Кіріспе
Fattypuffs and Thinifers – француз балалар кітабы «Patapoufs et Filifers»-тің 1941 жылғы аудармасы. Бұл кітапты Андре Моруа 1930 жылы жазған. Оқиға семіз және көңілді Fattypuffs пен жұқа және тікелей Thinifers тұратын, қиял желісіндегі жер асты елінде өрбиді. Бұл елге Эдмунд (тоқ) және Терри (жұқа) есімді екі бауырлас сапар шегеді. Fattypuffs пен Thinifers бірін-бірі қабылдамайды, ал Эдмунд пен Терри келген кезде олардың елдері соғысқа қадам басқандай болады.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Эдмунд пен Терри Твин Рок арқылы кіреберіс табады, онда ұзын эскалатор жердің тереңіне түседі. Жер асты аймағы көк түсті, жарқыраған газбен толтырылған үлкен шарлармен жарықтандырылады, олар жер асты аспанында қалықтайды. Эскалатордың төменгі жағында тар жағажай, Теңіз беті, үлкен шығанақтың жиегімен шектеседі. Эдмунд пен Терри осы жерде ажырасады. Эдмунд Фаттипорт кемесімен Фаттипуф корольдігінің астанасы Фаттибороға, ал Терри Тиньопортқа, Тиньвильге баратын болат кемесі – Тиньопортқа мінуге бұйырылады, ол Тиньфер Республикасының астанасы. Эдмунд көп ұзамай Фаттипуфтың басқару органдарында маңызды лауазымға ие болады, оның халқы достық, қуанышпен өмір сүреді және тек ішіп-жеуді ғана қалайды. Мұндағы барлық нәрсе дөңгелек және жұмсақ; архитектурасы күмбездер мен барокко стилінде. Терри де Тиньферлер елінде тез өрлейді, олардың барлығы еңбекқор, азырақ жейді және елдеріне асығыс сапарлар жасайды, ол биік, өткір мұнаралар мен тар теміржол вагондарынан тұрады. Ғасырлар бойы Фаттипуфтар мен Тиньферлер өлім-жұдырық жау болған, олар тұтқын әскерлер соғысында бір-бірімен шайқасқан. Олардың негізгі шиеленісі елдерді бөліп тұрған шығанақтағы аралдың иелігіне және оны қалай атауға болады деген мәселеге байланысты – Фаттипуфтар «Фаттифер» деп, ал Тиньферлер «Тинипуф» деп атайды. Эдмунд пен Терри қатысқан келіссөздер сәтсіз аяқталады және елдер соғысқа шығады. Тиньферлер жеңіске жетеді және Фаттипуф патшалығын аннексиялайды. Бұл аннексияның салдары күтпеген болып шығады. Тиньферлердің оккупациялық әскерінің көптеген сарбаздары Фаттипуф қыздарына үйленіп, өздері жаулап алған елге деген құрметпен туған жерлеріне оралады. Тиньферлер Фаттипуф асханасын, әдеттерін және көзқарастарын қабылдай бастайды. Нәтижесінде Тиньфер президенті екі халықты жаңа мемлекет – Жер астының Біріккен Штаттары деп жариялайды. Фаттипуфтардың патшасы Плампапуф конституциялық монарх болады, ал Тиньфер президенті оның канцлері болады. Салмақ бойынша барлық айырмашылықтар жойылады. Топонимикалық келісімге қол жеткізіледі: Фаттифер Тинипуф аралы Құрғақ гүл аралы деп аталады. Эдмунд пен Терри үйлеріне қайтуға рұқсат алады, онда олардың әкесі Твин Рок түбінде оларды іздеп жүрген. Олар жер астында он ай өткізді, бірақ жер бетінде бір сағат қана өтті.
Қабылдау
"The Times" әдеби қосымшасы 1941 жылдың 27 желтоқсанында жариялаған мақаласында "Бұл ең көңілді фантазия" көптеген балалар кітаптарының арасында ерекше көзге түсіп, таза комедия ретінде мақтанышқа ие болды. Франциядан екі мемлекетке бөлінген, жер астындағы бір әлем туралы керемет әрі ақылға сыймас әңгіме келген. Бұл оқиға саясат және халықаралық қақтығыстар тақырыбында сыныпта талқылауға шексіз мүмкіндіктер береді, бірақ ең бастысы – оның тапқыр сюжеті мен есімдерінен шығатын кейіпкерлері үшін ұнатуға тиіс. Фриц Вегнердің сызықтық суреттері осы оқиғаны тірілтуде маңызды рөл атқарады. "Irish Independent" басылымы "Fattypuffs and Thinifers" кітабын балаларға арналған 50 үздік кітаптың қатарына қосса, Антеа Белл оны "балаларға ұсынатын аудармадағы сүйікті 10 кітабының бірі" деп атады. Джордж Миллар былай деп жазды: "Техникалық тұрғыдан алғанда, Моруаның кітабы – қуыс Жер фантастикасының бір саласына жатады, ол біздің аяғымыздың астындағы алып үңгірлерде жатқан кең аумақтарды көзге елестетеді, бұл Моруаның белгілі отандасы жазған "Жер орталығына саяхат" кітабына ұқсас. Дегенмен, жер астындағы орынды тым қатаң қабылдаудың қажеті жоқ. Моруа физикалық емес, саяси фантазия мен теңеу жазып отырды. Бұл кодты ашу аса қиын емес. Мұрагерлік жаулар, әртүрлі мәдениеттері мен өмір салты бар – бірі тым ұқыпты, әдіс-тәсілді, екіншісі дәмді тағам мен өмірдің барлық жақсы жақтарына құмар. Олар немістер мен француздар болуы мүмкін. Осыған сүйенсек, Моруа жаңа соғыс басталатынын және Францияның Германия тарапынан басылып алынатынын болжады деуге болады. Ол сондай-ақ екі ел арасындағы ұзақ араздықтың аяқталып, келісімге келуге жетуі мүмкін екенін де болжады, тіпті Еуропалық Одақ кітаптағыдей толыққанды бірігуге жетпесе де."
"From France comes this hilariously nonsensical account of an underground land divided into two countries The story offers endless possibilities for discussion in the classroom around the subject of politics and international conflicts, but most of all it will be enjoyed for its ingenious plot and zany characterisation. Fritz Wegner's line illustrations play an indispensable part in bringing this story alive." The Irish Independent chose Fattypuffs and Thinifers as one of the top 50 books for children, while Anthea Bell chose it as one of "her top 10 favourite books in translation that she would recommend for children." George Millar wrote: "Technically, Maurois' book belongs to the subgenre of Hollow Earth fantasies, imagining vast countries stretching in enormous caverns right there under our feet, like Journey to the Center of the Earth penned by Maurois' illustrious countryman. However, the underground location need not be taken too seriously. Maurois was writing a political fantasy and parable, not a physical one. ( ) The code is not really difficult to unravel. Two countries who are hereditary enemies, with divergent cultures and ways of life—one endlessly, pedantically precise and methodical, the other addicted to gourmet food and the good things of life who can they be but Germans and French. ( ) On this basis Maurois can be credited with predicting that there would be a new war and that France would be occupied by Germany; he can also be credited with predicting that there would be ultimately a reconciliation and an end to the prolonged enmity between these two countries even if the actual EU falls a bit short of the complete unification in the story's happy ending ".