Кіріспе
Батыс Тынық мұхитындағы тайфун маусымы
1992 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы – қатарынан төртінші орташа көрсеткіштен жоғары маусым. Ол 31 тропикалық дауыл, 16 тайфун және бес супер тайфун тудырды. Маусымның ресми шектері болған жоқ; ол 1992 жылы жыл бойы жалғасты. Дегенмен, тропикалық циклондардың көп бөлігі мамыр мен қараша аралығында Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде пайда болады. Бұл мерзім әдетте Тынық мұхитының солтүстік-батысында тропикалық циклондардың көп бөлігі қалыптасатын кезеңді анықтайды. Батыс Тынық мұхиты аймағындағы тропикалық депрессиялардың нөміріне "W" әрпі қосылады. Дауылдың күші тропикалық дауыл деңгейіне жеткенде, оған Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) атау береді. Желдің тұрақты жылдамдығы асатын дауылдар тайфун, ал желдің тұрақты жылдамдығы одан да жоғары болатын күшті тайфундар JTWC бойынша супер тайфун деп аталады (тропикалық циклон шкалаларына қараңыз). Сонымен қатар, Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасатын тропикалық депрессияларға Филиппин атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ішкі атау тағайындайды. Осының салдарынан бір дауылдың екі атауы болуы мүмкін.
Маусым қорытындысы
1992 жылы Батыс Тынық мұхитында барлығы 40 тропикалық циклон болды. Олардың 39-ы бассейінде пайда болды, ал 1 дауыл – «Экека» тропикалық дауылы Орталық Тынық мұхиты бассейнінде пайда болып, Күн сызығын кесіп, Батыс Тынық мұхитына кірді. 39 дауылдың ішінде 32-сі атаулы тропикалық дауылға айналды, 21-і тайфунға, ал 5-і – супер тайфунға жетті. Дауылдар JTWC тропикалық депрессиялық нөмірлері бойынша сандық өсу тәртібімен тізімделген, «Экека» дауылынан басқа, есімдерінің алфавиттік тәртібімен емес. Сондықтан, «Зак» тропикалық дауылы (22W) «Иветт» супер тайфунынан (23W) бұрын тізімделген. Бұл маусым өте белсенді болды, сол кездегі Тынық мұхиты тайфун маусымы үшін ең жоғары жинақталған циклон энергиясын (ACE) көрсетті, бірақ 1997 жылғы Тынық мұхиты тайфун маусымы осы көрсеткішті басып өтті. Колорадо мемлекеттік университетінің Тайфун туралы ескерту орталығының деректерін пайдаланып есептелген 1992 жылғы Тынық мұхиты тайфунының ACE индексі 470,1 бірлікке тең болды. Жалпы алғанда, ACE – тропикалық немесе субтропикалық дауылдың күші оның өмір сүрген уақытына көбейтілген шама. Ол тек белгілі тропикалық және субтропикалық жүйелерде желдің жылдамдығы белгілі бір шектен асқан кездегі толық хабарламалар үшін есептеледі.
Ауыр тропикалық дауыл
Аксель 4 қаңтарда тропикалық дауыл ретінде пайда болды, одан бұрын батыс желдің күшті соғуы оңтүстік жарты шарда Бетси циклонының қалыптасуына себеп болған. Одан кейін ол қисайып, тропикалық дауыл күшіне жетті. Аксель одан әрі күшейе берді және қатты тропикалық дауыл ретінде ең жоғары нүктесіне жетті. Сосын Аксель тропикалық дауылға дейін әлсіреді. Аксель тропикалық депрессияға дейін әлсіреуін жалғастырды. 15 қаңтарда ол солтүстік-шығысқа бұрылып, тарап кетті.
Экека тропикалық даулы
3 ақпанда Экека даулы тропикалық дауыл ретінде бассейнге кірді. Экека 4 ақпанда тропикалық дауылдың нашар деңгейіне, содан кейін тропикалық депрессияға дейін әлсіреп, 8 ақпанда JMA тарап кеткенін анықтады, бірақ JTWC жүйені 9 ақпанға дейін қадағалап отырды.
Боби тайфуны (Асианг)
Боби 22 маусымда Филиппиннің шығысында тропикалық дауыл ретінде пайда болды. Содан кейін солтүстік-батысқа қарай бұрылып, тропикалық дауылға күшейді. Бірнеше күннен соң ол 1 санатты дауылға айналды. Кейіннен ол 2-ші санатты тайфунға, одан кейін 4-ші санатты тайфунға дейін күшейтілді. Содан кейін ол 10 минуттық үздіксіз жел жылдамдығымен ең жоғары қарқындылығына жетті. Кейіннен ол 3-ші санатты тайфунға дейін әлсіреді. Кейін бұл дауыл 2-ші санатқа дейін төмендеді. Боби одан әрі әлсіреп, 1-ші санатты тайфунға, содан кейін тропикалық дауылға айналды. Боби тропикалық дауыл ретінде Жапонияның оңтүстік-шығысына соқтығысып, 30 маусымда тарап кетті. Жапония бойынша келтірілген залал 371,8 миллион иенді (2,9 миллион доллар) құрады.
Тайфун Чак (Биринг)
28 және 29 маусымда "Чак" тайфуны Хайнань аралының оңтүстігі мен Вьетнамның солтүстігіне соғып, ауыр су тасқынына әкелді. "Чак" тайфунынан кем дегенде жеті адам қаза болып, тоғыз адам жоғалып кеткен. Қытайдағы зиян 36,4 миллион долларды құрады.
Тропикалық депрессия Диана
Деанна теңізге қарай қисайды.
Эли тайфуны (Консинг)
Филиппин арқылы өткен дауыл салдарынан бір адам қаза болып, сегіз адамның жоғалғаны хабарланды. Қытайда 235 миллион долларлық зор зиян келді.
Фей тропикалық даулы
Гонконгта екі адам қаза тапты.
Гэри (Дитанг) қатты тропикалық дауыл
Гари кем дегенде 48 адамның өмірін қиды. Қытайда ауқымды бұзылыстар болды, шығын 940 миллион долларға бағаланды.
Тропикалық дауыл Хелен
Хелен құрлықтан солтүстікке қарай жылжыды.
Ирвинг (Эденг) қатты тропикалық дауыл
Ирвинг тайфуны 4 миллион доллардан астам зиян келтіріп, 3 адамның қаза табуына себеп болды. Дауыл Жапонияның оңтүстігінде пайда болып, солтүстікке қарай жылжыды. Кейін, ол батысқа қайырып, Оңтүстік Кореяға қарай жылжып, ыдырады.
Яннис тайфуны (Глоринг)
Жапонияда "Янис" тайфуны салдарынан екі адам қаза болып, 41 адам жарақаттанды. Дауылдан келген жалпы шығын 5,8 миллиард иенге (45,6 миллион доллар) бағаланды.
Кент тайфуны
Кент 5 тамызда Микронезия Федеративтік Штаттарында пайда болды. Содан кейін солтүстік-батысқа қарай жылжып, тропикалық дауылға дейін күшейді. Одан кейін ол 1-санатты тайфунға дейін жаңартылды. Бірнеше күннен кейін JTWC Кентті 2-санатты тайфунға көтерді. Сосын Кент 3-санатты, кейін 4-санатты тайфунға дейін күшейді. Кент супер тайфун ретінде ең жоғары қарқынына жетті. Содан кейін Кент өте баяу жылжыды. Одан кейін JTWC Кентті 4-санатты, содан кейін 3-санатты тайфунға дейін төмендетті. Кент әлі де баяу жылжыды. Содан кейін JTWC Кентті 2-санатты тайфунға төмендетті. Дегенмен, ол 1-санатты тайфунға дейін баяу жылжыды. Сосын JTWC Кентті тропикалық дауылға дейін төмендетті. Кент солтүстік-шығысқа қарай жылжып, Жапонияға әсер етті. Жапонияға әсер еткеннен кейін ол тропикалық депрессияға айналып, Жапон теңізінде тарап кетті. Кент Жапонияға қарай жылжып бара жатқанда, оның үлкен толқындары теңізде бес адамды шайып кетті. Барлығы алты адам Кенттің салдарынан қаза тапты.
Лоис тропикалық даулы (Хуанин)
Лоис Жапониядан солтүстік-шығысқа қарай жылды.
Тропикалық дауыл Марк
Бір адам қаза болып, тағы біреуі жоғалып кетті. Зардап 10,4 миллион долларды құрады.
Нина тропикалық дауыл
Нина құрлықтан шегінді.
Омар тайфуны (Люсинг)
Омар тайфуны 20 тамызда тропикалық бұзылыс ретінде пайда болды. Сол күндері аймақта 2 тропикалық циклон тарап, тағы екі циклон экстратропикалық кезеңге өтуді бастады. Жүйе күшейіп, JMA және JTWC-ны тропикалық депрессияны 15W деп атауға итермеледі. 15W батысқа қарай жылжып, тропикалық дауылға айналды, сосын JMA оны Омар деп атады. Омар батысқа қарай жылжуын басталды, бұл Поли тропикалық дауыл ағынының жүйеге әсер етуіне және күшеюдің баяулауына себеп болды. Содан кейін JTWC желдің Омарды әлсіретуі мүмкін екенін анықтады. Екі дауыл бір-бірінен алшақтағандықтан, олардың арасында жота пайда болды. Бұл Омардың солтүстікке қарай баяу иілуіне әкелді, ал желдің әлсіреуіне байланысты Омар қайта күшейе бастады. Дауыл кейін батыс-солтүстік-батыс бағытына оралды. 27 тамызда JTWC дауылды тайфун деп белгіледі, оның орталық көзі қалыптасты. 28 тамызда Омар қарқынды күшейіп, Гуамға максималды тұрақты желмен соқтығысты. 29 тамызда дауыл ең жоғары қарқынына жетті, 10 минуттық тұрақты жел жылдамдығы және ең төменгі қысым 920 мбарды құрады. Бұл қарқын 24 сағатқа дейін сақталды, содан кейін әлсіреу басталды. JTWC болса, 1 минуттық желді деп бағалады. Екі күннен кейін Омар PAR аймағына енді, ал PAGASA оған Лусинг деген жергілікті ат берді. 3 қыркүйекте JMA Омарды тропикалық дауылға дейін әлсіретті, бірақ JTWC дауылды тайфун күшінде ұстады. Дауыл батысқа қарай жылжуын жалғастырып, Тайваньның шығыс жағалауына соқтығысты. Содан кейін 5 қыркүйекте Қытайдың шығысындағы Фуцзянь провинциясының жанында соңғы рет құрлыққа шықты. Кейін тропикалық депрессияға айналып, батыс-оңтүстік-батысқа бұрылды. Содан кейін ол әлсіз жүйе ретінде Қытайдың оңтүстігіне жылжыды және 9 қыркүйекте Солтүстік Вьетнамда тарап кетті. Омар тайфуны Гуам үшін апатты дауыл болды, онда бір футтан астам жаңбыр жауды, 702 миллион доллар (2008 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірілді және бір адам қаза тапты. Тайваньда дауыл 2 адамның өліміне және қатты жаңбырға себеп болды, бұл атауды қолданудан шығаруға әкелді. Омар есімі 1995 жылы алғаш рет қолданылған Оскар есімімен ауыстырылды.
Поли (Исанг) қатты тропикалық дауыл
Омардың батысына қарай дамып, Поли 23 тамызда пайда болып, 26 тамызда тропикалық дауыл күшіне жетті. Даму кезінде мұссондық депрессия ретінде ол кең ауқымды шығаруға ие болды. Поли өмірінің соңына дейін осы қасиетін сақтап, желдің одан әрі күшеюіне кедері келтірді. 30-ы күні дауыл Тайваньның оңтүстік-шығысын, ал 31-і күні Қытайды шарлады. Поли тропикалық дауылдың нәтижесінде болған құйындар қатты жаңбырлар 202 адамның қазасына және жүздеген адамның жаралануына әкеп соқты. Қытайдың Фуцзянь және Чжэцзян провинцияларында 5 миллионнан астам адам үйсіз қалды. Дауылдан келген жалпы шығын шамамен 450 миллион долларды құрады.
Тайфун Райан
Раян - Жапонияның шығысынан өтіп кеткен қаулы тайфун.
Сибил тайфуны
"Сибил" тайфуны Жапонияның шығысындағы әдеттен тыс жолмен қозғалды, бастапқыда солтүстікке, содан кейін оңтүстікке, ал соңында қайта солтүстікке қарай бағытталды, күшейе түсті. Кейін батысқа бұрылып, шығысқа қайта оралғанда әлсіреп жойылды.
Тед (Маринг) қатты тропикалық дауыл
14 қыркүйекте пайда болған «Тед» тропикалық дауыл 20 қыркүйекте Лусонның солтүстігінде тоқтап қалды. Ол солтүстікке бұрылып, 22 қыркүйекте Тайваньның оңтүстігіне әлсіз тайфун ретінде соқты. «Тед» арал үстінде тропикалық дауылға дейін әлсіреп, 23 қыркүйекте Қытайдың шығысына жетті. Солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, Оңтүстік Кореяға соқты және 24 қыркүйекте тропикалық емес дауылға айналды. «Тед» тайфунынан кем дегенде 61 адам қаза тауып, тағы 51 адамның жоспасы белгісіз. Дауылдан Қытайда 360 миллион долларлық зиян келді.
Вал тропикалық дауыл
Вал теңізде қалды.
Тайфун Уорд
23 қыркүйекте тропикалық депрессия Халықаралық дата сызығының шығысында пайда болды; алайда, оны Орталық Тынық мұхиты дауылдар орталығы емес, Бірлескен тайфун ескерту орталығы ескертті, себебі ол CPHC жауапкершілігінен тыс аймақта күшті тропикалық циклонға айналуы күтілді. Батыс Тынық мұхиты бассейніне өтуге аздай қалғанда, ол тропикалық дауылға дейін күшейді, сонда оған Тынық мұхиты тайфундары тізімінен "Уорд" деген ат берілді. Осы кезде желдің жылдамдығы шамамен; Келесі күндерде Уорд біртіндеп күшейіп, ең жоғары деңгейде 2-санатты дауылға жетті. Дауыл солтүстік ендіктерге қарай жылжығанда әлсіреп, 7 қазан күні ашық суда экстратропикалық дауылға айналды.
Ивет тайфуны (Ниньнинг)
Мариана аралдарының жанында пайда болған төмен қысымды аудан 7 қазанда тропикалық дауылға дейін күшейіп, Иветта деп аталды. Ол қарқынды түрде супер тайфунға айналып, теңізде солтүстікке бұрыла бастады, Филиппинге елеулі зиян келтірмей сақтап қалды. Иветта судың салқындаған аймақтарына қарай әлсіреп, 17 қазанда толығымен тарап кетті.
Зак тропикалық дауыл
Зак құрлыққа жақынбады.
Анджела (Осанг) тайфуны
Анжела тайфунынан кем дегенде 49 адам қаза тапты, олардың көп бөлігі Вьетнамда, ал тағы 14 адамның хабарсыз жоғалғаны хабарланды.
Брайан тайфуны
Брайан Гуамда аз ғана зиян келтірді, бірақ қаза болғандар туралы хабарлама түспеді.
Қатты тропикалық дауыл Колин (Пэринг)
Колин Оңтүстік Қытай теңізі үстінде күшейіп, содан кейін Вьетнамға жетті.
Даң тайфуны
Дэн ешқашан құрлыққа жақын болған жоқ.
Тайфун Эльзи (Реминг)
Элси құрлықтан кері бұрылды.
Тропикалық депрессия 29W
30 қазанда халықаралық күн сызығының батысында тропикалық бұзылыс пайда бола бастады. JTWC келесі күні кешке тропикалық циклон қалыптасуына қатысты ескерту шығарды, жүйе батысқа қарай жылжығанда, ал 1 қарашада 29W тропикалық депрессиясы бойынша ескертулер берілді. Дегенмен, жақын орналасқан Даун тайфунынан шыққан ауа ағыны депрессияның күшеюіне елеулі кедергі келтірді, және депрессия дамымады. Ол Уэйк аралынан өтіп өтті, нәтижесінде қысым сәл төмендеді және 32 тоған (60 км/сағ) жылдамдықпен жел соқты. 29W-ның Даун тайфунымен салыстырғандағы әлсіздігіне байланысты ешқандай зақым тіркелмеді, ал Даун тайфуны бұл аралды 3 күн бұрын қиратқан болатын. 2 қарашада депрессия ашық мұхит үстінде тарап кетті.
Тропикалық дауыл Форрест
8 қарашада Филиппиннің шығысындағы муссондық ойыстан тропикалық депрессия пайда болды. Ол аралдарды кесіп өтіп, 12-шы күні Оңтүстік Қытай теңізінде тропикалық дауылға дейін күшейді. "Форрест" 15-ші күні Малайя түбегіне соғылып, одан өтті. 21-ші күні Мьянмаға жеткенге дейін Бенгал шығанағында ең жоғары жел жылдамдығына жетті. Тропикалық дауыл "Форрест" салдарынан кем дегенде екі адам қаза тауып, кеме суға батқаннан кейін тағы 31 адам жоғалып кетті.
Тайфун Гей (Сенинг)
Гей тайфуны 13 қарашада Халықаралық дата сызығының жанында пайда болған, маусымның ең күшті және ұзаққа созылған даулы болды. Батысқа қарай жылжығанда Гей үнемі күшейіп, Маршалл аралдары арқылы күшейе түскен тайфун ретінде өтті. Елден өткеннен кейін, ол ашық суларда ең жоғары қарқынына жетті. JTWC ең жоғары жел жылдамдығын және ең төмен барометриялық қысымды бағалады. Алайда, Батыс Тынық мұхитындағы ресми ескерту орталығы болып табылатын Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) жел жылдамдығын бағалады, қысымы болды. Тайфун қысқа ғана уақытқа күшейді, бірақ Жапонияға бұрылғанда әлсіреп, 29 қарашада экстратропикалық тайфунға айналды. Тайфун алдымен Маршалл аралдарына әсер етті, онда 5000 адам үйсіз қалды және егістерге ауыр зиян келтірілді. Аралдардың астанасы Маджурода дауыл кезінде электр қуаты үзіліп, су және электрмен жабсыруда қиындықтар туды. Маршалл аралдарының азаматтарының ешқайсысы қаза болған жоқ. Гей Гуамға соққанда, бұл аралды соққан жылдың алтыншы тайфуны болды. Жыл басындағы Омар тайфуны кезінде әлсіз құрылыстардың көп бөлігі қираған еді. Гейдің күшін жоғалтуына байланысты, оның ішкі ядросы бұзылып, минимал жауын-шашын жауды, нәтижесінде тұзды судың әсерінен өсімдіктердің көп бөлігі құрғап қалды. Солтүстікте, Сайпан аралында тайфун биік толқындардан үйді қиратты.
Тайфун аңшылық
Жылдың соңғы даулы 13 қарашада қалыптасып, 22 қарашада экстратропикалық болып өзгерді.
Зейнеткерлік
Гуамда Омардың салдарынан келген ауқымды зардаптарға байланысты, бұл ат кейіннен қолданудан алынып, орнына Оскар қойылды және ол алғаш рет 1995 жылғы маусымда пайдаланылды.