Кіріспе

Сұйықтың ыдыстан шығу жолы – сұйықтың ыдыстан немесе сұйықты сақтайтын жүйеден, мысалы, резервуардан немесе кеменің қабырғасынан, шығуына немесе сыртқы заттардың ыдысқа енуіне мүмкіндік беретін жол (әдетте, жарық). Ағып кету көбінесе күтілмеген және де қаланбаған жағдай. "Ағып кету" сөзі көбінесе біртіндеп жоғалуды білдіреді; кенеттен жоғалуды әдетте төгілу деп атайды. Ағып тұрған немесе шығып жатқан зат газ, сұйық, жоғары тұтқырлықты паста немесе тіпті ұнтақ немесе дән тәрізді қатты заттар сияқты қатты бөлшектер болуы мүмкін. Кейде "ағып кету" сөзі метафоралық мағынада қолданылады. Мысалы, жаңалықтардың жариялануы арқылы құпия ақпарат көпшілікке белгілі болады. ASTM D7053 17 стандартына сәйкес, судың ағып кетуі – судың өтуіне жол бермеуге арналған материал немесе жүйе арқылы (сұйық) судың өтуі деп анықталады.

Түрлері және мүмкін себептері

Жарықтардың түрлері: тесіктер, жарықтар, тот немесе басқа коррозиялық тесіктер, өте кішкентай шұңқырлар (мүмкін, дәнекерлеулердегі кемшіліктерден), жарықтар немесе микрожарықтар, немесе құрастырылған компоненттер мен бөлшектер арасындағы тығыздық жеткіліксіздігі. Тесіктің пішіні мен мөлшері көрінетін жағдайлар көп, бірақ көбінесе оның пішіні анық болмайды. Көп жағдайда, ақаудың орны белгілі бір жерде материалдың тамшылауынан көрініп тұрады, бірақ ақаудың өзі көрінбейді. Кейде ақаудың бар екені белгілі немесе күдік тудырады, бірақ тіпті орны да белгісіз болады. Жарықтар көбінесе дұрыссыз пішіндес немесе созылған жарықтар болғандықтан, олардың мөлшері пішінге қарағанда, шығын жылдамдығымен – белгілі бір уақыт ішіндегі сұйықтың көлемімен өлшеніп бағаланады. Көптеген адамдар үшін кең таралған жарықтардың түрлері – автомобиль дөңгелектерінің жарықтары, олар ауаның шығуына және дөңгелектің тегіс болуына себеп болады, сондай-ақ контейнерлердің жарықтары, олардың ішіндегісін төгіп жібереді. Жарықтар үйлерде, ғимараттарда, көліктерде, кемелерде, ұшақтарда немесе өнеркәсіптік сұйықтық жүйелерінде кездесуі мүмкін, сұйықтық газ немесе сұйықтық болсын. Көліктің гидравликалық жүйелеріндегі, мысалы, тежегіш немесе рульдік басқару желілеріндегі жарықтар тежегіш немесе рульдік басқару сұйықтығының жоғалуына және тежегіштердің, рульдік басқарудың немесе басқа да гидравликалық жүйелердің жұмыс істемеуіне әкелуі мүмкін. Радиаторда және су сорғысының тығызында, қорап сұйықтығында, мотор майында және кондиционердегі тоңазытқышта қозғалтқыш салқындатқышының ағып кетуі де мүмкін. Көлік сұйықтықтарының кейбіреулері түсі бойынша ажыратылады, бұл ағып кеткен сұйықтықтың түрін анықтауға көмектеседі. Аккумуляторлардың ағып кету қаупі бар, себебі олардың жұмысы химиялық коррозияны қамтиды. Цинк-көміртек аккумуляторы – жиі кездесетін ағып кетуге бейім компонент, оның ішіндегі электролит кейде корпусқа шығып, электрондық құрылғыға зақым келтіреді. Судың ағып кетуі сумен жабдықтау немесе кәрі су жүйесіне зақым келгенде, тамшылау немесе ағын пайда болады. Газдың ағып кетуі, мысалы, табиғи газ құбырында, өртенгіш және жарылғыш газдың шығуына мүмкіндік береді, бұл қауіпті жағдайға әкеледі. Тоңазытқыштарда немесе кондиционерлерде үлкен және кішкентай тоңазытқыштардың ағып кетуі мүмкін. Кейбір өнеркәсіптік кәсіпорындарда, әсіресе химиялық және энергетикалық станцияларда, көптеген сұйықтық жүйелері бар, оларда сұйық немесе газды химиялық заттардың көптеген түрлері бар, кейде жоғары температурада және/немесе қысымда. Екі сұйықтық жүйесі арасындағы жарықтардың өнеркәсіптік орналасуының мысалы – жылу алмастырғыштағы қабық пен түтік арасындағы жарық, бұл екі жүйенің біреуін немесе екеуін де басқа сұйықтықпен ластауы мүмкін. Толық немесе жартылай вакуумды ұстап тұратын жүйеде сырттан ауаның кіруіне себеп болатын жарық болуы мүмкін. Қауіпті материалдардың ағып кетуі немесе төгілуі кезінде қауіпті материалдармен жұмыс істейтін процедуралар және/немесе топтар жұмылдырылуы мүмкін. Қауіпті материалдарды тасымалдау кезінде ағып кету қауіпті болуы мүмкін, мысалы, апат болғанда. Дегенмен, будың жоғары температурасы мен энергиясының салдарынан тіпті будың ағып кетуі де қауіпті болуы мүмкін. Ыстық ауа шарынан, дирижабльден немесе ұшақ кабинасынан ауа немесе басқа газдың шығуы қауіпті жағдайларға әкелуі мүмкін. Жарық тіпті тірі организмнің ішінде де болуы мүмкін, мысалы, жүрек қарыншалары арасындағы пердедегі тесік, оттегімен және оттегісіз қанның алмасуына себеп болады, немесе қынап пен тік ішек арасындағы фистула. Жарықтардың себептері көптеген болуы мүмкін. Жарықтар бастапқыда, тіпті сұйықтық жүйелерін құрылыс кезінде немесе бастапқы өндірісте/жинауда да пайда болуы мүмкін. Құбырлар, түтіктер, клапандар, фитингілер немесе басқа компоненттер дұрыс қосылмауы немесе дәнекерленбеуі мүмкін. Жіптері бар компоненттер дұрыс бұралмауы мүмкін. Жарықтар зақымданудан туындауы мүмкін, мысалы, тесілуден немесе сынудан. Көбінесе жарықтар материалдардың тозуынан немесе қартаюынан, мысалы, тот басудан немесе басқа коррозиядан немесе тығыздағыштар ретінде қолданылатын эластомерлердің немесе ұқсас полимерлік материалдардың ыдырауынан туындайды. Мысалы, кранның жабыншаларының тозуынан суда ағып кету пайда болады. Жарықтар тікелей зақымданудан немесе шаршаудан немесе коррозиядан, мысалы, кернеулі коррозиялық жарықтан туындауы мүмкін. Клапандағы дискі мен оның орны арасындағы беттің тозуы порлар арасында ағып кетуге себеп болуы мүмкін (клапан кіреберістері немесе шығарулары). Айналмалы клапан сабының немесе ортадан тепкіш сорғы білігінің айналасындағы тығыздағыштардың тозуы ортаға сұйықтықтың ағып кетуіне әкелуі мүмкін. Кейбір жиі жұмыс істейтін ортадан тепкіш сорғыларда мұндай ағып кету күтіледі және оны шығару үшін шаралар қолданылады. Сол сияқты, порлы сорғылардың айналасындағы тығыздағыштардың тозуы ортаға сұйықтықтың ағып кетуіне де әкелуі мүмкін. Жарықтың екі жағындағы қысым айырмасы жарық арқылы материалдың қозғалысына әсер етеді. Сұйықтық әдетте жоғары қысымды жақтан төмен қысымды жаққа қозғалады. Қысым айырмасы қаншалықты үлкен болса, ағып кету соншалықты көп болады. Екі жақтағы сұйықтық қысымына жарықтан жоғарыдағы сұйық деңгейінен туындайтын гидростатикалық қысым кіреді. Қысым шамалы болғанда, екі жақта сұйықтық алмасуы немесе жарық арқылы сұйықтықтың қозғалысы болмайды.

Түзету шаралары

Күрделі қондырғыларда, көптеген сұйықтық жүйелері бар жағдайларда, сұйықтықты сақтайтын көптеген өзара байланысты бөліктердің арасында оқшаулау клапандары орналастырылады. Егер бір бөлікте ақау пайда болса, оның оқшаулау клапандарын жабып, қондырғының қалған бөлігінен "оқшаулауға" болады. Ақауларды көбінесе тесіктерді бітеп немесе жапқышпен жабу арқылы жөндеуге болады. Шиналардағы ақаулар көбінесе осылай түзетіледі. Тығыздағыштар, сальниктіктер, шайбалар немесе қаптамаларды ауыстыруға болады. Дәнекерлеу, жұптау, тығыздау немесе желімдеу арқылы да ақауларды жөндеуге болады. Кейде ең тиімді шешім – ақаулы бөлікті ауыстыру. Су жылытқыштарды үй иелері немесе ғимараттардың иелері жиі ауыстырады. Егер қабықшалы-түтікшелі жылу алмастырғыштың бір түтігінде ақау болса, оны екі жағынан арнайы өлшемдегі тығындармен бітеуге болады, осылайша ақау оқшауланады. Бұл түтікшелердің ұштары түтікше табақтарына қосылатын жерлерде, пленумда жасалады. Кейде зақымдалған, бірақ әлі ақаулы емес түтікше алдын ала бітеліп, болашақта ақаудың пайда болуына жол бермейді. Бұл түтікшенің жылу беру қабілеті төмендейді, бірақ жылу беру жүктемесін көтеру үшін әдетте жеткілікті басқа түтікшелер болады.