Кіріспе

Солтүстік Йоркширдегі мұралық темір жол, Англия

Солтүстік Йоркшир Моорс темір жолы (NYMR) – Солтүстік Йоркширдегі мұралық темір жол, Англия, Солтүстік Йоркшир Моорс ұлттық паркі арқылы өтеді. Алғаш рет 1836 жылы Уитби және Пикеринг темір жолы ретінде ашылған бұл темір жол 1831 жылы Джордж Стивенсонмен сол кездегі маңызды Уитби теңіз портынан ішкі сауда жолдарын ашу мақсатымен жоспарланған. 1965 жылы жабылған, ал 1973 жылы North York Moors Historical Railway Trust Ltd. тарапынан Гросмонттан басталатын бөлігі қайта ашылды. Бүгінде сақталған бұл жол туристік орталыққа айналған және бірнеше салалық наградаға ие болды. 2007 жылы темір жол Гросмонттан солтүстікке қарай Esk Valley Line желісінің 6 мильдік (10 км) бөлігінде жүйелі қызмет көрсетуді бастады. 2014 жылы Уитбиде екінші платформа ашылды, бұл NYMR-ге қызмет сапасын жақсартуға және сол жылы жолаушылар санын 350 000-ға жуық адамға жеткізуге мүмкіндік берді. Қазіргі таңда темір жолдың жалпы ұзындығы 24 миль (39 км) құрайды. Оның меншігінде қайырымдылық қоры болып табылады, онда 100 штаттық қызметкер, 50 маусымдық қызметкер және 550-ден астам еріктілер жұмыс істейді. Олардың ішінде 30 инженер бар. 2020 жылғы жаңалықтарға сәйкес, «NYMR – Ұлыбританиядағы ең танымал мұралық темір жол».

Шолу

NYMR Ұлыбританиядағы кез келген басқа мұралық темір жолдан көбірек жолаушы тасымалдайды және әлемдегі ең жұқ жүретін бу мұралық желісі болуы мүмкін, 2010 жылы 355 000 жолаушы тасымалдады. 18 миль (29 км) темір жол Ұлыбританиядағы үшінші ең ұзын стандартты калибрлі мұралық желі болып табылады, Батыс Сомерсет темір жолынан (22,75 миль (37 км)) және Уэнслидейл темір жолынан (22 миль (35 км)) кейін, және Солтүстік Йорк Моорс аймағынан Пикерингтен Левишам, Ньютон Дейл, Гоатленд арқылы өтіп, Гросмонтта аяқталады. Кейбір мұралық темір жол операциялары Network Rail желісі арқылы Уитбиге дейін жалғасады. Темір жол 1965 жылы Бичингтің кесу шараларының бөлігі ретінде жабылған бұрынғы Уитби, Пикеринг және Мальтон желісінің орталық бөлігінен құралған. NYMR-ге North York Moors Historical Railway Trust Ltd иелік етеді, ол қайырымдылық қор және аккредиттелген мұражай, ал оны толық құрамындағы еншілес компаниясы North Yorkshire Moors Railway Enterprises plc басқарады. Оның көп бөлігі еріктілермен қамтамасыз етіледі және басқарылады. Көптеген жылдар бойында пойыздар сәуірдің басынан қазанның соңына дейін күн сайын, ал қыс айларында демалыс күндері мен белгілі бір мерекелерде, 24-27 желтоқсан аралығында қызмет көрсетілмейді. Қызметтер көбінесе бумен жүргізіледі; алайда, кейде мұралық дизельдік қуат та қолданылады. Сағаттық кестеде пойыздар әр станциядан сағат сайын шығады. Қалыпты жолаушылар тасымалымен қатар, кейбір кештер мен демалыс күндері тамақтандыру қызметтері де ұсынылады. Теңіз жағалауындағы Уитби қаласына бумен жұмыс істейтін қызметтерді кеңейту танымал болды.

Тарих

Солтүстік Йоркшир Мурс темір жолы алғаш рет 1836 жылы Уитби және Пикеринг темір жолы ретінде ашылды. Темір жолды 1831 жылы Джордж Стивенсон сол кездегі маңызды Уитби теңіз портынан ішкі сауда жолдарын ашу мақсатымен жоспарлаған. Бастапқыда темір жол атпен жүретін вагондарға арналған еді. Құрылысын су кемелері жүргізіп, жоғары инженерлер үйлестірді. Олардың үш маңызды жетістігі – Гросмонтта тау жыныстарын кесіп туннель салу, Бек-Холда арқанмен жұмыс істейтін көтеріліс жүйесін құру және батпақты, терең Фен-Бог арқылы ағаш пен қой жүнінен жасалған төсекте өту болды. Бұл туннель Англиядағы ең көне теміржол туннельдерінің бірі деп саналады. Жұмыс істеген алғашқы жылы темір жол Гросмонттан Уитбиге дейін тас тасымалдады, сондай-ақ 6000 жолаушыны тасымалдады, олар вагондағы төбеге отыру үшін 1 шиллинг немесе ішінде отыру үшін 1 шиллинг пен 3 пенс төледі. Уитбиден Пикерингке дейін саяхатқа екі жарым сағат уақыт кетті. 1845 жылы Йорк және Солтүстік Мидленд темір жолы темір жолды сатып алды және оны паровозды пайдалануға бейімдеді. Олар сонымен қатар желі бойындағы тұрақты станциялар мен басқа да құрылыстарды салды, олар бүгінге дейін сақталған. Бек-Хол көтерілісі бумен жұмыс істейтін стационарлық қозғалтқыш пен темір арқанмен жабдықталды. Сондай-ақ, олар Пикерингтен оңтүстікке қарай желіні қосты, осылайша желі Йоркке және одан әрі жалғасты. 1854 жылы Йорк және Солтүстік Мидленд темір жолы Солтүстік-Шығыс темір жолының құрамына енді. Бу локомотивтері Бек-Хол көтерілісінде жұмыс істей алмады, сондықтан 1860-шы жылдардың басында Солтүстік-Шығыс темір жолы 1865 жылы ашылған балама маршрутты салуды бастады – бұл маршрут бүгінге дейін қолданылуда. Алғашқы маршрут қазір 6 шақырымдық (6 км) теміржол жолы болып табылады. 1923 жылы Солтүстік-Шығыс темір жолы 1921 жылғы Теміржол заңының нәтижесінде Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолына қосылды. 1948 жылы ұлттықтандыру Британ темір жолының басқаруына көшірді. Осы кезеңде желіде көп өзгеріс болған жоқ. Алайда, доктор Бичинг өзінің даулы есебінде Уитби-Пикеринг желісінің тиімсіз екенін жариялады және оны жабуға ұсынды; соңғы жолаушылар пойызы 1965 жылдың 6 наурызында, ал жүк тасымалы 1966 жылдың шілдесіне дейін жүрді. 1965 жылдың маусымында бұл желіде Эдинбург герцогының RAF Fylingdales ерте ескерту станциясына сапары үшін Корольдік пойыз орналастырылды. 1967 жылы NYMR сақтау қоғамы құрылды және желіні сатып алу бойынша келіссөздер басталды. 1970-ші жылдардың басында (Британ темір жолының рұқсатымен) NYMRPS темір жолдың болашағын қамтамасыз ету үшін қайырымдылық қорына айналды және 1972 жылы Солтүстік Йоркшир Мурс тарихи темір жол қорына айналды. Желіні сатып алу аяқталды және қажетті Жеңіл теміржол бұйрығы алынды, бұл теміржолды пайдалануға рұқсат берді. Темір жол 1973 жылы Солтүстік Йоркшир Мурс темір жолы ретінде қайта ашылды, оның көп бөлігі Солтүстік-Шығыс локомотивін сақтау тобымен қамтамасыз етілді. Уитбиге қызмет көрсету мүмкіндігі де қарастырылды, алғашқысы 1987 жылы 92220 Evening Star Пикеринг пен Уитби арасында қызмет көрсеткен кезде болды. Содан бері қызметтер үшінші тарап операторларымен (мысалы, 2000-шы жылдардың басында Батыс жағалауы теміржол компаниясы) ара-тұра жүргізілді, өйткені NYMR желілік теміржол металлдары арқылы жұмыс істеуге рұқсат етілген лицензиялы компания емес еді. 2007 жылдан бастап Esk Valley Line желісі бойынша Гросмонттан Уитбиге дейін тұрақты пойыздар жүрді, осылайша бастапқы Уитби және Пикеринг теміржолының барлық ұзындығында қызмет көрсетілді. 2014 жылы Уитбиде екінші платформа ашылуымен қызметтер жақсартылды, бұл күніне үш рет барып-қайтудан бес ретке дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді. Бір жыл жұмыс істегеннен кейін NMYR 120 000 адамның жаңа желі бөлігімен Уитбиге дейін саяхаттағанын және 2014 жылы барлығы 350 000-ға жуық келушіні тартқанын мәлімдеді. Сақталған желі қазір туристік орын болып табылады және бірнеше туристік және мұралық марапаттарға ие болды. Қалған сома 2019 жылдың мамыр айында төленді және теміржол станциясындағы темір көпірлерді жаңартуға және жаңа вагондар сарайын салуға жұмсалмақ еді. 2021 жылдың ақпан айындағы хабарламада теміржолдың үкіметтің Мәдениетті қалпына келтіру қорынан 1,9 миллион фунт стерлинг грант алғаны айтылды. 2020 және 2021 жылдардағы COVID-19 пандемиясынан туындаған шектеулер мен оқшаулаулар теміржолдың бірнеше ай бойы жұмысын тоқтатуын талап етті. Дағдарысқа қарсы шақыру қыркүйек айына дейін 400 000 фунттан астам қаржы жинады, ол 2021 жылдың қаңтарына дейін 440 000 фунтқа дейін өсті. 2021 жылдың қыркүйек айында 40 вагондарға арналған жаңа вагондар тұрақ орны ашылды. 2023 жылдың 12 маусымында король Чарльз III, LNER Class A3 4472 Flying Scotsman локомотивімен тартылатын Британ корольдік пойзымен Пикеринг станциясына келді, «Солтүстік Йоркшир Мурс теміржолы арқылы елді аралап өткеннен кейін», деп хабарлады жаңалықтар. Бұл сапар локомотивтің 100 жылдығы мен теміржолдың қазіргі нұсқасының 50 жылдығын белгіледі. Flying Scotsman жүргізушісі сол кезде былай деді: «Ол үнемі келеді, өйткені ол 2000 жылы станцияны ашқанда бұл жерде болған».

Станциялар

Пикеринг – теміржолдың оңтүстік терминалы және сол аттас қалаға қызмет көрсетеді. Станция 1937 жылғы түріне қайта жаңартылды, бұған Heritage Lottery Fund көмектесті. Кірістер мен жұма кеңселерінде, сондай-ақ шайханада түпнұсқа жиһаз орнатылды. Қалаға көлік ағынын азайту үшін көлік тұрағы және шаттл қызметі ұйымдастырылған. Станцияда теміржол вагондарына арналған шеберханалар орналасқан, сонымен қатар айналмалы платформа да бар. Алғашқыда Пикеринг станциясында архитектор Г.Т. Эндрюс жобалаған үлкен шатыр болған. Бұл шатыр 1952 жылы British Railways тарапынан коррозияға байланысты алынып тасталды. 2011 жылдың қаңтар және сәуір айлары арасында NYMR-дың «Train of Thought» жобасы аясында станцияға жаңа шатыр орнатылды. Басқа жұмыстардың ішінде оқу орталығы және төменгі платформаның артындағы келушілер орталығы бар. Алғашқыда бұл желі Пикерингтен оңтүстікке қарай Мальтоннан Скарбороуға дейінгі бағытта Риллингтон торабында қосылатын, бірақ қазіргі таңда бұл учаске алынып тасталды. Мальтонға соңғы сапар 1 шілдеде 1966 жылы жасалды, сол күні жүк тасымалы тоқтатылды. Фарват теміржол станциясы (немесе Фарворт) Пикеринг пен Левишам арасындағы шағын аялдама болды, бірақ кейіннен жабылып, бұзылды. Бұл жерде теміржолдан салынған үйлер әлі де сақталған. Бұл жерде станция ғимараты болған-болмағаны күмәнді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Левишам мен Пикеринг арасындағы желі бөлінген кезде жабылған сигналдық пост болды. Сонымен қатар, қоғамдық жұмалау жолы болған, бірақ 1913 жылғы картада Фарворт станция ретінде көрсетілмеген, бірақ шағыл жұмалау жолы көрсетілген. Левишам – Ньютон Дейл аңғарында орналасқан шағын ауылдық станция. Станцияның орналасқан жері ерекше, себебі ол қызмет көрсететін және атын алған ауылдан шамалы алыс орналасқан. Аймақ серуендеуге қолайлы, ал станцияға жақын жерде әртүрлі жануарлар мен гүлдерді табуға болады. Левишам станциясы 1912 жылғы NER стиліндегі шағын станция ретінде қайта жаңартылып, сақталған. Станцияда демалысқа жалға берілетін дәстүрлі кемпингтік вагон бар. 2007 жылдан бері Солтүстік Йоркшир Моорс теміржолының резиденциялық суретшісі Кристофер Уэр станциядағы студияны пайдаланып келеді. Ньютон Дейл Халт – Кроптон орман паркіндегі қашықтағы серуендеушілердің сұрауы бойынша тоқтау орны. Орманды аралауға әртүрлі ұзындықтағы жолдар бар. Гоатленд 1865 жылы салынғаннан бері өзгермеген. Станция Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі NER стиліндегі ауылдық станция ретінде қайта жаңартылды (шамамен 1922 жыл). Станция Йоркшир телеарнасының «Heartbeat» сериалы мен «Гарри Поттер» фильмінің бірінші бөлімінде пайда болғандықтан туристер арасында танымал. Станцияда жаңадан жөнделген шайхана бар, ол жұма қоймасында орналасқан. Станцияда демалысқа жалға берілетін дәстүрлі кемпингтік вагон да бар. Гросмонт 2007 жылға дейін теміржолдың тұрақты солтүстік терминалы болды, содан кейін Уитбиге пойыздар тұрақты түрде жүре бастады. Локомотивтер депосы осы жерде орналасқан, туннельдің оңтүстігінде, Гоатлендке және одан әрі бағыттарға пойыздар өтеді. Станцияның өзі 1952 жылғы British Railways стилінде қайта жаңартылды. Онда дүкен, тамақ дайындалатын кафе, мүгедектерге арналған дәретхана, билет кассасы және күту залы бар. Депода локомотивтерге су және көмір құюға, сондай-ақ тұраққа қоюға мүмкіндік бар. Локомотивтер депосының бір жағы әдетте ашық болады, онда тұраққа қойылған локомотивтерді қарауға болады. Бұл локомотивтер жұмыс істемейтін немесе күрделі жөндеуден өтетін болуы мүмкін. Сондай-ақ, NELPG-ге тиесілі локомотивтер мен вагондар орналасқан ауытқу депосы да жұртшылыққа ашық, сондай-ақ ұйымның тарихы туралы шағын көрме ұйымдастырылған. Басқа да көпшілікке жабық деполар локомотивтердің техникалық қызмет көрсетуі мен күрделі жөндеуі үшін пайдаланылады. Гросмонтта желі Network Rail басқаратын Esk Valley Line желісімен жалғасады, онда жолаушылар пойыздарды ауыстырып, Уитбидегі жағалауға немесе Миддлсброға және ұлттық желінің басқа да бөліктеріне бара алады. Осылайша, станцияның бірінші платформасын Northern Rail қызметтері пайдаланады, ал екінші, үшінші және төртінші платформаларды NYMR пайдаланады. Уитби көптеген жұмыс күндері теміржолдың солтүстік терминалы болып табылады. Барлық кестелердің екеуінен басқасы Пикерингтен Уитбиге дейін бу пойыздарымен жүреді, шілде және тамыз айларында жексенбі күндерін қоспағанда, күнделікті. NYMR пойыздары шығын уақытында Гросмонтта аяқталса, Northern Rail пойыздарымен байланыс мүмкіндігі бар, бұл жолаушыларға Уитбиден сапарларын бастап, Гросмонтта бу пойызына отырып, Гоатлендке немесе Пикерингке бара алуға мүмкіндік береді. Уитби станциясында билет кассасы мен дүкен бар. National Rail билеттерін және Railcard-тарын да сатып алуға болады. 2014 жылдың тамызында NYMR пойыздарына арналған екінші платформа ашылды.

Болашақ және кеңейту мүмкіндігі

Мальтон мен Риллингтон түйіспесі арқылы (Йорк – Мальтон – Скарборо желісі) және Пикеринг арасындағы жоғалған бөлігін қайта ашу мүмкіндігі жиі талқыланды. Бұл, "Жүргізуді жақсарту" науқаны жариялаған, қайта ашу жөніндегі үгіт-насихат жүргізіліп жатқан теміржол желілерінің тізіміне енгізілген. Бұл Йорк пен Уитби арасындағы бу локомотивтерінің қозғалысын қайта іске қосуға мүмкіндік беруі мүмкін. Мұны іске асыру үшін ауқымды инженерлік жұмыстар қажет болар еді, себебі бұрынғы жол төсегінің үстіне үйлер мен супермаркет салынған. Бұл жоғалған теміржол байланысын қалпына келтіруді Солтүстік Йоркшир округі кеңесі бірнеше жыл бұрын өзінің саясатының мақсаты ретінде қабылдады; NYMHRT кеңесі бұл саясатты принцип бойынша қолдауға келісті, бірақ оны іске асыруға қатысты ескертулер білдірді, себебі қажетті жаңарту жұмыстарының қымбат екенін және бұл олардың бизнесіне зиян келтіруі мүмкін екенін айтты, сондай-ақ "теміржолға тигізетін әсерге" қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. 2014 жылдың қазан айынан бастап NYMR басқарушы директорының өз жолдарымен пойыз қатынауына қолдау көрсетпейтінін мәлімдегенінен бастап бұл үміттерге тоқ нүкте қойылды.

Көпір мен дөңгелектердің тартымдылығы

2009 жылдың наурыз айында темір жол Дарнхольмдегі Элер Бек өзені үстіндегі 30-шы көпірді 2009/2010 жылдары қыс мезгілінде жөндеуге немесе ауыстыруға қажетті екенін хабарлады, әйтпесе темір жол жабылуға мәжбүр болар еді. Сондықтан темір жол көпір жұмыстарының құнын жабу үшін 1 миллион фунт стерлинг жинауға үндеді, ал жиналған қосымша қаражат 80135 локомотивін қайта жаңғыртуға бағытталды. Көтерілген 610 000 фунт стерлинг уақтылы жиналды және көпір 2009/2010 жылдары қысқы Рождество/Жаңа жыл кезеңінде ауыстырылды, ал алғашқы пойыздар 2010 жылдың наурыз айында жаңа көпірден өтті. Көпірді 27 наурыз 2010 жылы Пит Уотермен ресми түрде ашты.

Теледидар мен кинодағы рөлдері

Темір жол теледидар мен кинода да көрсетілген. Майкл Пэлин "Дүниедегі үлкен теміржол сапарлары" телесериалының бірінші маусымында "Поездды бақылаушының жасырын сыры" деген атпен бір бөлімді ұсынды және өндірді. 1980 жылдың шілдесінің соңы мен тамызының басында түсірілген бұл бөлімде, ол теміржолдың барлық бойын аралап, жөндеу шеберханаларын зерттейтін 15 минуттық фрагмент бар. Гоатленд станциясы "Гарри Поттер" фильмдерінде, 2016 жылғы "Dad's Army" фильмінде және 60-шы жылдардағы "Heartbeat" сериалында Айденсфилд ретінде пайдаланылды. Пикеринг станциясы "Обсессия", "Анасын сақтау" және "Даунтон Аббатхана" фильмдерінде қолданылды. "Casualty", "Brideshead Revisited", "All Creatures Great and Small", "The Royal", "Пуаро", "Шерлок Холмс" телесериалы, сондай-ақ "Жастыққа арналған куәлік", "Жібек тіл", "Қашқындар" фильмдерінде де пайда болды. Темір жол, сонымен қатар, жергілікті телеарнада екі маусым көрсетілген "Йоркшир Steam" деректі фильмінде, "Ұлыбритания теміржолдарының" екінші маусымында және 5-ші арнаның "The Yorkshire Steam Railway: All Aboard" деректі фильмінде де көрсетілді. 1985 жылғы Simply Red тобының "Holding Back the Years" музыкалық видеосы Гоатленд станциясында түсірілді, онда BR Standard Class 4MT Tank No. 80135 локомотиві де пайда болды. Темір жол "Томас және достары" оқу сегменттерінің бірнеше бөлімінде де пайда болды, онда LNER Class A4 60007 Sir Nigel Gresley локомотиві көрсетілді. "Даунтон Аббатхана" фильмінің түсірілімі алғашқы сахнасында теміржолдың Пикеринг станциясын пайдаланды; кадрда пойыз бірнеше елді мекендер арқылы өтеді. 2021 жылдың сәуір айында "Миссия: мүмкін емес – Өлі есептің бірінші бөлігі" фильмінің түсірілімдері Левишамдағы теміржолда өтті. "Индиана Джонс және тағдыр дискісі" фильмінің түсірілімі 2021 жылдың маусым айында Гросмонт ауылындағы теміржолдың бір бөлігінде жүргізілді.

Апаттар мен оқиғалар

2012 жылдың 21 мамырында Гросмонтта вагондарды итеріп бара жатқан бу локомотиві қате бағытта кездейсоқ іске қосылып, вагондарды ажыратып тұрған ерікті күзетші Боб Лунд қаза тапты. 2021 жылдың 21 қыркүйегінде 20 сыныпты дизель локомотиві 20189 Гросмонтта вагондар тізбегімен соқтығысты. Бес жолаушы жарақат алды. Теміржол апаттарын тергеу басқармасының тергеуі NYMR-дің апат кезінде локомотивті басқарған жетекші инспекторының осы кластағы локомотивті жүргізуге құзырлы екенін дәлелдей алмағанын көрсетті. Салдарынан, Теміржол және жолдар басқармасы NYMR-ге жақсарту туралы бұйрық берді.