Кіріспе
1926–27 жылдары Уптон Синклердің романы, «Мұнай!» – Уптон Синклердің 1926–27 жылдары жарық көрген романы. Роман үшінші тұлғада баяндалған, ал кіріспе беттері бірінші тұлғада жазылған. Бұл кітап Хардинг әкімшілігінің «Теапот-купол» жанжалы аясында жазылған және Оңтүстік Калифорниядағы оқиғаларды қамтиды. Роман – барлық кейіпкерлердің әлеуметтік және саяси кемшіліктерін сатиралық тұрғыдан көрсетеді. Басты кейіпкер – мұнай магнатының ұлы, Банни лақап атымен танылған Джеймс Арнольд Росс-младший. Баннидің мұнайшылар мен социалистерге деген ықыласы әкесімен үнемі пікір келіспеушіліктерге себеп болады. Романның басы 2007 жылғы «Қан болады» фильміне шабыт берген.
the Upton Sinclair novel
Oil! is a novel by Upton Sinclair, first published in 1926–27 and told as a third person narrative, with only the opening pages written in the first person. The book was written in the context of the Harding administration's Teapot Dome Scandal and takes place in Southern California. It is a social and political satire skewering the human foibles of all its characters. The main character is James Arnold Ross Jr., nicknamed Bunny, son of an oil tycoon. Bunny's sympathetic feelings toward oilfield workers and socialists provoke arguments with his father throughout the story. The beginning of the novel served as a loose inspiration for the 2007 film There Will Be Blood.
Кейіпкерлер
Джеймс Арнольд Росс (әке) – өзінің күшімен мұнай миллионері болған адам. Джеймс Арнольд "Банни" Росс-младший – басты кейіпкер, өзін-өзі мұнайға қарық қылған миллионердің жалғыз ұлы. Пол Уоткинс – үйден қашып кеткен шаруаның ұлы, бостандық ойлы адамнан білім алады және жұмысшылардың құқықтарын қорғаушыға айналады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сібірде болғаннан кейін ол большевизмге көңіл білдіріп, коммунист болады. Вернон Роско – әкемнің серіктесі, романның негізгі қарсыласы. Ол – үкіметке пара беріп, "Типот-Дом" жерін мұнай өндіру үшін иеленуге көмектескен ашкөз бизнесмен. Сондай-ақ, ол қарсы тұрған кәсіподақтарды тарату үшін билік органдарына пара беріп, олардың мүшелерін түрмеге отырғызуға тырысады. Альберта "Берти" Росс – Баннидің үлкен әпкесі, әлеуметтік өмірге ұмтылатын қыз. Эмма тәте, Баннидің тәтесі, Дж. Арнольд Росс бауырының жесірі. Ол отбасымен бірге тұрады. Рут Уоткинс – Полдың кіші әпкесі, Баннимен бір жаста. Илай Уоткинс – Полдың ағасы, евангелистік уағызшы болады.
Paul Watkins, a farmer's son who runs away from home, is tutored by a free thinker, and becomes an advocate for the rights of laborers. After spending time in Siberia after World War I, he sympathizes with Bolshevism and becomes a Communist. Vernon Roscoe, Dad's business partner, and arguably the novel's antagonist. He is a greedy businessman who helps bribe the government to acquire the land in Teapot Dome to drill oil. He also works to crush the unions that oppose him by bribing the authorities to throw its members into jail. Alberta "Bertie" Ross, Bunny's older sister and an aspiring socialite. Aunt Emma, Bunny's aunt, widow of J. Arnold Ross' brother. She lives with the family. Ruth Watkins, Paul's younger sister, who is Bunny's age. Eli Watkins, Paul's brother, who becomes an evangelical preacher.
Сюжет
Джеймс Арнольд "Әке" Росс және оның ұлы Джеймс Младший ("Күйеу") Калифорнияның оңтүстігінен өтіп, мұнайға жататын жерлерін жалға беруші Уоткинс отбасымен танысады. Отбасы мүліктерді қалай басқару керектігі және кірістерді қалай бөлісу керектігі мәселесінде келіспейтінін біледі. Әке мен Күйеу Уоткинстердің ешкі шаруашылығында бөдене аң аулағанда мұнай табады. Күйеудің ынтасымен, Әке аға Уоткинстің қызы Рутты ұруына араласуға тырысады, ата-аналар балаларын ұруға тыйым салатын "үшінші уахи" алғанын оларға сендіруге тырысады. Бірақ жоспар сәтсіз аяқталады, Руттың інісі Илай әңгімеге араласып, өзі де уахи алғанын мәлімдейді. Уоткинс шаруашылығында бұрғылау басталғанда, Күйеу әкесінің іскерлік тәсілдерінің толыққанды этикалық емес екенін түсіне бастайды. Бір жұмысшы апатта қаза тауып, мұнай құдыры жарылып бүлінгеннен кейін, Әкенің жұмысшылары ереуілге шығады. Күйеу әкесіне адалдық пен Рут пен оның наразы ағасы Полге деген достық сезімі арасында қысымға ұшырайды, олар жұмысшыларды қолдайды. Пол Бірінші дүниежүзілік соғысқа шақырылады, соғыс аяқталғаннан кейін, өркендеп келе жатқан большевиктермен күресу үшін Сібірде қалады. Үйге оралғанда Күйеу колледжге түседі және сыныптасы Рейчел Мензис арқылы социализм қозғалысына белсенді қатысады. Пол үйге оралып, саяхаттары туралы айтады және коммунист болғанын түсіндіреді. Күйеу Әкені оның серіктесі Вернон Росконың теңіз жағалауындағы сарайына алып келеді. Әке мен Роско "Теапот Дөңгелегі" жанжалынан сотқа шақырылудан қашу үшін елден қашып кетеді. Әке кетпес бұрын, Күйеу одан бөлініп, өзінің жолын табуды ұсынады; Әке қыңырсынып, ренжігенмен, қарсы емес. Шетелде Әке жесір, спиритуалист әйелге үйленеді, бірақ көп ұзамай пневмониядан қайтыс болады. Күйеу өмірін және мұрасын әлеуметтік әділетке арнауға шешім қабылдаса, Роско Әкенің мүлкінің көп бөлігін иеленуге тырысады. Күйеу мен оның әпкесі Берти Роско мен миссис Оливье тарапынан мұраларының көп бөлігінен аяқ астынан айырылады. Күйеу Рейчелге үйленеді және олар социалистік білім беру мекемесін құруға өмірін арнайды; қазірдің өзінде сәтті уағызшы болған Илай Полдың өлім төсегінде христиандыққа өтіп кеткенін жалған мәлімдейді.
Негізгі
Кітап Эдвард Л. Дохенидің өміріне шала-шала негізделген (және ол бірлесіп құрған Pan American Petroleum & Transport Company компаниясы, оның Калифорниядағы активтері Pan American Western Petroleum Company компаниясына айналды), сондай-ақ 1910 жылы Керн округінен мұнайды құбыр арқылы Авила жағалауының батысында орналасқан Порт Харфордтағы (қазір Порт Сан-Луис деп аталады) Union Oil Company компаниясының Тынық мұхиты жағалауындағы нысандарына жеткізу үшін құрылған Union Independent Producers Agency стратегиялық одағы – консорциум. Романның бастауындағы Бич-Сити мен Хантингтон-Бич қалалары арасында көптеген параллельдер бар. Хантингтон-Бич бастапқыда «Тынық мұхит қаласы» деп аталған, ал Бич-Сити атауы екі атаудың ойын-қалжыңынан туындаған. Романда бұл аймақта «Телеграф» және «Бич-Сити бульвары» сияқты көшелер болғаны айтылады. Телеграф жолы Буэна-Парк қаласындағы Бич бульварына автокөлік жолынан бұрылып, Хантингтон-Бичке оңтүстікке қарай бару алдындағы соңғы көше. Джеймс Арнольд Росс пен Банни Бич-Сити бульвары мен Кост Драйвтың қиылысындағы қонақ үйде тұрады, бұл Бич бульварына ұқсас және кейіннен Тынық мұхит жағалауы тас жолына айналған, онда 1900 жылдардың басында қонақ үй мен су курорты орналасқан. Романда Бич-Сити қызылша және капуста далаларымен жабылған. Хантингтон-Бич тарихта қызылша және сельдерей далаларымен жабылған. Романдағы негізгі мұнай кен орны «Проспект төбесінде» орналасқан. Хантингтон-Бичтегі алғашқы мұнай ұңғымалары тік жарларда табылды. Илай Уоткинс кейіпкері белгілі уағызшы Айми Макферсонға шала-шала негізделген.
Інжір жапырағы басылымы
Мұнай! Бостон қаласындағы мотельдегі секстік сахнасы үшін тыйым салынды. Синклердің баспашысы кінәлі тоғыз беті қаралаған "жиде жапырағы басылымының" 150 данасын шығарды. Синклер тыйым салуға қарсылық білдіріп, әдепсіздік ісін сотқа жеткізуді үміттенеді. Ол мұны істемеді, бірақ осы дау-дамай кітаптың бестселлер болуына көмектесті.
Бейімделулер
2007 жылы Пол Томас Андерсон режиссерлік еткен "Қан болады" көркем фильмі романнан шабыттанды, бірақ оқиғасы адаптация деп санауға тым өзгеше. Романнан ерекшелігі, "Қан болады" фильмі әкесіне баса назар аударды, ал ұлы тек қосалқы рөлде болды. Пол Томас Андерсон өзінің фильміне кітаптың алғашқы 150 бетін ғана енгізгенін, сондықтан фильмнің қалған бөлігі мен роман түгелдей дерлік басқаша екенін мәлімдеді. Андерсон өзінің басты кейіпкері Дэниел Плейнвьюді Эдвард Л. Дони және тағы бірнеше адамдардың үлгісінде жасады. Ол Калифорния штатының Керн округіндегі мұнай мұражайлары, Нью-Мексико штатының Сильвер-Сити аймағындағы кітапханалар мен мұражайлар, сондай-ақ оның сценарийі мен фильмін қалыптастыруға зор үлес қосқан дәуірлік фотосуреттерден шабыт алды.