Гуманитарлық мақсаттағы әскери араласу

Кіріспе

Гуманитарлық себептермен әскери араласу

Гуманитарлық араласу – күш қолдануға рұқсат бермеген мемлекеттегі ауыр және кең таралған адам құқықтары бұзушылықтарын тоқтату мақсатында мемлекеттің (немесе мемлекеттердің) шекарадан тыс әскери күш қолдануы немесе оны қолдану қаупі. Гуманитарлық араласулар, араласушы мемлекеттің азаматтарынан өзге адамдардың адам құқықтары бұзылуын тоқтатуға бағытталған. Дегенмен, оның негізгі ерекшеліктері бойынша жалпы келісім бар:
Гуманитарлық араласу әскери күштерді қолдану және қолдану қаупін орталық элемент ретінде қамтиды.
Бұл – басқа мемлекетке қарсы агрессиялық әрекет жасалмаған егемен мемлекеттің аумағына немесе әуе кеңістігіне әскери күштерді жіберу арқылы мемлекеттің ішкі істеріне араласуды білдіретін араласу. Араласу мемлекеттің стратегиялық мүдделеріне тікелей қауіп төндірмейтін жағдайларға жауап ретінде жүзеге асырылады, бірақ гуманитарлық мақсаттармен туындайды. Халықаралық дәстүрлі құқықтағы гуманитарлық араласу туралы түсінік Хьюго Гроций және 17 ғасырғы Еуропа саясатына қатысты. Алайда, бұл дәстүрлі құқық БҰҰ Жарғысымен алмастырылды, ол халықаралық қатынастарда күш қолдануды екі толық ерекшелікпен тыйым салады: БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің VII тарау бойынша қабылдаған шешімдері және қарулы шабуылға қарсы өзін-өзі қорғау. Гуманитарлық араласудың түрлері мен жиілігі 19 ғасырдан бері күрт өзгерді, ал «суық соғыс» аяқталғаннан кейін гуманитарлық араласулардың саны едәуір артты. Тарихи тұрғыдан алғанда, гуманитарлық араласулар басқа мемлекеттердегі өз азаматтарын құтқарумен немесе этникалық немесе діни жағынан ұқсас топтарды құтқарумен (мысалы, христиан елдер христиан емес елдердегі христиандар үшін араласуы) шектелді. Сонымен қатар, ол оның заңдылығы, адам құқықтары бұзылуына жауап ретінде әскери күш қолданудың этикасы, қашан орын алуы керек, кім араласуы тиіс және оның тиімділігі туралы нормативтік және эмпирикалық пікірталастарды қозғады. Оның жақтастары үшін бұл адам құқықтарын бұзуға қарсы мемлекеттік егемендік құқықтарынан жоғары тұратын міндетті әрекетті білдіреді, ал оның қарсыластары үшін бұл көбінесе заңдық негізсіздікке толы (әрине, жаңа дәстүрлі құқық нормасы үшін жеткілікті мемлекеттік тәжірибе қажет) әскери араласу үшін сылтау ретінде қарастырылады, таңдап алынып, күмәнді нәтижелерге жетеді. «Суық соғыс» аяқталғаннан кейін оның жиі қолданылуы халықаралық саясатта жаңа әскери гуманитарлық араласу нормасы пайда болуда деген ойға жетеледі, бірақ кейбіреулері қазір 11 қыркүйектегі террористик шабуылдар мен АҚШ-тың «терроризмге қарсы соғысы» гуманитарлық араласу дәуірін аяқтады деп санайды.

Humanitarian intervention is the use or threat of military force by a state (or states) across borders with the intent of ending severe and widespread human rights violations in a state which has not given permission for the use of force. Humanitarian interventions are aimed at ending human rights violations of individuals other than the citizens of the intervening state. Nonetheless, there is a general consensus on some of its essential characteristics:
Humanitarian intervention involves the threat and use of military forces as a central feature
It is an intervention in the sense that it entails interfering in the internal affairs of a state by sending military forces into the territory or airspace of a sovereign state that has not committed an act of aggression against another state. The intervention is in response to situations that do not necessarily pose direct threats to states' strategic interests, but instead is motivated by humanitarian objectives. The customary international law concept of humanitarian intervention dates back to Hugo Grotius and the European politics in the 17th century. However, that customary law has been superseded by the UN Charter, which prohibits the use of force in international relations, subject to two exhaustive exceptions: UN Security Council action taken under Chapter VII, and self defence against an armed attack. The type and frequency of humanitarian interventions have changed drastically since the 19th century, with a massive increase in humanitarian interventions since the end of the Cold War. Historically, humanitarian interventions were limited to rescuing one's own citizens in other states or to rescue ethnically or religiously similar groups (e. g. Christian countries intervening on behalf of Christians in non Christian countries). Moreover, it has sparked normative and empirical debates over its legality, the ethics of using military force to respond to human rights violations, when it should occur, who should intervene, and whether it is effective. To its proponents, it marks imperative action in the face of human rights abuses, over the rights of state sovereignty, while to its detractors it is often viewed as a pretext for military intervention often devoid of legal sanction (as indeed a new customary law norm would require sufficient state practice) selectively deployed and achieving only ambiguous ends. Its frequent use following the end of the Cold War suggested to many that a new norm of military humanitarian intervention was emerging in international politics, although some now argue that the 9/11 terrorist attacks and the US "war on terror" have brought the era of humanitarian intervention to an end.

Тарих

Гуманитарлық негізде басқа мемлекеттің ісіне араласу халықаралық қоғамдық құқықта 19 ғасырдан бері талқыланып келеді. Джонатан Фридман мен Пол Джеймстің айтуынша, гуманитарлық мотивтер туралы нақты мәлімдемелер жаңа құбылыс емес, ал әскери әрекеттер көбінесе саяси емес, моральдық аргументтермен негізделеді. Бенито Муссолини Италиялық Сомалиленд пен Италиялық Эритреяға әскерлерді Эфиопияға басып кіру үшін орналастырудың сылтауы ретінде итальяндық сарбаздар қаза тапқан Уол Уол шекара аймағын қорғауға және жергілікті құл саудасын жоюға тырысатынын мәлімдеді. Сол сияқты, Адольф Гитлер өз күштерінің Судет аймағын басып алуын Чехословакиядағы этникалық шиеленісті басуға тырысуымен ақтады. 1823 жылы сыртқы істер министрі Джордж Кэннинг бастапқы тартыншақтықтан кейін «көтеріліс жасаған ұлтты жаулап алушыға қарсы пираттық деп қарастыруға болмайды, оны соғыс жағдайындағы ұлт деп санау керек» деп мәлімдеді. Сол жылдың ақпан айында ол Осман империясына Ұлыбритания түріктермен тек олардың христиан азаматтарына құрмет көрсету шартымен ғана достық қарым-қатынас орнататынын хабарлады. Ол сондай-ақ 1826 жылғы Санкт-Петербург протоколының нәтижесіне ықпал етті, онда Ресей мен Ұлыбритания Осман империясы мен гректер арасында Грекияның түрік егемендігінде толық автономиясы негізінде келіссөздер жүргізуге келісті. Бұл соғыс аяқталмағандықтан, Кэннинг келесі келісімге қол жеткізді, ол Наварино шайқасында Мысыр-Түрік флотының жойылған кезіне әкелді. Осман империясының билігіндегі азшылықтарға қатысты жағдай 19 ғасыр бойы либералдық агитацияның кең көзіне айналды. 1860 жылы мыңдаған христиан марониттерді друздар қырғынға ұшыратқаннан кейін Ливанға француз басшылығымен көпұлтты күштер бейбітшілікті қалпына келтіруге көмектесу үшін жіберілді. Халықаралық наразылықтан кейін Осман империясы 1860 жылдың 3 тамызында тәртіпті қалпына келтіру үшін 12 000-ға дейін еуропалық сарбаздарды жіберуге келісті. Бұл келісім 1860 жылдың 5 қыркүйегінде Австрия, Ұлыбритания, Франция, Пруссия және Ресеймен жасалған конвенцияда ресмиленді. Қоғамдық пікір мен БАҚ-тың күшін бұрын-соңды болмаған деңгейде көрсеткеніне қарамастан, премьер-министр Бенджамин Дизраэли реалполитиканың адал жақтасы болып қалды және британдық мүдделерді Шығыс Еуропада Осман егемендігін сақтауда көрді. Сыртқы істер министрі Лорд Дерби оған келіспеді және «Портаға» «қайталанатын зұлматтар Порта үшін шайқаста жеңіліске ұшырағаннан да қауіптірек болады» деп телеграмма жіберді. Түркияның ішкі реформасы және азшылықтардың құқықтық қорғалуы жөніндегі қатаң кеңестер мен ұсыныстардан басқа, Дизраэли үкіметі ештеңе істемеді. Алайда, бұл мәселе британ саясатын дүр сілкіндірді, бұрынғы премьер-министр Уильям Эварт Гладстон зейнетке шығып, зұлымдықтарға қарсы науқан жүргізді. Ол өзінің танымал сайлауалды сөйлесінде былай деді:
Түріктер енді өздерінің бұзылықтарын, жалғыз мүмкін жолмен, яғни өздері алып кетіп кетсін. Олардың шапкейлері мен мудирлері, блмхашилері мен юзбашилері, каймакамдары мен пашалары, барлығы, жүктерімен бірге, олар қиратқан және ластаған провинциядан шығып кетсін. Бұл толық құтылу, осы құтты құтылу, мерт болғандардың үйінділеріне, аналардың, қыздардың және балалардың тазалығының бұзылуына; қорланған және ұятқа қалған өркениетке; Құдайдың заңдарына, немесе, қаласаңыз, Алланың заңдарына; жалпы адамзаттың моральдық сезіміне жасалған жалғыз өтемақы. 20 ғасырдың басында және соғыстар аралық кезеңдегі үлкен державалар арасындағы шиеленістердің күшеюі халықаралық қауымдастықтың гуманитарлық мәселелерді күштеп орындауға бағытталған келісімді ниетіне нұқсан келтірді. Ұлттар Лигасының қолдауымен халықаралық дауларды төрелік ету және шешу үшін әрекеттер жасалды. Италияның Абиссинияға басып кіруі және Жапонияның Маньчжурияны басып алуы сияқты агрессивті әрекеттер айыпталды, бірақ Лиганың өз еркін тиімді жүзеге асыруға қабілеті болмады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында одақтастар Холокостты ашқаннан кейін және одан кейінгі Нюрнберг процесінен кейін көзқарастар айтарлықтай өзгерді. 1990 жылдардағы Руанда мен Балқандағы трагедиялардан кейін халықаралық қауымдастық адам құқықтарының кең ауқымды және жүйелі түрде бұзылу жағдайларына қалай ден қою керектігін талқылай бастады. Әсіресе, 2000 жылғы Мыңжылдық баяндамасында БҰҰ-ның бас хатшысы Кофи Аннан Мүше мемлекеттерге: «Егер гуманитарлық араласу шынымен егемендікке қабылданбас шабуыл болса, онда Руандаға, Сребреницаға, жалпы адамзаттыққа қарсы келетін адам құқықтарының кең ауқымды және жүйелі бұзушылықтарына қалай жауап береміз?» деп үндеді. Солтүстік Америка және Еуропа қақтығысы аяқталғаннан бері, Югославияны бомбалау және 2011 жылғы Ливиядағы әскери араласу сияқты араласулар көбірек қолданыла бастады.

Getting involved in the affairs of another state on humanitarian grounds has been a subject of discussion in public international law since the 19th century. According to Jonathan Friedman and Paul James, explicit assertions about humanitarian motives are not a new phenomenon and military action is instead often rationalized through such moral rather than political arguments. As a pretext for deploying troops in Italian Somaliland and Italian Eritrea for an intended invasion of Ethiopia, Benito Mussolini thus claimed that he was attempting to both secure the Wal Wal border area where some Italian soldiers had been killed and abolish the local slave trade. Similarly, Adolf Hitler justified his own forces' occupation of the Sudetenland by suggesting that they were attempting to quash ethnic tensions in Czechoslovakia. In 1823, after initial ambivalence, the Foreign Secretary George Canning declared that "when a whole nation revolts against its conqueror, the nation cannot be considered as piratical but as a nation in a state of war". In February that same year, he notified the Ottoman Empire that the United Kingdom would maintain friendly relations with the Turks only under the condition that the latter respected the Christian subjects of the Empire. He was also instrumental in the outcome of the St. Petersburg Protocol 1826, in which Russia and Britain agreed to mediate between the Ottomans and the Greeks on the basis of complete autonomy of Greece under Turkish sovereignty. When this did not end the War, Canning negotiated a following treaty that ultimately led to the destruction of the Egyptian Turkish fleet at the Battle of Navarino. The treatment of minorities under the Ottoman aegis proved a rich source of liberal agitation throughout the nineteenth century. A multinational force under French leadership was sent to Lebanon to help restore peace after the 1860 Druze–Maronite conflict, in which thousands of Christian Maronites had been massacred by the Druze population. Following an international outcry, the Ottoman Empire agreed on 3 August 1860 to the dispatch of up to 12,000 European soldiers to reestablish order. This agreement was further formalized in a convention on 5 September 1860 with Austria, Great Britain, France, Prussia and Russia. Despite the unprecedented demonstration of the strength of public opinion and the media, the Prime Minister Benjamin Disraeli remained an unmoved practitioner of realpolitik, and considered British interests to lie in the preservation of Ottoman sovereignty in Eastern Europe. Lord Derby the Foreign Secretary disagreed and telegraphed the Sublime Porte that "any renewal of the outrages would be more fatal to the Porte than the loss of a battle." Apart from issuing stern advice and proposals for internal Turkish reform and the legal protection of minorities, the Disraeli government did nothing. However, the issue convulsed British politics with former Prime Minister William Ewart Gladstone coming out of retirement to campaign over the atrocities. In a famous campaigning speech he said:
Let the Turks now carry away their abuses, in the only possible manner, namely, by carrying off themselves. Their Zaptiehs and their Mudirs, their Blmhashis and Yuzbashis, their Kaimakams and their Pashas, one and all, bag and baggage, shall, I hope, clear out from the province that they have desolated and profaned. This thorough riddance, this most blessed deliverance, is the only reparation we can make to those heaps and heaps of dead, the violated purity alike of matron and of maiden and of child; to the civilization which has been affronted and shamed; to the laws of God, or, if you like, of Allah; to the moral sense of mankind at large. Rising Great Power tensions in the early 20th century and the interwar period led to a breakdown in the concerted will of the international community to enforce considerations of a humanitarian nature. Attempts were made under the auspices of the League of Nations to arbitrate and settle international disputes. Aggressive actions, such as the Italian Invasion of Abyssinia and the Japanese occupation of Manchuria were condemned, but the League lacked the resolve to enforce its will effectively. The Allied discovery of the Holocaust and the subsequent Nuremberg trials at the end of World War II caused attitudes to change considerably. After the tragedies in Rwanda and the Balkans in the 1990s, the international community began to debate how to react to cases in which human rights are grossly and systematically violated. Especially, in his Millennium Report of 2000, then Secretary General of the United Nations Kofi Annan, called on Member States: "If humanitarian intervention is indeed an unacceptable assault on sovereignty, how should we respond to a Rwanda, to a Srebrenica, to gross and systematic violations of human rights that offend every precept of our common humanity?". Since the end of the Cold War, interventions have increasingly been used, such as the NATO bombing of Yugoslavia and the 2011 military intervention in Libya.

Гуманитарлық көмек көрсетудегі қазіргі тәсілдер

Көптеген жазушылар гуманитарлық араласу көпжақты түрде жүзеге асырылуы керек деген пікірде болғанымен, адам құқықтарының жаппай бұзылуына жауап ретінде БҰҰ, аймақтық ұйымдар немесе мемлекеттер тобының қайсысы әрекет етуі керек екендігі туралы нақтылық жоқ. Араласушыны таңдау саяси ықпал мен материалдық ресурстарды жұмылдыру арқылы ұжымдық әрекеттерге кедерес келтіретін мәселелерді шешуге әсер етеді. Араласушының тиімділігі, мінез-құлқы, ниеттері, ішкі және сыртқы қолдау деңгейі, сондай-ақ заңдық негіздеме әлеуетті араласушының заңдылығын бағалау критерийлері ретінде қарастырылған.

Рұқсат етілген іс-қимылдар

Халықаралық бейбітшілікке қатер төндіретін нәрсе туралы түсінік 1990 жылдардан бері кеңейіп, жаппай көші-қон сияқты мәселелерді де қамтиды. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі көптеген елдер бұрын "ішкі" жанжалдар деп есептейтін жағдайларда күш қолдануға рұқсат берді.

Ұстаздар

"Интервенция жұмыс істей ала ма?" атты еңбегінде британдық дипломат және саясаткер Рори Стюарт пен профессор және автор Джеральд Кнаус белгілі бір жағдайларда гуманитарлық миссияға бағытталған, шектеулі бірақ ресурстармен қамтамасыз етілген интервенциялар сәтті болуы мүмкін екенін айтады. Авторлар Ливияға араласу қажет пе, қалай араласу керек пе деген мәселені халықаралық қауым талқылап жатқан кезде кіріспе жазды және Батыстың араласу тарихындағы кемшіліктерді атап өтті. Олар Энтони Лейктің "басқа елдерге өздерін құруға көмектесу" саясатын сыртқы араласудың басшылық қағидасы ретінде келтіреді. Авторлар RAND корпорациясының "Мемлекет құруға арналған бастаушылар нұсқаулығы" есебін сынға алады және әрбір араласу жағдайы жергілікті саяси-экономикалық жағдайға байланысты ерекше екенін, және әрқашан нәтиже беретін әмбебап тәсілдің жоқ екенін көрсетеді. Кітаптың қалған бөлігі екі бөлімге бөлінген: біріншіден, Стюарт 11 қыркүйектен бері Ауғанстандағы халықаралық тәжірибені, өзінің тәжірибесі мен елдегі саяхаттары негізінде қарастырады, ал екіншісінде Кнаус Босниядағы халықаралық араласуды зерттейді. Жалпы алғанда, авторлар "асыра бағаланған қорқыныштарға" және "негізсіз сенімге" негізделген, көбінесе жергілікті дәстүрді, ерекшеліктерді және тарихты ескермейтін Ирак сияқты "шамадан тыс араласуларға" қарсы ескертеді. Стюарт пен Кнаус жергілікті жағдайды түсінуге және нақты мақсаттарды анықтауға уақыт пен ресурстарды жұмсайтын "принципті кезеңдемелілік" негізіндегі араласу саясатын қолдайды.

Мемлекеттердің көзқарасы

Гуманитарлық интервенциялар туралы доктрина кеңінен қабылданбады. 2000 жылдың сәуір айында "77 + Қытай" тобындағы 133 мемлекет "Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясында немесе халықаралық құқықтың жалпы принциптерінде заңдық негізі жоқ, деп аталатын гуманитарлық интервенция құқығынан" бұл жолы бас тартты. Осы уақытқа дейін Ұлыбритания мен Бельгия ғана гуманитарлық интервенциялардың заңдылығын ашық түрде қорғады.

Сын

Гуманитарлық интервенцияға қатысты көптеген сын-ескертулер айтылды. Үкіметаралық органдар мен үкіметтік және халықаралық мансаппен байланысты тұлғалар құраған комиссиялық есептер гуманитарлық интервенцияның артындағы геосаяси таңдаулылықтың бұрмалауын немесе араласушы тараптардың ықтимал жасырын мақсаттарын сирек талқылайды. Жасырын сынға көшу үшін көбінесе азаматтық қоғамның көзқарасына, әсіресе академиялық бостандыққа ие тәуелсіз ғалымдар қалыптастырған көзқарасқа жүгіну қажет. Кейбір сарапшылар гуманитарлық интервенцияның 19 ғасырдың батыс колониализмінің заманауи көрінісі екенін айтады; мұндай интервенцияның нысандары бір ғана тарап немесе ұйыммен емес, жергілікті институттардың, ҮЕҰ-лардың және араласушылардың араласуымен басқарылады. Энн Орфордтың еңбегі осы бағыттағы маңызды үлес болып табылады, гуманитарлық апаттарды бастан өткерген қоғамдар үшін қазіргі қауіп-қатерлердің колониалдық биліктің мұрасына тікелей байланысты екенін көрсетеді. Қайта құру атымен бұзылған қоғамға капиталистік шектеулер жиынтығы жүктеледі, бұл оның өзін-өзі анықтау құқығын бұзады және басшылығына ел халқына пайда әкелетін дамуға көзқарас қабылдауға кедергі келтіретін, шетелдік инвесторларды қуантуға бағытталған жағдай тудырады. Оның ұстанымының мәні – гуманитарлық интервенцияны ақтауға арналған «заңдық түсіндірулер» «әділсіз және қанаушылық жағдайды» сақтап қалудың басты салдарына ие. Басқалары доминантты елдер, әсіресе АҚШ және оның одақтастары, басқаша қабылдауға болмайтын геосаяси мақсаттарды іске асыру және интервенциясыздық нормасы мен халықаралық күш қолдануға қатысты заңдық тыйымдардан қашу үшін гуманитарлық сылтауларды пайдалануда деп санайды. Ноам Чомски мен Тарик Али осы лагерьдің алдыңғы қатарында, гуманитарлық мақсаттарды жариялауға күмәнмен қарайды. Олардың пікірінше, АҚШ өзінің мүдделерін ескере отырып әрекет етуді жалғастырды, тек гуманитаризм суық соғыстан кейінгі әлемде АҚШ гегемониясын көрсету үшін заңдылық идеологиясына айналды. Әсіресе Али НАТО-ның Косовоға жасаған интервенциясы НАТО-ның сенімділігін арттыру мақсатымен жүзеге асырылғанын айтады. Чомскинің «біздің артық әділдігіміз бен мүддесіз қайырымдылығымыз» деген сөзі Кеннедидің Оңтүстік Вьетнамға араласуын сипаттау үшін жиі қолданылады, ол бүкіл Индокитайға тарады. Оның пікірінше, «гуманитарлық интервенцияның» болашақ басшысы бірнеше талаптарға сай болуы керек. Бірінші талап – басшы элиталық мәдениеттің қаупін күшейтпейтін моральдық агент ретінде жұмыс істеуі керек, интервенцияның тиімділігі мақсатты халыққа қатысты болуы керек, ал адамдар гуманитарлық күш-жігерді жүзеге асыратын моральдық агенттер болуы керек. Үшінші сын гуманитарлық интервенция саясатының оқиғаға негізделген және тұрақсыз сипатына бағытталған. Бұл сыншылар бұл ұғымның іс-қимылдың қызуында қолданылуға бейім екенін, батыс теледидар көрермендеріне орынды көрініс беретінін, бірақ бұқаралық ақпарат құралдары ұмытып кеткен немесе кенеттен туған дағдарысқа қарағанда созылмалы қиындықтарға негізделген қақтығыстарды елемейтінін айтады. Мысалы, Генри Киссинджер Билл Клинтонның гуманитарлық интервенцияны жүзеге асыру тәжірибесі өте тұрақсыз болғанын есептейді. АҚШ Сербияға қарсы екі әскери науқанды бастады, Руандадағы кеңінен таралған қырғынды елемеді, Чечняға ресейлік шабуылды ақтады және Америка Құрама Штаттарына кеңінен танылған адам құқықтарын бұзушы Солтүстік Кореяның коммунистік үкіметінің екінші лауазымды тұлғасын қабылдады. Сонымен қатар, күмәнданушылар гуманитарлық интервенцияның кері әсерлері болуы мүмкін екенін де айтады. Кастан Пинос «гуманитарлық» интервенциялар көптеген жанама әсерлерге әкеледі деп мәлімдейді, соның ішінде азаматтық тұрғындардың қаза болуы, қақтығыстың күшеюі, зорлық-зомбылық көршілес аймақтарға таралуы және ұлы державалар арасындағы өзара сенімсіздік тууы. Стэнфорд университетінің саясаттанушысы Джереми Вайнштейн «автономдық қалпына келтіруді» қолдайды: көтерілісші топтар арасындағы зорлық-зомбылық бақылаусыз қалған кезде азаматтық өлім саны көбейсе де, жеңімпаздар институттарды дамытып, өз билігінің талаптарын өз бетінше белгілей алады. Мұндай өзін-өзі басқару елдегі зорлық-зомбылыққа қайта түсу қаупін азайтады. Тағы бір сын гуманитарлық интервенцияның тарихи түрде «солтүстік» мемлекеттер деп аталатын мемлекеттердің «оңтүстік» мемлекеттер деп аталатын мемлекеттердің ішкі істеріне бағытталған әрекеттерден тұратынын, сондай-ақ көптеген «батыс емес» мемлекеттерден де сын тудырғанын көрсетеді. Бұл сыншылар интервенциясыздық нормасы мен мемлекеттік теңдіктің басымдылығы көптеген мемлекеттер үшін әлі де құнды екенін, гуманитарлық интервенцияны адам құқықтарына ұмтылыстың өсуі емес, БҰҰ хартасынан бұрынғы әлемдегі егемендікке селективті қатысуға регресс деп қарайды. 2000 жылы Гаванада өткен G77 саммитінде «деп сипатталған «гуманитарлық интервенция құқығы» халықаралық құқықта негізсіз деп айыпталды. Сонымен қатар, Чомски өзінің сынында «Гуманитарлық интервенция тек бір бағытта жүреді – күштіден әлсізге» деп жазады және гуманитарлық интервенторлардың ұлттық егемендік тұжырымын бағыттап, ұлттық егемендіктің басты мақсаты әлсіз мемлекеттерді күшті мемлекеттерден жартылай қорғау екенін, ал халықаралық құқық бойынша ұлттық егемендікті қорғау әлсіз елдердегі ішкі қақтығыстарды күштілердің пайдалануына тосқауыл қоятынын айтады.

Many criticisms have been levied against humanitarian intervention. Inter governmental bodies and commission reports composed by persons associated with governmental and international careers have rarely discussed the distorting selectivity of geopolitics behind humanitarian intervention nor potential hidden motivations of intervening parties. To find less veiled criticism one must usually turn to civil society perspectives, especially those shaped by independent scholars who benefit from academic freedom. Some argue that humanitarian intervention is a modern manifestation of the Western colonialism of the 19th century; the subjects of such intervention are ruled not by one sole party or entity, but by a mix of local institutions, NGOs and the interveners themselves. Anne Orford's work is a major contribution along these lines, demonstrating the extent to which the perils of the present for societies experiencing humanitarian catastrophes are directly attributable to the legacy of colonial rule. In the name of reconstruction, a capitalist set of constraints is imposed on a broken society that impairs its right of self determination and prevents its leadership from adopting an approach to development that benefits the people of the country rather than makes foreign investors happy. The essence of her position is that "legal narratives" justifying humanitarian intervention have had the primary effect of sustaining "an unjust and exploitative status quo". Others argue that dominant countries, especially the United States and its coalition partners, are using humanitarian pretexts to pursue otherwise unacceptable geopolitical goals and to evade the non intervention norm and legal prohibitions on the use of international force. Noam Chomsky and Tariq Ali are at the forefront of this camp, viewing professions of humanitarian motivation with deep skepticism. They argue that the United States has continued to act with its own interests in mind, with the only change being that humanitarianism has become a legitimizing ideology for projection of U. S. hegemony in a post–Cold War world. Ali in particular argues that NATO intervention in Kosovo was conducted largely to boost NATO's credibility. Chomsky's expression of "our excess of righteousness and disinterested benevolence" is often used to describe Kennedy's intervention in South Vietnam, which spread to all of Indochina. Furthermore, he asserts that the prospective leader of "humanitarian intervention" must uphold several qualifications. A first qualification is that the leader has to work as a moral agent that does not magnify the danger of elite culture, the efficacy of the intervention should be on the targeted population, and the people must be the moral agents that undertake humanitarian efforts. A third type of criticism centers on the event based and inconsistent nature of most policies on humanitarian intervention. These critics argue that there is a tendency for the concept to be invoked in the heat of action, giving the appearance of propriety for Western television viewers, but that it neglects the conflicts that are forgotten by the media or occur based on chronic distresses rather than sudden crises. Henry Kissinger, for example, finds that Bill Clinton's practice of humanitarian intervention was wildly inconsistent. The US launched two military campaigns against Serbia while ignoring more widespread slaughter in Rwanda, justifying the Russian assault on Chechnya, and welcoming to the United States the second ranking military official of a widely recognized severe human rights violator the communist government of North Korea. Further, sceptics have also argued that humanitarian intervention may have perverse consequences. Castan Pinos claims that "humanitarian" interventions generate a multiplicity of collateral effects, including civilian deaths, conflict aggravation, violence spill over into neighbouring regions and mutual distrust between great powers. Jeremy Weinstein, a political scientist at Stanford University, has argued for "autonomous recovery": although the number of civilian deaths rises when violence between rebel groups is left unchecked, the eventual victors can develop institutions and set the terms of their rule in a self enforcing manner. Such self enforcement reduces the risk of a country slipping back into violence. Another criticism argues that humanitarian intervention has historically consisted of primarily actions directed by so called Northern states within the internal affairs of so called Southern states, and has also led to criticism from many non Western states. These critics argue that the norm of non intervention and the primacy of sovereign equality is something still cherished by the vast majority of states, which see humanitarian intervention not as a growing awareness of human rights, but a regression to the selective adherence to sovereignty of the pre–UN Charter world. During the Havana G 77 summit in 2000, the "so called right of humanitarian intervention" as it was described, was condemned as having no basis in international law. Furthermore, in his criticism, Chomsky writes that "Humanitarian interventionism goes only one way from the powerful to the weak", and condemns what he called the targeting of the concept of national sovereignty by humanitarian interventionists, arguing that the primary purpose of national sovereignty is to give weak states partial protection against strong states, and that the protection of national sovereignty under international law stops internal conflicts in weak countries being exploited by strong ones.