Кіріспе

Америкалық еңбек қайраткері (1934–2021)
Джон Суини есімді басқа адамдар

Джон Джозеф Суини (5 мамыр 1934 – 1 ақпан 2021) – 1995 жылдан 2009 жылға дейін AFL–CIO президенті қызметін атқарған американдық еңбек қайраткері.

Алғашқы жылдар

Нью-Йорк штатының Бронкс қаласында дүниеге келген Суини, қалалық автобус жүргізушісі Джеймс пен үй шаруасындағы жұмысшы Агнес, екеуі де ирланд иммигранттарының ұлы болды. Суинидің отбасы 1944 жылы Йонкерс қаласына көшіп барды, онда Суини Сент-Барнаба бастауыш мектебінде оқыды және Кардинал Хейс орта мектебін бітірді. Суинидің әкесі оны көптеген кәсіподақ жиналыстарына алып барды, сонда Суини американдық еңбек қозғалысына өмір бойы адал болуын бастады. Суини 1952 жылы Нью-Рошель қаласындағы Иона колледжіне түсті. Оқу ақысын төлеу үшін Суини қабір қазушы және құрылыс портері болып жұмыс істеді, сонымен қатар осы кезде алғашқы кәсіподағына қосылды. 1956 жылы ол экономика мамандығы бойынша диплом алды. 1977 жылы Суини 32B жергілікті ұйымын 32J жергілікті ұйымымен біріктіріп, 32BJ жергілікті ұйымын құрды. 1979 жылы Суини 32BJ жергілікті ұйымының техникалық қызметкерлерін тағы бір рет ереуілге шығарды және келісімшартты қосымша жақсартуға қол жеткізді. 1980 жылы Суини ұлттық SEIU президенті болып сайланды. Суини басшылығымен SEIU мүшелерінің саны жылдам өсті. Одақ онжылдықтың басында шамамен 625 000 мүшемен бастады. Алайда, Суини жаңа салалар мен базалық аймақтарға қарқынды кеңеюді қолға алды. SEIU кеңсе қызметкерлерін ұйымдастыру үшін Ұлттық жұмысшы әйелдер қауымдастығымен, ал зейнеткерлерді ұйымдастыру үшін Біріккен азық-түлік және коммерциялық жұмысшылар (UFCW) одағымен бірікті. Одақ сонымен қатар денсаулық сақтау саласындағы және бизнес кеңселердегі техникалық қызметкерлер арасындағы ықпалын кеңейтті. Суини басқа да бірнеше одақтармен бірігуді де иніциативалады, Ұлттық мемлекеттік қызметкерлер қауымдастығын (NAGE) және басқа да мемлекеттік қызметкерлер одақтарын сіңіріп алды. 1993 жылы SEIU-да миллионнан астам мүше болды. Бұл 20 жылдан астам уақыттан бері миллион мүшеге жеткен алғашқы AFL–CIO одағы болды. Бірақ Суини жаңа мүшелерді ұйымдастыруға баса назар аударғанмен, өсудің шамамен жартысы бірігу арқылы жүзеге асты. Суини SEIU-да басқа да өзгерістерді бастады. Одақ денсаулық пен қауіпсіздік, сексуалдық қысым, азаматтық және иммигранттар құқықтары саласындағы қатаң федералды заңдарды қабылдауды талап ете бастады. Сонымен қатар, заңмен міндетті түрде төленетін отбасылық демалыс, денсаулық сақтау реформасы және ең төменгі жалақыны көтеруді ұсынды. Ішкі тұрғысынан Суини одақ бюджетінің үштен бірін жаңа мүшелерді ұйымдастыруға жұмсады және одақ қатарындағы әртүрлілікті күшейтуге ұмтылды.

1995 жылғы AFLCIO президенттік сайлау науқаны

1995 жылы Суини және басқа ұлттық кәсіподақ президенттерінің шағын тобы AFL–CIO президенті Лэйн Киркландқа келіп, оның зейнетке шығуын сұрады. 1990 жылдардың басында Кирклендтің басшылығына деген наразылық күшейді. Мұның бірнеше себебі болды: Президент Билл Клинтонның алғашқы мерзімінде еңбек заңдарын реформалау бойынша заң қабылдамауы, Солтүстік Америка еркін сауда келісімін (NAFTA) тоқтатуға қол жеткізе алмауы, денсаулық сақтау реформасын іске асыра алмауы, ереуілшілерді тұрақты түрде алмастыруға тыйым салатын заңды қабылдамауы және қоғамдық пікірді солшыл, кәсіподақтарды қолдайтын бағытқа бұрудағы сәтсіздік. Кирклендтің АҚШ Сенаты тұрақты алмастыруға тыйым салу туралы мәселені қарастырып жатқанда Еуропаға сапарлап кеткені оның нақты басымдықтарын көрсетіп тұрды. Ең көңіл көшіргені – 1994 жылы Конгресске республикашылдардың басып кіруіне Кирклендтің салқын қабақтылықпен қарауы болды. Ол саяси бағдарламаны күшейтуді көздейтін жоспарларға мүлдем қызығушылық танытпады, тіпті оларға қарсы болды.

Қарсылық

Кирклендке қарсылық 1995 жылдың 19-20 ақпанында Флорида штатының Бал-Харбор қаласында өткен AFL–CIO атқарушы кеңесінің қысқы отырысында күшейді. Жаңа жыл басынан бері Суини Киркландпен екі рет кездесіп, оған атқарушы кеңестің негізгі мүшелері оның басшылығына наразы екенін және ол қазынашы-хатшы Томас Р. Донахьюге қолдау көрсетуі керектігін айтты. Апта соңында, атқарушы кеңес отырысынан бұрын, кеңестегі 11 кәсіподақ президенті «Өзгеріс комитетін» құруға келісті. Комитет Киркландты AFL–CIO президенті лауазымынан шеттетуге бекінді. Комитет құрамына Суини, Америка мемлекеттік, округтік және қалалық қызметкерлер федерациясының (AFSCME) Джеральд МакЭнти, Америка Біріккен Автокөлік Жұмысшыларының (UAW) Оуэн Бибер, Америка Біріккен Болат Жұмысшыларының (USWA) Джордж Бекер, Халықаралық Командашылар Бауырластығының (IBT) Рон Кери, Солтүстік Американың Еңбекшілер Халықаралық Одағының (LIUNA) Артур Коя, Біріккен Қағаз Жұмысшылары Халықаралық Одағының (UPIU) Уэйн Гленн, Халықаралық Операторлар Одағының (IUOE) Франк Ханли, Халықаралық Машина Жасаушылар Қауымдастығының (IAM) Джордж Курпиас, Америка Ағаш Ұсталары және Жоғары Сатушылар Одағының (UBC) Сигурд Лукассен және Америка Біріккен Кеншілер Одағының (UMWA) Ричард Трумка кірді. Бұл одақтар қазан айындағы AFL–CIO съезінде Киркландты шеттету және жаңа президент сайлау үшін жеткілікті дауысқа ие болды. «Өзгеріс комитеті» алдымен тиімді инноватор ретінде танылған AFL–CIO қазынашы-хатшысы Томас Р. Донахьюды таңдады. Ол жұмыс орнындағы өзгерістерді зерттеу үшін AFL–CIO комитетін құруды, федерацияның коммуникациялық күш-жігерін (AFL–CIO штаб-пәтерінде телестудия құруды қоса) және NAFTA-ға қарсы науқанды ұйымдастырды. Бірақ Донахью 16 жылға жуық адал қызмет еткен адамға қарсы шығудан бас тартты. Киркланд отставкаға кетуге немесе зейнеткерлікке шығуға келіспеді. Атқарушы кеңес отырысы шиеленісті болды. Кеңестің наразы мүшелері басшылық пен саясатты өзгертуді талап етті. Бірақ Киркланд өзінің әкімшілігінің саясаты мен бастамаларын көрсетіп, наразылардың адал емес және билікке құмар екенін мәлімдеді. Комитет сондай-ақ Трумканы AFL–CIO қазынашы-хатшысы лауазымына ұсынуға келісті. Олар штаттық федерацияларды және орталық еңбек кеңестерін жұмылдыруға және азшылықтар мен әйелдерге қол жеткізуге жауапты жаңа атқарушы вице-президент лауазымын құруды ұсынды. Бұл жаңа лауазым сондай-ақ әйелдер немесе азшылықтармен толтырылатын атқарушы лауазымның болуын қамтамасыз етуге, наразыларға қосымша саяси қолдау беруге мүмкіндік берді. «Өзгеріс комитеті» AFL–CIO атқарушы кеңесінің мүшесі, AFSCME вице-президенті және Латын Америкасының Еңбек Кеңесінің белсендісі Линда Чавес Томпсонды тартты. 13 маусымда Комитет өз кандидаттарын және «Америкалық жұмысшылар үшін жаңа дауыс» атты платформасын ресми түрде жариялады. Кандидаттар тізімі «Жаңа дауыс» тізімі деп аталды. Содан кейін тағы 10 кәсіподақ Киркландты қайта сайлауға қарсылық білдірді. Енді конгреске делегаттардың 56 пайызын құрайтын 21 кәсіподақ Киркландтың төрағалығына қарсы болды. «Жаңа дауысқа» қарсылықты Америка Мұғалімдер Федерациясы (AFT) және Америка Коммуникация Жұмысшылары (CWA) басқарды. AFT президенті Альберт Шенкер наразылар өз алаңдауларын атқарушы кеңеске жеткізуі керек екенін, онда талқылаудан және қарастырудан кейін Киркландтың тағдыры туралы шешім қабылдануы мүмкін еді деп мәлімдеді. Шенкер сондай-ақ еңбек қозғалысының ішкі дауларын еңбек қозғалысының жауларына ашу жұмысшы қозғалысын әлсірету қаупін тудыратынын айтты. Соңында, Шенкер «Жаңа дауыс» партиясының штаттық және жергілікті еңбек органдарын бір үміткердің пайдасына жұмылдыру әрекеті AFL–CIO-ны саясаттануға және ұзақ мерзімді перспективада тұрақсыздануға әкеп соқтырады деп мәлімдеді. Алайда «Жаңа дауыс» тобының табысқа жету үшін бірден-бір мүмкіндігі талқылауды атқарушы кеңестен шығару екенін түсінді. Атқарушы кеңесте әрбір кәсіподақ, оның мөлшеріне қарамастан, тең дауысқа ие болды. 20 шағын кәсіподақ тобы, олардың мүшелері қарсыластарынан әлдеқайда аз болса да, міндетті шешімдер қабылдауы мүмкін. Бірақ AFL–CIO съезінде әрбір кәсіподаққа мүшелерінің санына пропорционал түрде делегаттар бөлінді. Съезде ірі кәсіподақтардың коалициясы көпшілікті құрамайтын болса да жеңіске жетуі мүмкін. AFL–CIO-дағы ең ірі кәсіподақтарда негізделген «Жаңа дауыс» тізімі үшін өз мақсаттарын дауыстары аз бағаланатын атқарушы кеңесте іздеу ақылға қонымсыз болар еді. «Жаңа дауыс» тізімі штаттық федерациялар мен орталық еңбек кеңестерінің (CLC) қолдауын белсенді түрде іздеді, олардың әрқайсысы конгреске бір делегат жіберуге құқылы болды. Әдетте, осы органдардың азаматтары төрт жылдық съезге аз ғана делегаттарды жіберетін. Бірақ «Жаңа дауыс» тізімі делегаттарды белсенді түрде тартты және тізім делегаттарды қолдауға келіссе, олардың саяхат және тұру шығындарын төлеуге келіскенін айтты. Суини сондай-ақ бұл органдарға көбірек назар қарастырылатынын уәде берді, «Жаңа дауыс» тізімі жергілікті еңбек шараларын қолдау және федерацияның саяси мүмкіндіктерін кеңейту үшін маңызды деп санайтын. Донахью штаттық федерациялар мен орталық еңбек кеңестері арасында дауыс жинаудан бас тартты, бұл AFL–CIO-ны саясаттануға және сайлаудан кейін AFL–CIO-ның әртүрлі органдары арасындағы келісімді әлсірететінін айтты. Донахьюдың белсенді науқанына қарамастан, оның үміткерлігі Киркланд режимімен байланысының салдарынан шектеулі екені тез анық болды. Донахью өзінің ойынша, еңбек қозғалысының проблемаларының ауқымын жоққа шығарып, қалыпқа келтіруді қорғауға мәжбүр болды. «Жаңа дауыс» тізімі конвенциядан өз платформасын жүзеге асыруды сұрады. Содан кейін конвенция AFL–CIO бас кеңесіне штаттық федерациялардың өкілдігін беруге дауыс берді, бұрын ол тек ұлттық кәсіподақ президенттеріне ғана ашық болған. Конвенция сондай-ақ AFL–CIO атқарушы кеңесін 33-тен 54 мүшеге дейін кеңейтті. Суини бұл жаңа орындарды бұрын өкілдігі жоқ кәсіподақтарға ұсынды. Кеңейту кеңесте әйелдер мен азшылықтардың өкілдігін шамамен екі есеге арттырды. Кеңейту Суини жақтастары мен Донахью адалдары кеңесте отыруына мүмкіндік беріп, келісімге қол жеткізуге қосымша мүмкіндік берді. UFCW президенті және Донахьюдың маңызды жақтасы Дуглас Х. Дорити мен Джеральд МакЭнти атқарушы кеңес мүшелерінің «біртілдік тізімін» жариялады. «Біртілдік тізім» еңбек федерациясынан бөліну қаупін болдырмауға көмектесті.

Құрылымдық өзгерістер

Қызметке кіріскеннен кейін көп ұзамай, Суини одақ мүшелігінің төмендеуін тоқтату және, әсіресе, жастарды көптеп қабылдау мақсатында бірнеше бағдарламаны іске қосты. AFL–CIO-ның ұйымдастыру және далалық жұмылдыру бағдарламалары бөлінді. Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс аймақтары үшін ұйымдастыру стратегиясын әзірлеу үшін арнайы кеңес комитеті құрылды, ал колледж студенттерінен белсенділерді тарту және жұмысқа орналастыру үшін «Одақ жазғы мектебі» бағдарламасы іске қосылды. Жаңа бөлім – Жұмысшы әйелдер бөлімі құрылды, оған жұмысшы әйелдерге дауыс беру мүмкіндігін жасау және олардың пікірін еңбек қозғалысының талқылауларына енгізу міндеті жүктелді. Сонымен қатар, екі жаңа орталық ашылды. Жаңа саяси оқу орталығының мақсаты саяси қызметкерлерді оқыту және филиалдарға олардың қызметкерлерін саяси жұмысқа даярлауға көмектесу болды. Трансұлттық корпоративтік зерттеу орталығының миссиясы – кәсіподақтарға халықаралық корпорациялармен ұйымдастыру және/немесе келісімшарттар бойынша күресте көмектесу. 1996 жылдың тамызында Суини Корпоративтік істер департаментін құрды. Департаментке үш жаңа орталық кірді: Жұмыс орнындағы демократия орталығы (еңбек басқару серіктестіктерімен айналысу үшін), Жұмысшылардың меншік және басқару орталығы (зейнетақы және инвестиция мәселелерімен айналысу үшін) және Стратегиялық зерттеулер орталығы (кең ауқымды науқандардағы зерттеулерге көмектесу үшін). Департаментке статистикалық мәліметтерді жинау және ұжымдық келісімдер туралы зерттеулер жүргізу де міндеттелді. 1997 жылдың мамырында Суини төрт жаңа ұйымдастыру бағдарламасын жариялады. Бірінші бағдарлама – AFL–CIO негізіндегі, мемлекеттік және жергілікті кәсіподақтарға ұйымдастыру бағдарламаларын құруға ниет білдіргендерге логистикалық, ұйымдастырушылық және оқу қолдауын ұсыну. Екінші бағдарлама – «Үлкендер жазғы мектебі» – еңбек қозғалысының зейнеткерлерін ұйымдастыру және саяси жұмыстарға зейнеткерлерді оқыту арқылы тиімді пайдалану бағдарламасы. Үшінші бағдарлама – «Кәсіподақ қалалары» – ірі орталық еңбек кеңестерін белсендірек және тиімдірек болуға, ал кішігірім кеңестерді біріктіруге немесе олардың ықпалын арттыру үшін тығыз жұмыс істеуге шақыру. Соңында, «Көшедегі қызу» бағдарламасы қаржы мен қызметкерлерді кеңестер мен кәсіподақтарға жіберіп, олар жұмысшылар қорқытылғанда, мәжбүрленгенде немесе жұмыстан шығарылғанда пикетке және/немесе наразылық акцияларына жедел түрде жауап беретін топтарды құра алды. 1998 жылдың қазанында Суини AFL–CIO-ның 30 жылдық Адам ресурстарын дамыту институтын (HRDI) қайта атады. Ол енді «Америка үшін жұмыс институты» деп аталды. Институттың жаңа миссиясы – жұмыссыз қалғандарға білім беру мен оқытуға назар аудармай, экономиканы дамытуға ықпал ету, ой-пікірлерді жинау және саясатты әзірлеу орталығы ретінде әрекет ету, сондай-ақ экономикалық саясат мәселелері бойынша Конгресске лобби жасау.

Қауіпті жағдай

Бірақ AFL–CIO ішінде наразылық қайтадан күшейе бастады. Конституциялық және әкімшілік бірқатар бөлімдерді, мысалы, Өнеркәсіптік кәсіподақтар бөлімін жою, Свиниді қолдамаған кәсіподақтарға қарсы соққы ретінде қарастырылды. AFL–CIO Ұйымдастыру департаментінің директоры лауазымы жиі алмасып тұратын болды, жаңа мүшелерді ұйымдастыру едәуір артпады, ал көптеген кәсіподақтар мүшелік санын көбейту үшін бір-біріне шабуыл жасады. Бірқатар кәсіподақтар AFL–CIO-ның өздерінің ұйымдастыру бағдарламаларын сынағанына наразы болды. 2000 жылдың 15 наурызында Біріккен көлік кәсіподағы юрисдикциялық дауға байланысты AFL–CIO-дан бөлініп шықты. 2001 жылдың наурыз айында Ағаш шеберлері кәсіподағы Свинидің ұйымдастыру жұмысының сәтсіз аяқталғанын және AFL–CIO құрылымынан бас тарту қажеттігін мәлімдеді. Саясатқа үлкен қаржы жұмсағанына қарамастан, AFL–CIO АҚШ Өкілдер палатасында демократтардың көпшілігін қайта орнатуға қол жеткізе алмады. Кейбір кәсіподақ президенттері AFL–CIO-ның саяси мақсаттарға ақша жұмсауын тоқтатып, ресурстарды жаңа мүшелерді ұйымдастыруға жұмсау керек деп талас бастады. Наразы басшылардың ішінде SEIU президенті және Свинидің шәкірті Эндрю Стерн ең белгілісі болды. AFL–CIO ішіндегі наразылық 2003 жылдың 18 қыркүйегінде Свини 2005 жылғы жазғы федерациялық конвенцияда тағы төрт жылға кандидат болады деп хабарлағанда жария болды. Свини 1995 жылы AFL–CIO-ға алғаш сайланғанда, 70 жастан асқан адамдардың атқарушы лауазымдарға үміткер болуына тыйым салатын конституциялық түзетуді ұсынған еді. Ұсынылған түзету ешқашан қабылданбады, бірақ Свини конвенцияға өзі ұсынған жас шегінен асқанда лауазымда қалмайтынына уәде берді.

Жаңа бірлік серіктестігі

2004 жылдың наурыз айында өткен атқарушы кеңес отырысынан кейін Эндрю Стерн Жаңа Бірлік Серіктестігін (NUP) құру туралы жариялады. Стернге UNITE HERE, Teamsters, Laborers, UFCW және Carpenters ұйымдарының президенттері қосылды. Стерн 2003 жылдың күзінде осы кәсіподақ лидерлерімен жұмыс істей бастады, еңбек қозғалысын реформалау қағидаларын жасау үшін. NUP-тің құрылғаны 2003 жылдың қазан айында белгілі болғанмен, Стерн оның мақсаты еңбек қозғалысының болашағын талқылауға мүмкіндік беру болғанын айтты, және бұл мақсатқа қол жеткізілді. Бірақ 2005 жылдың наурызында өткен AFL–CIO атқарушы кеңесінің отырысында реформа бойынша келісімге келіле алмады. Оның орнына AFL–CIO атқару комитеті федерацияның барлық кірісінің жартысын саяси және заңнамалық жұмылдыруға жұмсауды ұсынды. Сондай-ақ, атқару комитеті бюджетінің кем дегенде 30 пайызын ұйымдастыруға жұмсайтын кәсіподақтарға миллиондаған доллар көлемінде жеңілдік беруді ұсынды. Атқару комитетінде міндетті бірігуді қолдайтындар аз болды. Алайда, Жаңа Бірлік Серіктестігінің бірнеше бұрынғы мүшелері бұл ұсыныстармен келіспеді. Teamsters мүшелік жарнаның 50 пайызын мүше одақтарға беруді, AFL–CIO функцияларының көп бөлігін бас кеңседен аймақтық және жергілікті деңгейлерге көшіруді, басқа функцияларды жоюды және атқару комитетінің мүшелерінің санын азайтуды талап етті. 2005 жылдың мамырында Суини атқару кеңесінің ұсыныстарын шілдеде қарастыру үшін AFL–CIO конвенциясына ресми түрде ұсынды. 16 маусымда Стерн және оның жақтастары «Жеңіске өзгеріс» (Change to Win) коалициясы деп аталатын жаңа ұйым құрғанын жариялады. «Жеңіске өзгеріс» коалициясына SEIU, UFCW, Laborers, UNITE HERE және Teamsters бес кәсіподағы кірді. 27 маусымда оларға Carpenters қосылды. «Жеңіске өзгеріс» коалициясы AFL–CIO реформалау бойынша ұсыныстар жиынтығын жариялады, ол мүше одақтарының ұсыныстарын көбінесе бейнелейтін. Маусымның ортасында AFL–CIO атқару кеңесі Суинидің реформа жоспарын шілдеде AFL–CIO конвенциясында қарастыруға дауыс берді. Ақпан айындағы отырыстан қалған ұсыныстар талқыланды, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. Жаз бойы қосымша қарсы ұсыныстар енгізілді. «Жеңіске өзгеріс» коалициясының президенттері AFL–CIO-дан шығу үшін басқарушы органдарынан уәкілеттік алды, бірақ коалиция AFL–CIO конвенциясында делегаттардың үштен бірін ғана жинап ала алатыны анық болды. 2005 жылдың 22 шілдесінде Біріккен ауыл шаруашылығы жұмысшылары (UFW) «Жеңіске өзгеріс» коалициясына қосылды.

Жеке өмір

Суини еңбек қозғалысы туралы зерттеуді бірлесіп редакциялады және кәсіподақтар туралы екі кітапты бірлесіп жазды, оның ішінде «Америкаға жалақыны көтеру қажет: Экономикалық қауіпсіздік пен әлеуметтік әділдік үшін күресу».