Кіріспе

Homo sapiens-те кездесетін сүтқоректілер ақуызы – Плектин. Бұл ақуыз дерлік барлық сүтқоректілер жасушаларында табылады және цитоскелеттің үш негізгі құрауы: актин микрофиламенттері, микротубулалар және аралық жіпшелер арасында байланыс қызметін атқарады. Сонымен қатар, плектин цитоскелетті плазмалық мембранадағы жасушаларды құрылымдық тұрғыдан байланыстыратын түйіспелерге қосады. Осы әртүрлі желілерді бірге ұстау арқылы, плектин тіндердің механикалық тұрақтылығын және серпімді-пластикалық қасиеттерін сақтауда маңызды рөл атқарады.

Құрылымы

Плектин жасушаларда бірнеше балама тігілген изоформалар түрінде кездесе алады, барлығы шамамен 500 кДа және >4000 аминқышқылынан тұрады. Плектиннің құрылымы екі үлкен шар тәрізді доменді (әр ұшында біреуден) байланыстыратын альфа-спиральдардың орталықталған екі есті орамнан тұратын димер деп есептеледі. Бұл шар тәрізді домендер плектиннің әртүрлі цитоскелеттік нысандарына байланысуына жауап береді. Карбоксилдік терминалдық домен 6 өте гомологиялық қайталама аймақтан тұрады. Осы доменнің бесінші және алтыншы аймақтары арасындағы субдомен цитокератин және виментин аралық жіпшелерімен байланысқаны белгілі. Белоктың қарама-қарсы ұшында, N-терминалдық доменде, актинге байланысуға жауапты аймақ анықталды. 2004 жылы бұл актин байланыстыру доменінің (ABD) нақты кристалдық құрылымы егешқұйрықтарда анықталды және ол екі кальпонин гомологиясы (CH) доменінен тұратыны көрсетілді. Плектин барлық сүтқоректілердің тіндерінде кездеседі. Жүрек және қаңқа бұлшық еттерінде плектин Z дискілері деп аталатын арнайы құрылымдарға орналасады. Плектин винкулин, DES, актин, фодрин, виментин және ITGB4 сияқты бірнеше ақуыздарға байланысады. Алтын иммуноэлектрондық микроскопия, иммуноблоттинг және иммунофлуоресценциялық эксперименттерді пайдалану арқылы плектин цитоскелеттің үш негізгі компонентінің барлығымен байланысты екені анықталды. Бұлшық еттерде плектин Z дискілерінің шетіне байланысады, сонымен қатар плектин цитоскелетті жасушааралық қосылыстарға, мысалы, десмосомалар мен гемидесмосомаларға байланыстыру үшін жұмыс істейді, бұл жасушалар арасындағы аралық жіпшелер желісін байланыстырады. Плектин десмосомаларға орналасатыны анықталды және in vitro зерттеулер оның десмосомалық ақуыз десмоплакин және аралық жіпшелер арасында көпір құра алатынын көрсетті. Гемидесмосомаларда плектин гемидесмосомалық плаканың интеграл β4 суббірліктерімен өзара әрекеттеседі және аралық жіпше цитокератинін қосылысқа қысқыштай бекітеді.