Пәлеожұлындыру – тарихи сілкіністердің іздерін зерттеу. Жаңа Мадрид аймағындағы зерттеулер болашақ жер сілкінісіне дайындыққа көмектеседі. Жер сілкінісі, топырақ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Палеоликкею – жер сілкінісін өлшеу немесе жазуға дейін болған сейсмикалық оқиғаларға байланысты туындаған сұйылу құбылысының белгілері. Мұндай құбылыстарды зерттеу, үлкен жер сілкінісі сирек болатын аймақтардың сейсмикалық белсенділігі туралы маңызды мәліметтер береді. Бұл палеосейсмологияның саласының бір бөлігі. Мысалы, Жаңа Мадрид сейсмикалық аймағы мен Уабаш аңғарында жүргізілген палеоликкею зерттеулері ғалымдар мен инженерлерге болашақ жер сілкінісін жоспарлау кезінде күтілетін жердің қозғалысының күшін анықтауға көмектесті.
Paleoliquefaction is any liquefaction features attributed to seismic events occurring before measurements or written records were kept of earthquakes. The study of these features can reveal a great deal about the seismicity of regions where large earthquakes happen infrequently. This is a subset of the broader field of paleoseismology. Paleoliquefaction studies in areas like the New Madrid Seismic Zone, and the Wabash Valley have helped scientists and engineers determine the severity of ground shaking to expect when planning for future earthquakes.
Палеоликефикацияның ерекшеліктері
Палеоликция құбылысы топырақтың серпімділік қасиетін жоғалтып, сұйық зат сияқты мінез-құлық танытуына себеп болады. Бұл сұйытылған топырақ (көбінесе құм) су сияқты ағып, геологиялық тіркемелерде түрлі іздер қалдырады.
The phenomenon of paleoliquefaction causes a soil to lose its shear strength and behave like a fluid. This liquefied soil (most often sand) flows like water, leaving several kinds of evidence behind in the geologic record.
Дик
Дике – төменгі сұйытылған құмның жоғары, сұйытылмаған топырақ қабаттарына енуі. Бұл ену гидравликалық сыну арқылы жүзеге асуы мүмкін, онда сұйытылған қабаттағы су қысымы сұйытылмаған қабатты жарып жібереді. Сұйытылмаған қабаттың бөліктері топографиялық рельефке қарай немесе жер тегіс болмаса, төмен беткейге қарай жылжуы (бүйірлік таралу) сұйытылмаған қабатта жарықтардың пайда болуына және олардың кейіннен сұйытылған топырақпен толуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, жер сілкінісі толқындарының жер бетіндегі қозғалысы сұйытылмаған қабатта жарықтардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Бұл жарықтар төмендегі сұйытылған қабаттан топырақпен толтырылады. Дикелердің мөлшері сұйытылудың күшін және сұйытылмаған қабаттың беріктігіне байланысты бір дюймнен бірнеше футқа дейін жете алады. Құм көпіршіктеріне (төменде қараңыз) әкелмейтін дикелерді тек тік көріністе ғана табуға болады, өйткені олар жер бетінде із қалдырмайды. Оларды сұйытылу деңгейі орташа деп есептелетін аймақтарда барлау траншеяларын қазу арқылы немесе қазіргі қабаттарды кесіп өткен өзендердің жағалауларын зерттеу арқылы анықтауға болады.
Dikes are intrusions of a lower liquefied sand that penetrate strata of an upper, non liquefied soil. This penetration can occur due to hydraulic fracturing, where the non liquefied layer is fractured by the water pressure in the liquefied layer. Lateral spreading, where portions of the non liquefied layer move either towards relief in the topography or down slope if the ground isn't level, can cause cracks to open in the non liquefied layer and subsequently fill with liquefied soil. Additionally, the motion of the earthquake waves at the surface can cause cracks to form in a non liquefied layer. These cracks fill with soil from the liquefied layer below. Dikes can range in size from an inch in width to several feet, depending on the severity of the liquefaction and the strength of the non liquefied layer. Dikes that don't result in sand boils (see below) can only be found in profile view because they don't leave evidence at the ground surface. They can be discovered by digging exploratory trenches in areas where moderate levels of liquefaction are thought to have occurred, or by studying the banks of streams that have cut down through existing strata.
Құм қайнауы
Құм қайнау бөгеттің жоғарыдағы сұйытылмаған қабатты толығымен тесіп, жер бетіне жеткен кезде пайда болады. Сұйытылған қабаттағы су қысымы жер бетінде сұйытылған топырақтың атып шығуына себеп болады, көбінесе бұл жанартауға ұқсайды. Осының салдарынан үлкен көлемдегі құм жер бетіне шығып, ондаған футтан астам диаметрлі аумақтарды жабуы мүмкін. Бұл құм қайнауды әуе суреті арқылы анықтауға жеңілдететін палеоликефакция белгісіне айналдырады. Жаңа Мадрид сейсмикалық аймағының көптеген жерлерінде жердің маңызды бөлігі құм қайнау арқылы жер бетіне көтерілген құммен жабылған болуы мүмкін.
Sand boils occur when a dike completely penetrates the non liquefied layer above it and reaches the ground surface. The water pressure in the liquefied layer causes an eruption of liquefied soil at the ground surface, often resembling a volcano. This can carry large amounts of sand to the surface, covering areas tens of feet or more in diameter. This makes sand boils an easy paleoliquefaction feature to locate using aerial photography. In many areas of the New Madrid Seismic Zone, a significant portion of the ground can be covered by sand carried to the surface by sand boils.