Кіріспе

Резина – Молдованың шығысындағы аудан (район), әкімшілік орталығы Резина қаласы. Резина Нистру өзенінің батыс жағасында орналасқан. 2011 жылдың 1 қаңтарына қарай халық саны 52 600 адамды құрады.

Тарих

Қазіргі аудан аумағындағы алғашқы адам қоныстары неолит дәуірінде (б.з.д. 7-5 мыңжылдықта) пайда болған. Солонцени, Эчимаутти және Стохная ауылдарының жанында туысқан тайпалардың отбасылық аумақтық-мәдени бірлестігінің іздері табылды. Мал өсіруге және егіншілікке қолайлы құнарлы топырақ, су көздері мен орманды жағажайлар, жақсы қорғанысқа ие болғандықтан, осы жерлерде жазық жерлерге қоныстануға ыңғайлы жағдай жасады. Дактар бұл территорияда б.з.д. 2 мыңжылдықтан б.з. 5 ғасырына дейін қоныстанды. Б.з.д. 1 ғасырындағы дак көшбасшысы Буребиста дак тайпаларын біріктіріп, біртұтас Дакия мемлекетін құрды. Бұл мемлекет, Дакия деп аталды, қазіргі Резина ауданының аумағын қамтыды. 10-12 ғасырларда Типованың жанында монастырь салынды. Монастырь алып әктас тастан қазылып жасалған, ішінде бір-бірімен ішкі өткелдермен байланысқан 18 үңгір бар. Бұл Нистру өзенінің жағалауындағы маңызды құрылыстардың (үңгір монастыры) бірі. Ауданның ең ерте тарихи жазбаларда кездесетін қалалары – Городисте және Печиште, олар 1437-1466 жылдары құжатталып алынған. Резинаның алғашқы деректемесі, шаруалардың жері ретінде, 1495 жылғы 5 ақпандағы құжатта кездеседі, онда Молдова князі Степан Зөлқалиевтің Тоадер атты адамы Резина ауылындағы Алексе Ватаманға Резина өзенінің сағасынан туысқандарынан, үлкен Негреяның немерелерінен 70 татар алтынын саудаласып алған. 16-18 ғасырларда аймақтың экономикасы және мәдениеті одан әрі дамыды, халық санының айтарлықтай өскені байқалды. 1812 жылғы Бухарест шарты бойынша Бассарабия Молдова княздығынан бөлініп, Ресейге қарады. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бассарабия анасы – Румыниямен бірігуге шешім қабылдады, осы кезеңде (1918-1944 жылдар) аудан Орхей округінің құрамына кірді. Бассарабия тағы да, осы жолы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін КСРО-ның басып алды. 1991 жылы Молдованың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін Сорока округінің (1991-2003) құрамына кірді, ал 2003 жылы Молдованың әкімшілік бірлігіне айналды.

География

Резина ауданы Молдованың орталық-шығыс бөлігінде орналасқан. Солтүстікте Шолдэнешти ауданымен, шығысында Рыбница ауданымен, оңтүстікте Орхей ауданымен және батысында Теленешти ауданымен шектеседі. Аудан Нистру үстіртінде орналасқан, жер бедері тік жарлы, күшті эрозия процестері байқалады. Нистру өзені бойында жатқан аудан өте әдемі көріністерге ие. Ерекше қызығушылықты Сахарна (670 га) және Типова (430 га) табиғат қорықтары қызықтырады. Сахарна өзені 22 кішкентай сарқырамадан тұрады, өте әдемі. Ең әсерлі сарқырамалардың бірі – биіктігі 4 метр, ені 6 метр болатын "Цыган сарқырамасы". Типова табиғат қорығы Нистру және Типова өзендерінің ежелгі террасаларын және Типова өзені ағатын шатқалды қамтиды, онда биіктігі 10-16 метр болатын бірнеше сарқырамалар бар. Ауданның минералды ресурстарына шағыл, құм, саз, тас және цемент өндірісіне қажетті шикізат кіреді.

Климат

Ауданның климаты жылы, Шығыс Карпат және Украина жазығының ықпалындағы қоңыржай климатқа ие. Бұл аймақтағы орташа жылдық температура аралығында, қыста , кейде дейін төмендеп, ал жазда жетеді. Қазіргі уақытта бұл аймақтың климаты өткен ғасырға қарағанда жылырақ болып келеді. Бұл факт, белгілі болғандай, Батыс және Шығыс Еуропадағы жылы климаттың қалыптасуымен және түрлі табиғи және адам факторының салдарынан болатын температура өзгерісімен түсіндіріледі.

Фауна

Орталық Еуропаға тән фауна: түлкі, барс, енот иті, елен, жабайы шошқа, қызыл қасқыр, қоңыр егеуқұйрық, мартен, жабайы мысық және басқалары. Құстарға мыналар жатады: сарықанат, аққанат, аққу, жабайы үйрек, шағала, бүркіт, тілме, қарға, бұлбұл, қыран, майлықанат, қарға және сықыр.

Флора

Ормандар емен, шаған, липа, жапырақталған қайын, ақ ағаш және басқа да ағаштардан тұрады. Тасты әктас беткейлеріндегі шөптесін өсімдіктер: бетеге, көктемгі гүл, тамыржоғарғы, т.б.

Өзендер

Аудан Днестр өзенінің алабында орналасқан, оның Сахарна және Типова салалары ауданды кесіп өтеді. Аудан ішінде сарқырамалар, бұлақтар және құдықтар кездеседі.

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқы 52 300 адамды құрады, оның ішінде 25,1% қалалық, ал 74,9% ауылдық тұрғындар. Туу көрсеткіші (2010): 586 (1000 адамға шаққанда 11,1) Өлім көрсеткіші (2010): 729 (1000 адамға шаққанда 13,8) Табиғи өсім (2010): 143 (1000 адамға шаққанда 2,7)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдовалықтардың жалпы санының %-ы * 91,0 румындар * 4,6 украиндер 2,5 орыстар 1,5 гагауздар 0,1 болгарлар 0,1 басқалар 0,2 жарияланбаған 2,86 Ескерту: * Молдовалықтар мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар 98,2%
Православ христиандар 96,9%
Протестанттар 1,3%
Баптистер 0,6%
Жеті күндік адвентистер 0,5%
Евангелистер 0,1%
Пентикосталдар 0,1%
Басқалары 0,8%
Дінсіздер 1,0%

Экономика

Ауданда 8264 тіркелген нысан бар, оның ішінде жеке тұлғалар 7645, оның ішінде: жеке кәсіпорындар 578, шаруа қожалықтары 7067, заңды тұлға құқығымен 19 (ЖШҚ, АҚ, бірлескен кәсіпорындар). Жердің жалпы ауданының 55,5% құрайтын 34 461 га ауыл шаруашылығы жерлеріне жатады.

Білім

Резина ауданында 41 білім беру мекемесі жұмыс істейді, оның ішінде 38 мектеп: 7 жоғары мектепте 3235 оқушы, 5 орта мектепте 2719 оқушы, 20 жалпы білім беретін мектепте 2719 оқушы, 6 бастауыш мектепте 102 оқушы, 24 балабақшада 1474 бала, 1 кәсіптік-техникалық мектепте 242 оқушы, 1 арнайы мектепте 164 бала, 1 музыка мектебінде 70 бала, 1 өнер мектебінде 68 бала оқиды. Қазіргі таңда ауданның білім беру мекемелерінде 924 мұғалім жұмыс істейді.

Саясат

Резина – оңтүстік және орталық партиялардың күшті өкілдігі бар үлкен аудан. 2001-2009 жылдардағы сайлауларда ПЦРМ 50%-дан астам дауыс жинады, бірақ қазіргі кезде оның қолдауы тұрақты түрде төмендеп барады. Аудан Днестр Еуроаймағының негіз қалаушыларының бірі болып табылады. Соңғы үш сайлауда АЕИ-нің көрсеткіші 74,8%-ға өсті.

+ Парламент сайлауының нәтижелері
Жыл АЕИ PCRM
2010 51.30% 12,540 39.40% 9,631
Шілде 2009 46.00% 10,786 48.83% 11,376
Сәуір 2009 31.66% 7,172 55.52% 12,611

Мәдениет

Жұмыстар: Музейлер 1, Қоғамдық кітапханалар 36, Мәдениет үйлері мен клубтар 35, Өнер білімі беру мекемелері 3, Өнермен айналысуға мүмкіндік берілгендер 116, 19 музыкалық топ, әлеуметтік көмек көрсету мекемелері – Әлеуметтік және отбасылық қорғау бөлімі мен "Әже үйі" күтім үйі.

Денсаулық

Аудандық жұмыстар: отбасылық медициналық орталық – 1, ауруханалық округ – 1, шұғыл жәрдемге арналған орталық – 1, денсаулық сақтау орталығы – 5, отбасылық дәрігерлер кабинеті – 16, медициналық орталықтар – 11, мемлекеттік дәріхана – 1, 28 дәріханалық киоск, жеке дәріханалар – қалада 3, ал ауылдарда 4. Халық денсаулығы саласында ауданда 63 дәрігер жұмыс істейді.