жылға қарай жұмысшылар саны шамамен 2000 адамға жетті және қарқынды өсіп жатты; компания тәулік бойы жұмыс істей отырып, өнімдер ассортиментін кеңейтіп, 6000-ға жуық Ұлыбританиялық және көптеген халықаралық саудагерлерге тауар жеткізді. Австралия мен Жаңа Зеландиядағы саудадан түскен кіріс ерекше жоғары болды, себебі оларда қой қырқуға арналған жабдықтарға үлкен сұраныс болды.

1929-1945: Дизельді қозғалтқыштар

1929 жылы сэр Роберт 84 жасында қайтыс болды, және сол жылы Листердің «CS» (салқын стартты) дизельдік қозғалтқышының алғашқы үлгісі жасалды. Бір цилиндрлі және белгілі бір қуаттылығы бар, ол «Листер 9/1» деп аталды. Оған 1930 жылы 5/1, 10/2, 18/2 және 38/4 үлгілері, 1931 жылы 27/3, ал 1933 жылы 3/1, CD және CE үлгілері тез арада қосылды. Листер қозғалтқыштары дәстүрлі түрде Брансуик жасыл түсімен боялған, және Листер Петтер осы күнгі күшке дейін осы түсті қолданады. CS – электр генераторларын немесе суармалы насостарды іске қосуға жарамды, баяу (600 айналым/мин) жұмыс істейтін, сенімді қозғалтқыш. CS типті қозғалтқыштар ұзақ қызмет ету мерзімі мен сенімділігімен танымал болды, әсіресе олар кеңінен экспортталған Ұлттар Достастығы елдерінде. Кейбір CS қозғалтқыштары ондаған жылдар бойы ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және электрмен жабдықтау салаларында үзіліссіз жұмыс істеді. 1936 жылға қарай Листер 80 түрлі өлшемдегі және дизельдік және бензиндік модельдердің 600 қозғалтқышын өндірді, олардың көпшілігі шамамен 1,5-3 а.к. қуаттылығына ие болды. Оларды жеке сатып алуға болады (көптегендері құрылыс саласында қолданылды) немесе сорғылар, айдау машиналарын, майды ажырату машиналарын, автокөліктерді, генераторлық қондырғыларды және қой қырқу жабдықтарын қуаттандыру үшін пайдалануға болады. «Woodware Works» бренді әсем ванналар, бақша орындықтары және басқа да әсем бақша жиһаздарын өндіруді жалғастырды. Компанияның бас кеңсесі Дурслидегі 16 ғасырдың басындағы монастырь ғимаратында орналасқан. Жақын жердегі аңғарда қоршау зауыты және қозғалтқыштарды және басқа да өнімдерді өндіруге қажетті бірқатар шеберханалар, соның ішінде машина жасау шеберханасы, карустус токарлық шеберханасы, қозғалтқыш құрастыру желілері және ағаш шеберханасы орналасқан. Көптеген тауарлар Листерден жалға алынған жерде орналасқан жақын маңдағы Дурсли теміржол стансасынан жөнелтілді. 1920 жылдардың соңында сэр Роберт және Чарльз Эштон Листер Ұлы депрессия кезінде американдық және канадалық фермерлердің өтелмеген қарыздарынан төлем алуға тырысты. Олардың қиын жағдайына көңіл бөлген Чарльз сэр Робертке Листерлер банктерді ақшалары үшін сотқа беру керек деп ұсынды. Сэр Роберт бұл ұсынысқа риза болмады. Алайда Чарльз Канадада қалды, онда ол Листердің Солтүстік Америкадағы бизнесін дамытты және өз бетінше басқа да бизнес мүмкіндіктерін іздеді. Ол 1936 жылы екінші әйелі Дорис Элеонор және төрт ұлы – Чарльз Оуэн, Джон, Фредерик Уильям және Джеймс Хьюмен бірге Англияға оралды. Листердің басым акционері болып қала бергенімен, компанияның басқаруы Сэр Перси бастаған оның бірінші отбасының қолында қалды. Солтүстік Америкаға бармас бұрын Чарльз Германияда R A Lister үшін гиперинфляция кезеңінде нашар қарыздарды қамтамасыз етуге жауапты болды. Әрқашан прагматик болған Чарльз қарызды маркамен бағаланған құнының 40% -ына төледі. Қайтарылған қаражаттың құнын қорғау үшін ол Германиядағы жылжымайтын мүлікке, соның ішінде Бавариядағы күмәнді беделді қонақ үйге инвестиция салды. Чарльз нацистік партияның өркендеуін өз көзімен көрді және компанияның Германиядағы активтерін Германия мен Австриядан еврей отбасыларын құтқаруға тырысқандарға көмек көрсету үшін шенеуніктерге пара беру арқылы пайдаланды. Чарльз Венада екі еврей қызы бар еді, оларды құтқара алмады. Алайда 1939 жылы Англияға оралғанда ол екінші отбасының австриялық гувернантасын (Мисс Симпкисс) континентке алып кете алды. Ол отбасының қалған мүшелерімен бірге оның чемоданын киіммен толтырып, оған үлкен ақша салды. Бұл миссия сәтті аяқталып, Екінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында бәрі Англияға оралды. Листерлер 1930 жылдары экономикалық және қаржылық дағдарысты жеңіп, көптеген бұрынғы табыстарын арттыра отырып, өркендеуді жалғастырды. Листерлер отбасы, Кэдбери немесе Йорк қаласының Терри отбасы сияқты дінге қатты құлшыныс танытпаса да, жұмысшыларының өмір салтын компанияның тұрақты экскурсиялары арқылы жақсартты. Фирма 1930 жылдары табысты болды және қала бойынша медициналық қызметтер мен әлеуметтік клуб ұйымдастыра алды, ол әлі де жұмыс істеп келеді. Ең табысты Листер қозғалтқышы 1931 жылдан бастап енгізілген D типті қозғалтқыш болды, оның көптеген үлгілері 700 айналым/мин жылдамдықта 1,5 а.к. қуаттылығымен бағаланды. 1964 жылға дейін 250 000-нан астам «D» қозғалтқышы жасалды. Олар сорғылау және шағын электр энергиясын өндіру сияқты көптеген жеңіл жұмыстарда қолданылды. Листердің «D» үлгісі әлі күнге дейін Ұлыбританияда ең көп көрінетін стационарлық қозғалтқыштардың бірі болып табылады. Көптеген ертедегі құлағыш машиналарда қолмен бұрылатын Листер дизельдік қозғалтқыштары қолданылған. Листер 1937 жылы Blackstone & Co компаниясын сатып алып, Lister Blackstone құрды. Зауыт Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қозғалтқыштар, жарықтандыру жиынтықтары, ауыл шаруашылығы құралдары және снаряд корпустарын өндіруге қайта бағытталды. Жақын жердегі Бадминтон Хаусында көп уақыт өткізген Ұлыбритания королевасі Мария 1940 жылы зауытты аралап көрді, және Листер Нимпсфилд (1942), Уоттон-андер-Эдж (1943) және Синдерфорд (1944) қалаларында құрастыру және қосалқы бөлшектерді өндіру үшін жаңа цехтар ашып, соғыс өндірісін арттырды.

In 1929, Sir Robert died at the age of 84, and in the same year the first of Lister's own design of "CS" (cold start) diesel engine was made. With one cylinder and producing , it became known as the Lister 9 1. This was quickly followed by the 5 1, 10 2, 18 2 and 38 4, all in 1930; the 27 3 in 1931; and 3 1, CD and CE in 1933. Lister engines were traditionally painted a mid range shade of Brunswick Green, which continues to be used today by Lister Petter. The CS is a slow running (600 rpm) reliable engine, suitable for driving electric generators or irrigation pumps. CS type engines gained a reputation for longevity and reliability, especially in Commonwealth countries, to which they were widely exported. Some CS engines ran practically continuously for decades in agricultural, industrial and electrical applications. By 1936 Lister was producing 600 engines across a range of 80 different sizes and types of diesel and petrol models, most of which were small at around 1.5 to 3 hp. These could be bought stand alone (many were used in the construction industry), or powering a complementary range of pumps, churns, cream separators, autotrucks, generating plant and sheep shearing equipment. The branded Woodware Works continued to produce ornamental tubs, garden seats and other ornamental garden furniture. The company headquarters were in an early 16th century Priory building in Dursley. In the nearby valley was located a foundry, together with a number of other workshops necessary for the production of engines and the various other products offered, including a machining shop, capstan lathe shop, engine assembly lines, and a coopers' shop. Many goods were shipped out from the nearby Dursley railway station, which was located on land leased from Lister. During the late 1920s Sir Robert and Charles Ashton Lister had been responsible for trying to obtain payments of bad debts incurred by American and Canadian farmers during the Great Depression. Being sympathetic to their plight Charles suggested to Sir Robert that Listers should sue the banks for their money. Sir Robert was not impressed. However, Charles remained in Canada where he built up the North American business for Listers as well as pursuing other business opportunities on his own. He returned to England in about 1936 with his second wife, Doris Eleanor, and four new sons, Charles Owen, John, Frederick William and James Hugh. Although remaining the majority shareholder of Listers the running of the company was left in the hands of his first family led by Sir Percy. Before going to North America Charles had been responsible for securing bad debt in Germany for R A Lister, during that country’s period of hyper inflation. Always the pragmatist Charles settled debt at 40% of its value in marks. In order to try to protect the value of the funds repaid he invested in German property including a hotel in Bavaria of dubious repute. Charles saw at first hand the rise of the Nazi Party and used the company's assets in Germany to assist those trying to rescue Jewish families from Germany and Austria by bribing officials. Charles had two Jewish daughters in Vienna whom he had been unable to rescue. However, back in England in 1939 he was able to get the Austrian governess (a Miss Simpkiss) of his second family to the continent. He and the rest of the family packed her suitcase with clothes in which they stuffed huge quantities of cash. This mission proved successful and all returned England just before the outbreak of World War II. Listers had continued to flourish during the 1930s, riding the economic financial crisis and building on its many earlier successes. The Lister family, although not as highly religious as the Cadbury family or Terry's of York, had supplemented their workers' lifestyles through regular company wide excursions. The firm was profitable in the 1930s, and able to provide town wide medical services and a social club, which still exists. The most successful Lister engine was the D type engine, introduced from 1931, most versions of which were rated at 1.5 horsepower at 700 RPM. More than 250,000 'D' engines were built until 1964. They were used for a wide variety of light tasks such as pumping and small scale electricity generation. The Lister 'D' is still one of the most widely seen vintage stationary engines in the UK. Hand cranked Lister diesel engines were used in many early dumpers. Lister took over Blackstone & Co in 1937 to form Lister Blackstone. The factory returned to war production at the onset of World War II, producing engines, lighting sets, agricultural implements and shell cases. HM Queen Mary, who spent much of the war at nearby Badminton House, toured the factory in 1940, and Lister increased war production by opening components and sub assembly plants in Nympsfield (1942), Wotton under Edge (1943) and Cinderford (1944).

1946-1965: Тәуелсіз

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Листер Адмиралтействодан Суиндон қаласындағы «Теңіз монтаждары» зауытын сатып алды, ол 1963 жылға дейін D типті қозғалтқыштарды шығару орталығы болды. 1963 жылдан бастап SR сериясы негізгі өнімге айналды, сондай-ақ SL және LD модельдері 4 цилиндрлі нұсқада өндірілді. «Теңіз монтаждары» 19?? жылы жабылды.<5>

Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалған Листер берік, сенімді және жоғары сапалы қозғалтқыштарымен, сондай-ақ ұзақ тарихы бар компания ретіндегі беделін сақтап, пайдасын көбейтті. Алайда, соғыстан кейінгі кезеңдегі еңбек ақының өсуі 1920-1930 жылдардағы өркендеу кезеңіне оралуды мүмкін етпеді. Петтер сияқты қарсыластардың және шетелдік өндірушілердің бәсекесі де қиындық тудырды, сонымен қатар басқа елдерде рұқсатсыз көшірме қозғалтқыштар («Листероидтар») жасалды.

1967-1986: Сатып алу және бірігу

1965 жылы Чарльз Эштон Листер CBE (1871-1965 жж.) қайтыс болғаннан кейін, «Листер» компаниясын 1957 жылы бұрынғы қарсыласы «Петтер Дизель» компаниясын сатып алған «Хокер Сиддли» компаниясы сатып алды. 1966 жылы үлкен инвестиция жасалды, олар Ланкашир графтығындағы Уолкден қаласындағы ескі «Грэшам және Крейвен» зауытын сатып алды. Бұл зауытта ірі темір құю цехы, модельдер жасау шеберханасы және машина жасау цехы болды. Зауыт дизель қозғалтқыштарына қажетті бөлшектерді – бұрын субподрядшылардан сатып алынатын цилиндр қақпақтарын, картерлерді, маховикті, редуктор корпустарын және көптеген ұсақ бөлшектерді өндіруге қайта ұйымдастырылды. Сондай-ақ, ол ылғалды сығып алу қондырғыларын және SR сериялы дизель генераторларын құрастырды, онда 200-250 адам жұмыс істеді. Дизель қозғалтқыштарына сұраныс төмендегендіктен 1971 жылы зауыт жабылды.

1986-2013 жж.: Листер Петтер

1986 жылы Hawker Siddeley компаниясы Lister және Petter компанияларын біріктіріп, Lister Petter Ltd. жаңа компаниясын құрды. Алайда, 1990 жылдардағы экономикалық жағдайдың өзгеруі, сондай-ақ Азия нарығының өнеркәсіптік дамуы мен көбінесе үлгісі алынған, бірақ әлдеқайда арзан өнімдерді өндіруі, нарықтың жылдам құлдырауына және тиімділіктің төмендеуіне әкелді. 1992 жылы Hawker Siddeley компаниясын BTR plc 1,5 миллиард фунт стерлингке сатып алды. Ұзақ жылдар бойы жүзеге асырылған сатып алулардан кейін қарызға батқан BTR 1999 жылы Siebe компаниясымен бірігіп, BTR Siebe plc құрды, кейіннен ол Invensys plc деп аталды. Дайындық кезеңінде BTR өз еншілес компанияларын, соның ішінде Lister Petter компаниясын сатуды қарастырып, шешім қабылдады. Шешім қабылдады. Қырқу және аксессуарлар бизнесі басқарушыларға сатылды, ал негізгі үлкен қозғалтқыштар Deutz AG компаниясымен сатып алынды, ал қалған шағын қозғалтқыштар бизнесі тиімді кәсіпорынға дейін қысқартылып, 1996 жылы Schroders Venture Capital компаниясына сатылды. 2000 жылы Schroders компаниясы нарықтан шығуды жоспарлаған кезде, фирма 13,5 миллион фунт стерлингке басқарушыларға сатылды, бұл Littlecombe, Dursley орналасқан бастапқы Lister зауытының жерін Оңтүстік-Батыс аймақтық даму агенттігіне сату арқылы іске асырылды. Осы кезде негізгі қозғалтқыш өнімдері тоқырады, ал компанияда шамамен 250 адам жұмыс істеді, олардың айналымы 35 миллион фунт стерлингті құрады. Қосымша шығыстарды қысқарту шараларына 2001 жылы марапатталған құю цехын жабу кірді, ол 1937 жылы ашылған кезде Еуропадағы ең жетілген цехтардың бірі болған. 21-ші ғасырдың басында шағын, берік және сенімді өнеркәсіптік және теңіз қозғалтқыштары маңызды өнім болып қала берді, әсіресе сумен салқындатылатын ALPHA өнеркәсіптік және теңіз қозғалтқыштары (2, 3 немесе 4 цилиндрлі) және "T" ауамен салқындатылатын сериясы (1, 2 немесе 3 цилиндрлі). Қозғалтқыштар мен дизельдік генераторлар Дурслейдегі бастапқы зауытта құрастырылып, сатылатын болды, өнімдер ассортиментіне жоғары қуатты қозғалтқыштар мен генераторлардың кең спектрі енгізілді. 2007 жылы компанияның өнімдеріне 268 кВт дейін қуатты ұсынатын жаңа, ауыр жұмысқа арналған OMEGA қозғалтқышы қосылды.

2014 жыл: Көшіру

Сатулар төмендеуін жалғастырды, ал 2003 жылы компания алғаш рет басқаруға берілді. SWRDA қолдауымен жасалған тағы бір басқарушылық сатып алу арқылы құтқарылған екінші компания тағы үш жыл бойы жұмыс істеді, бірақ қайтадан басқаруға түсті. Осы жолы жұмысшылар Unite the Union арқылы Дёрслиде қалуға дауыс берді, бірақ компанияның тіркелген кеңсесі Глостердің оңтүстігіндегі Хардвиккеге көшірілді. SWRDC бастапқы зауыт алаңын қайта құру үшін St. Modwen Properties компаниясына сатқаннан кейін, 2013 жылдың наурыз айында қалған инженерлік топ Дёрслиден көшу ниетін жариялады. 2013 жылдың күзінде компания үшінші рет басқаруға берілді. Компанияның 250 жұмыстан босату төлемдерін жасау бойынша заңдық міндеттемелерінен қашып, алдын ала жоспарланған басқару арқылы жылдам құтқарылды, осы төлемдерді Үкімет төледі. Компанияның Дёрслимен байланысы 2014 жылдың сәуірінде аяқталды, құрастыру өндірісі Хардвикке және Страудқа, ал запчасти сату дүкені Астон Даундағы бұрынғы Корольдік Әуе күштері ангарына көшірілді. Дёрслидегі Листер Холл театры бұрын компанияның әлеуметтік орталығының бір бөлігі болған. R A Lister көп жылдар бұрын танымал модельдерін шығаруды тоқтатса да, осы қозғалтқыштардың көптеген түрлері бүгінгі күнге дейін әлемнің түкпір-түкпірінде қолданылып келеді.

Листерлік жүк машиналары мен өндірістік локомотивтер

Листер сонымен қатар зауыттардың ішінде пайдалану үшін өз қозғалтқыштарымен жабдықталған жеңіл жүк көліктерін де жасады. 1926 жылдан 1968 жылға дейін олар 1½ тонна салмақты, көбінесе кішкентай кірпіш заводтарында және торфты батпақтарда қолданылатын жеңіл, тар табанды теміржол локомотивтерін өндірді. Локомотивтердің көпшілігінде кузов мүлдем болмады; кейде олар төрт тіреу тірегімен ұсталып тұрған толық шатырға ие болатын.

Танымал мәдениетте

Питер Каррел Браунның "Smallcreep's Day" қазіргі заманғы өнеркәсіптік өмірді параболамен бейнелейтін сюрреалистік сатира. 1965 жылғы роман авторы R A Lister and Company, Dursley компаниясында жұмыс істеген кезінде жазылған.