Кіріспе

Англияның Лидс қаласындағы темір жол желісі

Миддлтон темір жолы – әлемдегі үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне темір жол. Ол 1758 жылы құрылған және қазіргі таңда Миддлтон темір жол тресті (The Middleton Railway Trust Ltd.) еріктілері басқаратын мұралық темір жол болып табылады. 1960 жылдан бері темір жол демалыс күндері мен мерекелерде Хунслеттегі Мур Роудтағы бас кеңсесінен Миддлтон паркінің шетіндегі Парк Холтқа дейінгі шамамен 1.6 километрлік (2 км) теміржол учаскесінде жолаушылар тасымалын жүзеге асырады.

Шығысы: Миддлтон кен орны

Миддлтон қаласында көмір өндіру 13 ғасырдан бері жүргізіліп келеді, бастапқыда шұңқырлар, содан кейін "күн бетіне шығу" немесе адтиттер арқылы. Миддлтон иелігінің мұрагері Энн Ли, Тайн өзенінің жағасындағы Гейтсхедке жақын Феллингтен Ралф Брэндлингке үйленді. Олар Госфортта тұрып, Миддлтон шахталарын агенттердің басқаруына қалдырды. Олардың ізбасары Чарльз Брэндлинг болды. 1754 жылы Тайнсайдтан Ричард Хэмбл оның агенті тағайындалды. Брэндлинг Ротуэллдегі Фентонмен бәсекелесіп, олар өзен арқылы Лидске көмір тасымалдауға мүмкіндік алды, бұл Миддлтон шахталарын қиын жағдайға түсірді. Хэмблдің шешімі – оның туған Солтүстік-Шығыста кең таралған вагондық жолдарды салу болды. 1755 жылы салынған алғашқы вагондық жол Брэндлингтің жері мен дос көршілердің жері арқылы Thwaite Gate өзенінің жағасындағы стайттерге дейін созылды. 1757 жылы ол Лидске қарай вагондық жол салуды ұсынды, ал оның беріктігін қамтамасыз ету үшін Брэндлинг Парламент Актісінде бекітуді сұрады (31 Geo. 2 c. 22) – теміржол салуға рұқсат берген алғашқы акт. Акт, Шарль Брэндлинг Эсквайр және басқа да жер иелері арасындағы келісімді бекіту туралы, Йорк графтығындағы Лидс қаласын және айналасын көмірмен жақсы қамтамасыз ету мақсатында вагондық жол төсеу үшін. Парламент Актісімен өкілеттік алған алғашқы теміржол – Миддлтон теміржолы, Миддлтон шахталарынан Лидстегі Кассон Клоуздағы Стейтке (Айр өзеніне жақын, Медоу Лейнге жақын) көмірді арзан бағада тасымалдады. Барлық жер Брэндлингке тиесілі емес еді, сондықтан акт оған өткізу құқығын алуға мүмкіндік берді. Әйтпесе, жол жеке қаржыландырылып, бастапқыда аттармен тартылған вагондарды пайдаланатын вагондық жол ретінде жұмыс істеді. 1799 жылға қарай ағаш рельстер 4 фут 1 дюйм ені бар, жақсырақ темір жиекті рельстерге алмастырыла бастады. Арзан Миддлтон көмірі Лидстің көптеген дамып келе жатқан өнеркәсіптердің орталығы болуына мүмкіндік берді, олар көмірді жылу көзі ретінде (мысалы, қыш құмыра жасау, кірпіш және шыны жасау, металл өңдеу және сыра қайнату үшін) немесе диірмендер мен фабрикалардың қозғалтқыштарына қуат беру үшін пайдаланды.

Буды енгізу

1812 жылы Миддлтон темір жолы бу локомотивтерін сәтті пайдаланған алғашқы коммерциялық темір жол болды. Кен шахтасының бақылаушысы немесе басқарушысы Джон Бленкинсоп, көмір вагондарының ауыр салмағы мен жолдың тік еңісін ескере отырып, темір жолды бұзбайтын жеңіл қозғалтқышқа жеткілікті жабысу күші болмайды деп шешті. Сондықтан ол 1811 жылы патент алған тісті рельстік жүйемен бір жағынан рельсті қайта жаңартты (алғашқы тісті рельстік темір жолы) және Холбектегі Фентон, Мюррей және Вуд фирмасынан Мэтью Мюррейге осы жүйемен жұмыс істейтін локомотив жобалауды тапсырды. Мюррейдің жобасы Ричард Тревитиктың «Мені ұстап алсаң» локомотивіне негізделген, бірақ Бленкинсоптың тісті рельстік жүйесіне бейімделген және, мүмкін, «Саламанка» деп аталған. Бұл 1812 жылғы локомотив екі цилиндрді алғаш рет пайдаланған. Олар тік бұрышта орналасқан кривошиптер арқылы тісті дөңгелектерді қоздырды, соның арқасында локомотив кез келген жерде тоқтағаннан кейін жұмыс істей алатын болды. 1812 жылы «Саламанка» коммерциялық мақсатта сәтті жұмыс істеген алғашқы бу локомотиві болды. Миддлтон шахтасы үшін тағы үш локомотив салынды, және темір жол жиырма жылдан астам уақыт бойы локомотивтермен жұмыс істеді. Бұл темір жолының тағы да бірнеше алғашқы жетістіктері бар. Жүк пойыздарында бу локомотивтерін тұрақты түрде пайдаланған алғашқы желі болғандықтан, ол табиғи түрде пойыз машинисін жұмысқа алған алғашқы желі болды. Әлемдегі алғашқы тұрақты, кәсіби пойыз машинисі – Джеймс Хьюитт есімді бұрынғы шахта үстіндегі жұмысшы, оны Фентон, Мюррей және Вуд фирмасының сынақ жүргізушісі оқытқан. Локомотивтің соқтығысынан қаза тапқан алғашқы адам, әлдеқайда көп болса керек, 1813 жылғы ақпан айында рельстердің бойымен жүгіріп бара жатқан 13 жасар Джон Брюс болды. «Лидс Меркьюри» газеті бұл оқиғаның «басқаларға ескерту ретінде қызмет ететінін» хабарлады. Ол кезде бұл керемет жаңалық болса да, оқиғаның куәгері болған балаға бұл көп әсер етпеді. Дэвид Джой есімді бала кейіннен сәтті инженер болды. Біз Хонслет-Лейнде, Лондон жолында тұрып, Миддлтон шахталарынан Лидске дейінгі ескі көмір темір жолы біздің үйіміздің артында, бірнеше алаңнан өтетін. Біз жиі ағаштардың үстінен көтерілетін буды көретінбіз. Бірде мен мейірімді медбикеммен бірге бардым, ол менің қолымды ұстады (мен оның қолына жете алу үшін созуым керек еді, өйткені мен өте кішкентай едім), және біз локомотив пен көмір вагондарынан тұратын пойыздың өтуін тамашаладық. Бізге ол шайқап жібергендей жылдам келеді деді, бірақ ол тек арба сияқты баяу қозғалды.

Қазан жарылыстары және ат жүгі

Саламанка қазандығы 1818 жылғы 28 ақпанда жарылып, машинист қаза тапты, себебі жарылыс "зор күшпен жүз метрдей қашықтықтағы далаға лақтырылды". Бұл машинист қауіпсіздік клапандарымен араласуының салдарынан болды. 1834 жылғы 12 ақпанда тағы бір қазандық жарылып, машинист қайтадан қаза тапты. Бұл жолы ең мүмкін себеп – қатты тозығы жеткен қазандық, оны Бленкинсоп қайтыс болғаннан кейін сапалы түрде жөндеуден өткізбей, үй шаруашылық жөндеулерімен ұстап келді. Осы оқиғада қаза тапқан машинист – Джеймс Хьюитт, әлемдегі алғашқы тұрақты локомотив машинисі. Бленкинсоп машиналары отыз жыл бойы жұмыс істеді: Джон Урпет Растрик және Джеймс Уокер 1829 жылғы қаңтарда Ливерпуль мен Манчестер теміржолы директорларының тапсырмасымен желіні тексергенде, олардың әлі де жұмыс істеп жатқанын байқады. Олардың бірі отыз вагондағы 140 тонна көмірді тартқаны тіркелген. Кем дегенде екеуі 1835 жылға дейін жұмыс істеді. Жылқымен тасымалдау қайта жанданды, бу машиналары тек негізгі шахтаға жақын бір бөлігінде ғана қолданылды, ол біраз уақыт тізбекпен стационарлық бу машинасымен жұмыс істеді.

Будың қайтарылуы

1866 жылы жергілікті Manning Wardle фирмасының танк локомотивтерімен бу қайта қолданысқа енгізілді. 1881 жылы темір жол Midland Railway желісімен байланысуға мүмкіндік беретіндей етіп жаңартылды. Басқа да қосымша байланыстар бар, оның ішінде 1899 жылы Great Northern Railway желісімен байланыс, сондай-ақ Робинсон және Бердселлдің металл тескісі мен Clayton, Sons & Co компаниясының инженерлік шеберханаларына жүк тасымалдау үшін арналған қосымша жолдар салынды. Мидлтон Эстейт & Colliery Co компаниясы 1947 жылы ұлттықтандырылып, Ұлттық Көмір Бордының құрамына кірді. Желіні оңтайландыру шаралары жүргізілді, қала орталығындағы Кидакр көшесіндегі станция жабылды, соңында көмір тасымалы GNR байланысынан Брум Питке дейінгі учаскеде шоғырландырылды. Лидс университетінің студенттерінен құралған сақтаушылар тобы Moor Road және GNR байланысы арасындағы пайдаланылмаған учаскеге, сол кездегі иелері Clayton, Son & Co компаниясының рұқсатымен көшіп кірді. Брум Пит 1968 жылы жабылғаннан кейін, сол кезде Миддлтон темір жолы қоры деп аталған сақтаушылар желіні қалпына келтіріп, Брум Пит орнына дейін пойыз қатыната алды, осылайша желі үздірілмей жұмыс істеуін қамтамасыз етті.

Сақтау

1960 жылғы маусымда Миддлтон темір жолы еңбек ақысы төленбейтін еріктілермен басқарылатын алғашқы стандартты кеңдіктегі темір жол болды. Жолаушылар тасымалы бастапқыда бір апта ғана жүргізілді, бұрынғы Суонси және Мэмблс темір жолының екі қабатты трамвайы (Британиядағы ең ірісі, 106 жолаушыға арналған) пайдаланылды, оны жақын орналасқан Хунслет мотор компаниясынан жалдаған 1931 жылғы дизель локомотиві тартты. Бірақ Миддлтон темір жолының еріктілері 1960 жылдың қыркүйегінен 1983 жылға дейін жүк тасымалын жүргізді. Жолаушылар тасымалын тұрақты түрде 1969 жылы бастады. Миддлтон бу темір жолы Джек Лэйн, Хунслет аймағында салынған, танымал Лидс өндірушілері Джон Фаулер және Ко., Хадсвелл Кларк, Хунслет мотор компаниясы, Китсон және Ко. және Маннинг Уордл компанияларының локомотивтерінің көрнекті үлгілерін ұстап тұр. Локомотивтердің ішінде 1968 жылы BBC телеарнасында көрсетілген "Сэр Беркли" де бар. Локомотив Кейгли маңындағы Ингроудегі Vintage Carriages Trust қорына тиесілі.

Жол және бекеттер

Операциялық желі Мур жолынан басталатын болса да, шындығында Мидлтон теміржолын Хэллэм және Понтефракт желілерінің Лидс – Шеффилд бағытымен байланыстыратын Балм жолы тармағынан басталады. Дегенмен, негізгі желіге қосылыс 1990 жылдан бері қолданылмайды және кіруге тыйым салатын болттармен жабылып қойылған. Мур жолынан шыға берісте туннельге дейінгі учаскеде локомотивтер мен вагондар тізілімі орналасқан. Туннель – маршрут бойындағы жалғыз туннель және ол теміржолдың M621 тас жолының астынан өтуіне мүмкіндік береді. Оның ұзындығы шамамен 80 метрді құрайды. Түсімізде Дартмут тармағымен тоғысады, бұл тармақ бұрынғыда жергілікті металлургия өнеркәсібін негізгі желімен байланыстырған. Ол кейде арнайы шараларда қолданылады және соңғы жылдары магистральдық жол жұмыскерлерін оқыту үшін пайдаланылып келеді. Бұл тармақ бұрынғы Ұлы Солтүстік желісіне қосылған жерге жақын орналасқан. Дартмут тармағынан кейін желі Миддлтон паркіне кіре бастайды. Жол оң жағынан Джон Чарльз спорт орталығының, сол жағынан Оңтүстік Лидс академиясының қасынан өтеді. Бұл учаскеде екі көпір бар: біреуі Джон Чарльз жолынан өтетін автомобиль көпірі, екіншісі мектеп пен спорт орталығын байланыстыратын жаяу көпір. Брум Пит шахтасының орнына жақын және Миддлтон паркінің шетінде орналасқан Парк Холт теміржол станциясы – қазіргі қызмет көрсету аяқталуы. Бұрынғы тармақтар Day Hole End және West Pit-ке дейін арқанмен жұмыс істейтін еңіс арқылы созылған. Парктегі алғашқы шахталардан да көптеген вагондық жолдар сақталған, олардың қалдықтарын әлі де көруге болады. Станция Миддлтон паркіне арналған платформадан және пойыздардың кері жүруіне мүмкіндік беретін айналма жолдан тұрады. Теміржолды Миддлтон паркіне ұзарту туралы ұсыныс көп жылдар бойы талқыланып келеді және теміржолдың Миддлтон паркіне тереңірек өтуі – оның ұзақ мерзімді мақсаты. Теміржолды парк орталығына дейін кеңейту жоспарлары да бар, бірақ бұл үшін маңызды жер жұмыстары мен қаржыландыру қажет болады.

Бу локомотивтері

Номер / Атауы Дизайн Өнеркәсіптік белгілері Бейне Операциялық 2387 Брукс No1 Хунслет қозғалтқыш компаниясы Сақтау кезінде Томас танк қозғалтқышының бейнесімен жарақтандырылып, танк қозғалтқышына айналды. Кейін арба тұтқасы ретінде қалпына келтірілді. Қазандық билеті 2009 жылы бітті, мұра лотерея қоры қаржылаған күрделі жөндеуден өтті. 2017 жылдың тамызында қызметке қайта оралды. Қазандық билетінің мерзімі 2027 жылы аяқталады. ‘No6’ және ‘Сэр Беркли’ қатарлы негізгі операциялық локомотив. 3860 No. 6 Хоторн Лесли және компания Кенттегі Суонсомбедегі Портленд цемент зауытында жұмыс істеді. ‘Rev W Awdry’ оны кітап сериясындағы кейіпкерге ұқсас болғандықтан ‘Перси’ деп атады. Алайда, лицензиялық мәселелер мен шығындарға байланысты бұл атау енді қолданылмайды. Миддлтон темір жолы атау тақталарын сақтайды, бірақ олар көрмеге қойылмайды. Жұмыс істеп тұр. 2021 жылдың қыркүйегінде қызметке қайта оралды. Қазандық билетінің мерзімі 2031 жылы аяқталады. ‘Брукс No1’ және ‘Сэр Беркли’ қатарлы негізгі операциялық локомотив. 1210 Сэр Беркли L класы Маннинг Уордл Қазандық билетінің мерзімі 2033 жылы аяқталады. ‘Vintage Carriages Trust’ қорынан ұзақ мерзімді/тұрақты қарыз. 2023 жылы ‘Vintage Carriages Trust’ келісімшарты бойынша Миддлтон темір жолы жүргізген күрделі жөндеуден кейін қызметке қайта оралды. Басқа мұралық темір жолдарға бармағанда ‘Брукс No1’ және ‘No6’ қатарлы негізгі парктің бөлігі болады. LNER No. 54 / BR No. 68153 / Департаменттік No. 57 LNER Y1 класы Sentinel Waggon Works 2021 жылы қызметке қайта оралды. Қазандық билетінің мерзімі 2029 жылы аяқталады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, сынақтар кезінде бірнеше мәселелер анықталғандықтан, тұрақты және жолаушылар қызметінде пайдалануға дейін маңызды жұмыстарды жасау қажет. Шекаралы цех көлеміне байланысты бұл жұмыстың қашан орындалатыны белгісіз. Жұмыстың аяқталуына дейін мұражайда стационарлық экспонат ретінде көрсетіледі. 1544 Slough Estates No. 3 Hudswell Clarke 1924 жылы салынған. 2011 жылдың қараша айында Суиндон және Криклейд темір жолынан келді. Қазандық билеті 2021 жылдың 18 сәуірінде бітті. 2022 жылы күрделі жөндеу жұмыстары басталды. Қазіргі уақытта бөлшектелген, қазандығы мен басқа да бөліктеріне жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Жұмыс көлемі әлі толық белгілі болмағандықтан, 2024 жылы қызметке қайта оралуы күтілуде, бірақ нақты мерзімі әлі расталмады. Жөндеу жұмыстарын Миддлтон темір жолы Слауг және Виндзор теміржол қоғамымен қаржылық серіктестікте жүзеге асырады. 1493 No. 11 Хунслет қозғалтқыш компаниясы Қалпына келтірілуде. Миддлтон теміржол трестінің мүшесіне тиесілі. 2000 жылы Мидлтон темір жолына көшірілді, онда 20 жылдан астам уақыттан бері күрделі жөндеуден өтуде. Жақын арада, уақыт және қаржы қолжетімді болғанда, әсіресе ‘Сэр Беркли’ аяқталғаннан кейін аяқталуы мүмкін, ұзақ мерзімді жоба ретінде қарастырылады. Стационарлық экспонат. 1310 NER H класы / LNER Y7 класы Гейтсхед теміржол жұмыстары 2011 жылдың қазан айында қозғалысқа қайтарылды. 2023 жылдың 23 шілдесінде қазандық билетінің мерзімі бітіп, күрделі жөндеуді күтіп тұрған Инженерлік үй музейіне қойылды. 385 Chemnitz Richard Hartmann Бұрын Дания мемлекеттік теміржолдарына (DSB) тиесілі болған. 1999 жылға дейін бумен жұмыс істеді. Инженерлік үй музейінде көрсетіледі. 1309 Генри Де Лейси II Hudswell Clarke Сыртқы түрі қалпына келтіріліп, кабинаға кіруге болатын Инженерлік үй музейінде көрсетіледі. 1369 M. S. C. No.67 Hudswell Clarke Қазандық билеті 2012 жылдың 1 қаңтарында бітті; қазір Инженерлік үй музейінде көрсетіледі. 1601 Мэтью Мюррей L класы Manning Wardle 2010 жылдың маусым айында қызметке қайта оралды. Қазандық билетінің мерзімі 2021 жылы бітті. Жаңа цилиндр блогын қоса алғанда, қымбат жөндеу жұмыстары қажет болғандықтан, жұмыс істеуге келтірілуі күтілуде. 1882 Mirvale Hudswell Clarke Кабинаға кіруге болатын Инженерлік үй музейінде көрсетіледі. 526 Hawarden Hudswell Clarke 1899 жылы салынған. 2024 жылы Penrhyn Castle теміржол музейінен сатып алынған. 5469 Conway Kitson and Company бұрынғы Нортгемптонширдің Ironstone теміржолы. Миддлтон теміржол музейінде көрсету үшін косметикалық жөндеуге Шильдонның Locomotion орталығына жіберілді. Косметикалық жөндеу шасси мен бакты бояу және металл жөндеу жұмыстарымен ішінара аяқталды. 2022 жылы жартылай қалпына келтірілген күйде Locomotion Shildon орталығынан оралды. Миддлтон теміржолы уақыт және қаржы болғанда косметикалық жөндеуді өздері аяқтауды жоспарлап отыр. Қазіргі уақытта Инженерлік үйде косметикалық жөндеу аяқталғанша күтіп тұр. Сақталатын 1540 Picton Хунслет қозғалтқыш компаниясы Бұрын Тринидадтағы қант плантациясының теміржолында жұмыс істеген. Сақтау үшін Англияға тасымалданды. Келгеннен кейін, бактары мен басқа да көптеген бөліктері қатты тозып, қауіпті екені анықталғандықтан алынып тасталды. 2016 жылы Мур Роудтағы тұрақ орнында оны қорғау үшін арнайы павильон салынды. 2020 жылы тозуды азайту және сыртқы түрін жақсарту үшін қара түспен боялды. Уақыт және қаржы қолжетімді болғанда, әсіресе Conway-дің косметикалық жөндеуі аяқталғаннан кейін, толық сыртқы түрін қалпына келтіруге үміттеніледі. 1684 Хунслет қозғалтқыш компаниясы Сомерсеттегі Kilmersdon шахтасында жұмысын аяқтады. Қазіргі уақытта Миддлтон теміржолында жабық жерде сақталады. Сақтау кезінде жұмыс істемегендіктен, қалпына келтіру үшін маңызды жұмыстар қажет. Қатты тозып, нашар күйде. Бір күні қалпына келтіруге үміттеніледі, бірақ басқа жөндеу жұмыстарына басымдық беріліп, қазіргі уақытта тым қымбат деп есептеледі. 2003 John Blenkinsop Peckett and Sons Жөндеуді күтіп сақталады. Қазір Ribble Steam теміржолында, онда шағын косметикалық жөндеуден өтті. Миддлтон теміржолында жабық жерде сақтауға орын жетпеуіне байланысты Ribble Steam теміржол музейінде қалуы күтілуде. Уақыт, қаржы және ресурстар қажет болғандықтан және басқа жөндеу жұмыстарына басымдық берілгендіктен, бір күні Миддлтон теміржолына толық қалпына келтіру үшін қайтарылуы мүмкін емес. Сілтемелер:

Жылжымалы құрам

No / Атауы Дизайн Өндіруші Ескермелер Бейне Жолаушылар саны 1867 PMV Стандартты тежегіш Оңтүстік темір жолы Бұрынғы SR PMV вагонынан түрлендірілген. Жылытумен жабдықталған. 2084 PMV Стандартты тіркеме Оңтүстік темір жолы Бұрынғы SR PMV вагонынан түрлендірілген. Жылытумен жабдықталған. 1074 PMV Стандартты тежегіш Оңтүстік темір жолы Бұрынғы SR PMV вагонынан түрлендірілген. Жылытумен жабдықталған және мүгедектер арбасына оңай қол жеткізу үшін жасалған. 860E Тежегіш вагоны Birmingham Railway Carriage & Wagon works Солтүстік-Шығыс темір жолының дизайны бойынша салынған. 10 адамға сыйымды. Көбінесе мерекелік шараларда және Сантаның арнайы пойыздарында қолданылады. Вакуумды тежегіштермен жабдықталған. 158760 LMS Тежегіш вагоны LMS (Derby) Барлық ағаш конструкцияларын жаңартқан толық қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. Темір жолға келген кездегі түріне дейін қалпына келтірілді. Үлкен салмағына байланысты сирек қолданылады. Қазіргі уақытта мұражайда қойылған, ішіне кіруге болады. Сілтемелер: