Кіріспе

Американдық еңбек қозғалысының көшбасшысы (1928–2023)
Сонымен қатар осы атқа ие адамдар

Томас Рейли Донахью (4 қыркүйек 1928 – 18 ақпан 2023) – 1979 жылдан 1995 жылға дейін Америка Еңбек Федерациясы мен Өнеркәсіптік Ұйымдар Конгресінің Хатшы-қазынашысы, 1995 жылы бірнеше айға уақытша президент, ал 1996 жылдан өмірінің соңына дейін құрметті президент болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі американдық кәсіподақ қозғалысының ең беделді көшбасшыларының бірі саналды.

Ерте өмір

Нью-Йорктегі Бронксте туып өскен Донахью Томас Р. және Мэри Э. Донахьюдың ұлы, ирланд иммигранттарының немересі болды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, ол «кәсіподақтар Нью-Йорк тұрғындарын Ұлы депрессиядан құтқарып, көптеген жастар үшін нұрлы белгіге айналған дәуірде есейді». Донахью кәсіподақ қозғалысына алғаш рет әкесінің кәсіподақсыз үй күзетуші болып жұмыс істегендегі жалақысы, кәсіподақ құрамына кірген құрылысшы болғанда қаншалықты артқанын көргеннен кейін қызығушылық танытты. Жас Донахью Best & Company дүкенінде лифт операторы, мектеп автобусының жүргізушісі, нан пісіруші және Radio City Music Hall-да қақпашы болып жұмыс істеді. Осы уақытта ол Фордхэм құқық мектебінде кешкі сабақтарға қатысып, 1956 жылы заңгер дипломын алды. Көп жылдар өткен соң Донахью сұхбат берушілерге Салливанның «кәсіподақ қозғалысындағы мен үшін батыр болып қала беретінін» айтты. Ол 1926 жылы осы елге келген ирланд иммигранты, бастапқыда лифт операторы болып жұмыс істеді, кейін кәсіподақта белсенділік танытты. Содан кейін ол одақтағы реформалық топты жетектеп, сыбайлас жемқорлық билігін құлатты. Президент Линдон Джонсон 1967 жылы Донахьюды Еңбек департаментінде Еңбек және басқару қатынастары жөніндегі көмекші хатшы қызметіне тағайындады. Ол Джонсон әкімшілігінің 1969 жылы аяқталуына дейін бұл лауазымда қызмет етті, содан кейін ол сол кездегі атауымен Халықаралық қызметкерлер одағына қайта оралды, онда атқарушы хатшы, кейін бірінші вице-президент болып жұмыс істеді. 1973 жылы Донахью AFL-CIO президенті Джордж Минидің атқарушы көмекшісі болды.

Еңбек көшбасшысы

Минидің атқарушы көмекшісі ретінде ықпалды тұлға болған Донахью, Мини 1979 жылы зейнеткерлікке шыққанда АФЛ-CIO-дағы екінші басшы лауазым – хатшы-қазынашы болып сайланды. Сайлаудың алғашқы аптасында «Нью-Йорк Таймс» газеті «оның позициясы мықты. Федерация жалпы алғанда еңбек күштерінің дауысы ретінде қарастырылады. Ал Донахью мырза – ақылды, нақты көзқары бар адам» деп жазды. АФЛ-CIO-ның қарсылығының басты себептері «ондаған мың жұмыс орны Мексикаға экспортталатын болып, жүздеген мың адам экономикалық сатыдан төмен түсіп, жұмыссыздық пен жалақысы төмен жұмыстарға ие болады» деді Донахью. Донахью оның «күшті регрессивті әсерін» айыптап, «Мексикаға ең оңай экспортталатын жұмыс орындары мұрагерлік заңгерлер, қор брокерлері, экономистер мен редакциялық жазушылар емес; олар – құрастыру желісіндегі жұмысшылар және өздерінің жұмыс өміріне қатысты үлкен өзгерістерді көтере алмайтын басқалардың жұмыстары» екенін атап өтті. АФЛ-CIO NAFTA-ға қарсы жалғыз оппозиция емес еді. Басқаларына Росс Перот (NAFTA-ның ең белсенді сыншыларының бірі), Сьерра клубы, Greenpeace, Жердің достары, Ұлттық фермерлер одағы, Зейнеткерлердің ұлттық кеңесі, Ральф Надердің «Халықтың мүддесі», Джерри Браунның «Біз – халық» және Джесси Джексонның «Көктемгі жаңғыру» коалициясы кірді. Алайда, «Вашингтон Пост» газетінде NAFTA-ны қолдайтын редакциялық мақалада «NAFTA-ны, яғни Солтүстік Америка еркін сауда келісімін жою науқанының басты күші Росс Перот емес, жұмысшылар қозғалысы. Пероттың Конгресте аз қолдаушысы бар, бірақ кәсіподақтар өз достарын және науқанның қаржыландырушыларын келісімге қарсы шығуға белсенді түрде жұмылып жатыр» делінді. Донахью NAFTA-ға қарсы бүкіл кәсіподақ қозғалысын жұмылдыруға жетістікке жетті. «Нью-Йорк Таймс» газеті «еңбек қозғалысы ішіндегі келісімге қарсы науқан өндірістік кәсіподақтардан асып түседі. «Фабрикалар жабылғанда, қалалық салық түсімдері төмендейді, сондықтан мұғалімдер жалақысынан айырылып, жұмыстан босатылады», - деді Америка мұғалімдер федерациясының президенті Альберт Шанкер. Ол NBC-нің «Meet the Press» және CNN-нің «Late Edition» сияқты телешоуларға қатысты. Ол жетекші газеттерге мақалалар, редакцияға хаттар және пікір мақалаларын жазды. Донахью АФЛ-CIO мен жетекші экологиялық қозғалыстар, атап айтқанда Сьерра клубы және Ұлттық токсикалық науқан арасында беспрецеденттік еңбек коалициясын құрды – бұл екі қозғалыстың тарихындағы ең күшті байланыс. 1993 жылдың қыркүйегіне қарай NAFTA-ны қолдаушылар «күшті қолға ие болып көрінеді: Ақ үйдің беделі, сондай-ақ оның бұрынғы бес президенті; көптеген көрнекті экономистер; елдің ең күшті бизнес лоббилері, соның ішінде Сауда палатасы мен Ұлттық өндірушілер қауымдастығы; тіпті Христиандық коалиция. Мексика үкіметі де АҚШ лоббилеріне миллиондаған доллар құйды», - деп хабарлады Philadelphia Inquirer. Екі айдан кейін NAFTA Палатада 234-200 дауыспен, Сенатта 61-38 дауыспен қабылданды. Президент Клинтон 1993 жылдың 8 желтоқсанында оған қол қойды және ол 1994 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Тоғыз жылдан кейін NAFTA-ның әсері туралы Экономикалық саясат институтының баяндамасында «2002 жылға дейін Канада және Мексикамен АҚШ-тың сауда таңшылығының өсуі 879,280 АҚШ жұмыс орнын қолдаған өндірістің орнын ауыстырды. Бұл жұмыс орындарының көп бөлігі жоғары жалақылы өндіріс салаларындағы жұмыстар еді». Баяндамада «Бұл жұмыс орындарының жоғалуы – NAFTA-ның АҚШ экономикасына тигізетін әсерінің ең көрінетін бөлігі. Шын мәнінде, NAFTA табыс теңсіздігінің өсуіне, өндіріс жұмыскерлерінің нақты жалақысының төмендеуіне, жұмысшылардың ұжымдық келіссөздер жүргізу қабілетінің және кәсіподақтарды ұйымдастыру мүмкіндігінің әлсіреуіне және қосымша жәрдемақылардың азаюына да ықпал етті».

Католиктік әлеуметтік ілім

Донахью өзінің кәсіподақ қозғалысына ерте қызығушылығын оятқан екі адам – Манхэттен колледжіндегі ұстазы Корнелиус Джастин бауырлас және Католиктік кәсіподақтардың ұлттық қауымдастығының президенті Джордж Донахью (туыс емес) болды. Ол Папаның "жұмыс "адам ретінде толыққанды қанағат беруі" керек және ол "адамның қадір-қасиетіне сай" болуы тиіс" деген мәлімдемелерін жоғары бағалады. Дегенмен, Донахью "Папа демократиялық қоғамда кепілденген, еркін пайдаланылатын бірлесу құқығы деп есептейтін нәрсе, осы және басқа елдерде жиі жеңілтектеп тапталады" деген сенімін білдірді. Сондай-ақ, ол "бұл пайда табу ниетімен және жұмысшыларды меншікке немесе басқаруға қатысудан, тіпті олардың еңбек жағдайларын анықтауға тиімді түрде қатысудан шеттету мақсатымен жасалатынын түсіну керек" деді.

Халықаралық қызмет

"Америкалық еңбек қозғалысы әрқашан басқа елдердегі жұмысшылардың әл-ауқатымен айналысып келді", - деп жазды Донахью 2000 жылы Foreign Affairs журналының редакторына жолдаған хатында, онда ол AFL CIO-ның халықаралық рөліне қатысты өз көзқарастарын баяндады. Донахью былай деді: "Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 50-ден астам елде AFL CIO жұмысшыларға жұмыс орнында да, азаматтық қоғамда да өз мүдделерін қорғау және дамыту үшін тәуелсіз кәсіподақтар құруға көмектесті. Ол тоталитаризмнің барлық түрлеріне қарсы тұрды. Ол бір ғана өлшеммен елді бағалайды: онда еркін және демократиялық кәсіподақ қозғалысының жұмыс істеуіне рұқсат беріледі ме?" Донахьюдың халықаралық жұмысының екі маңызды бағыты – AFL CIO хатшысы-қазынашысы қызметін атқарган кезінде де, зейнетке шыққаннан кейін де – Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күресті қолдауы және Куба жұмысшыларының мүддесін қорғауы болды. 1980 жылдары Оңтүстік Африкаға қарсы күреске қатысуы апартеидке қарсы Конгресс алдында үш рет куәлік беруін қамтыды. 1984 жылы New York Times газетінің бағанашысы және адам құқықтарын қорғаушысы Энтони Льюис америкалықтардың "[Оңтүстік Африкадағы] қатыгездікті тоқтатуға көмектесу үшін жауапкершілікті сезіне бастағанын" және "Конгресс мүшелері мен басқа да саяси және қоғамдық лидерлер полиция шебінен өтіп, пикетке шығып, қасақана тұтқындалуға шақырғанын" атап көрсеткенде, ол тек Донахьюды есімдерімен атады. Льюис Донахьюдың "Оңтүстік Африкадан импортты бойкоттау және қажет болса, АҚШ-тың Оңтүстік Африкаға инвестициялауын тоқтату уақыты келді" деген сөзін мақұлдады. Кейін Донахью Эркін кәсіподақтарды қолдау комитетінің (CFTU) төрағасы ретінде Куба жұмысшыларының құқықтарын қорғауға белсенді түрде атсалысты. Ол комитет "кәсіподақ құру бостандығын – жұмысшылардың өздері таңдаған кәсіподақтарды құру және оларға өздері сайлаған адамдар басшылық ететін кәсіподақтарға қосылу құқығын" қолдайтынын жазды. Сондай-ақ ол "CFTU соңғы жылдары Кубадағы жұмысшыларға осы құқықты қорғау үшін күресіп жатқан жұмысшыларға көмектесуге белсенді түрде араласып келеді. Бұл олардың үкіметінің коммунистік партияның басшылығымен тек бір ғана кәсіподақ оларды өкілдей алады деген талабына және басқаша ойлайтындарды тұтқындау мен мазақтаудың жалғасуына қарсы" екенін атап өтті. Донахью 1997 жылдан 2006 жылға дейін Ұлттық демократиялық қордың (NED) кеңесінде он жыл қызмет етті және ұйымның Аудит және Бюджет комитетінде жұмысын жалғастыруда. Бүгінде ол Эркін кәсіподақтарды қолдау комитетінің төрағасы, Альберт Шанкер институтының және Дунлоп ауыл шаруашылығы еңбек комиссиясының кеңесі мүшесі болып табылады. Донахью – Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес, Карнеги корпорациясы және Брукингс институты кеңесінің бұрынғы мүшесі. 1997 жылы Донахью: "(Бұрынғы AFL CIO президенті Джордж) Мини үшін, (бұрынғы президент Лейн) Киркленд үшін және мен өзім үшін үміттенетінімдей, бұл мәселелер әрқашан айқын болды. Либо демократиялық күштердің жағында тұрасың, либо тұрмайсың".

Жеке өмір және өлім

Донахью 1950 жылдан бастап 1975 жылы ажырасқанға дейін бұрынғы Натали Кирнанмен үйленген; олардың екі баласы болды. 1979 жылы ол азаматтық құқықтар белсендісі және Америка мұғалімдер федерациясының басшысы Рашель Хоровицке үйленді. Денсаулығы нашарлағаннан кейін, Донахью 2023 жылдың 18 ақпанында Вашингтондағы ауруханада құлау салдарынан туындаған асқынулардан қайтыс болды. Ол 94 жасқа толыпты.