Кіріспе
Тынық мұхитындағы тайфун маусымы
1990 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы тағы бір белсенді маусым болды. Оның ресми шектері жоқ; ол 1990 жылы жыл бойы жалғасты, бірақ тропикалық циклондардың көпшілігі мамыр мен қараша айлары аралығында Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде қалыптасады. Бұл мерзім әдетте Тынық мұхитының солтүстік-батысында тропикалық циклондардың көпшілігі пайда болатын кезеңді көрсетеді. Осы мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігімен және халықаралық күндік сызықтың батысымен шектеледі. Күндік сызықтың шығысында және экватордың солтүстігінде қалыптасқан дауылдар – қайнаған дауылдар деп аталады; 1990 жылғы Тынық мұхитындағы қайнаған дауылдар маусымына қараңыз. Батыс Тынық мұхитының барлық аймағында қалыптасқан тропикалық дауылдарға Бірлескен тайфун ескерту орталығы (Joint Typhoon Warning Center) ат қойды. Осы аймақтағы тропикалық депрессиялардың нөміріне "W" әрпі қосылады. Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасқан тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ат қояды. Осының салдарынан бір дауылдың екі аты болуы мүмкін.
Жүйелер
Осы жылы Батыс Тынық мұхитында 41 тропикалық циклон қалыптасты, олардың 31-і тропикалық дауылға дейін күшейді. 19 дауыл тайфун деңгейіне жетті, олардың 4-і супер тайфун деңгейіне жетті.
Қатты тропикалық дауыл
12 қаңтарда JMA және JTWC Солтүстік-Батыс Тынық мұхитында тропикалық депрессияны анықтады. Бір күн ішінде күшейіп, 13 қаңтарда тропикалық дауылға айналды, JTWC оған Koryn деген ат берді. Олардың мәліметінше, бірақ JMA-ның мәліметінше емес, Koryn 15 қаңтарда тайфунға дейін күшейді, сонда оның қарқыны ең жоғары деңгейге жетті. Содан кейін дауыл тез әлсіреп, 17 қаңтарда 0000 UTC-де экстратропикалық жүйеге айналды.
Льюис тропикалық дауыл
Льюис тропикалық дауылы – тек екі күн ғана осы күшін сақтап тұрған минималды тропикалық дауыл болды.
Мариан тайфуны
Мариан Оңтүстік Қытай теңізі үстінде тайфун болды.
04W тропикалық депрессиясы
04W қысқа ғасырлық болды.
Натан (Аканг) қатты тропикалық дауыл
Маусымның ортасында тропикалық бұзылыс Филиппин арқылы өтіп, Оңтүстік Қытай теңізіне кіргеннен кейін төмен қысым аймағы пайда болды. 16 маусымда бұл төмен қысым Натан тропикалық дауылға дейін күшейді. Натан тропикалық дауыл Хайнань аралына шабуыл жасағанға дейін ең жоғары қарқыны сағатына 65 миль (100 км/сағ) құрады. Оңтүстік Қытай теңізінде қытайлық "Тьен Фу" кемесі батып, 4 адам қаза тапты. Қытайдың оңтүстігінде Гуандун провинциясындағы құйындар нәтижесінде су тасқыны болды, 10 адам қаза тапты, ал Макаода жоғары толқындардан 2 адам суға батып қайтыс болды. Содан кейін Натан тропикалық дауыл солтүстік-батысқа қарай жылжып, Вьетнам мен Қытай шекарасына жақын жерге соңғы рет түсті.
Офелия тайфуны (Бисинг)
15 маусымда мұссондық ойыс Филиппиннің шығысында тропикалық депрессияны тудырды. Ол солтүстік-батысқа, содан кейін батысқа қарай жылжыды және 18 маусымда баяу дамып тропикалық дауылға айналды. Офелия одан әрі солтүстік-батысқа бұрылып, 20 маусымда тайфунға айналды. Филиппиннің шығыс жағалауымен қатар жылжып, Тайваньға 23 маусымда соққы бергенге дейін желдің жылдамдығы сағатына 155 шақырымға (100 миль/сағ) жетті. Офелия елде әлсіреп, 25 маусымда Корея жанында тарап кеткенге дейін Шығыс Қытайды жағалап өтті. Офелия қозғалған бағытында ауыр су тасқынына себеп болды, нәтижесінде кем дегенде 64 адам қаза тапты.
Перси тайфуны (Кларинг)
20 маусымда пайда болған «Перси» тайфуны Филиппиннің солтүстігіне жақын шығыс жағында орналасқанда желдің жылдамдығы сағатына 135 мильге жеткен. Жылдамдық градиентінің артуы «Перси» тайфунының күшін сағатына 95 мильге дейін төмендетті, содан кейін 27-сі күні ол Лусонның соңғы солтүстік бөлігінен өтті, бұл аймақ Офелия тайфунының әсерін бірнеше күн бұрын сезінген еді. 29-ы күні Оңтүстік-Шығыс Қытайға соққанша әлсіз тайфун күйінде болды, ал 1-і күні тарап кетті. «Перси» тайфуны Каролина аралдарында және Филиппиннің солтүстігінде ауыр зақымдар мен су тасқынына, соның салдарынан 9 адамның қаза болуына себеп болды.
Робин тропикалық даулы (Делинг)
Дауылдың шеткері Ресейдің Қиыр Шығысындағы Владивостокқа жауын-шашын әкелді.
CMA тропикалық депрессиясы 11
CMA 11 Вьетнамға қысқа ғана уақытқа соққан жүйе болды, нөсер жаңбырлармен бірге, жалпы алғанда, аз ғана зиян келтірді.
Аса күшті тропикалық дауыл Таша (Эманг)
22 шілдеде пайда болған және Оңтүстік Қытай теңізінде шарлап жүрген, сағатына 65 миль жылдамдықпен дамыған "Таша" тропикалық даулы 30-ы күні Гонконгтан шығысқа қарай 75 миль қашықтықта Қытайдың оңтүстігіне жетті. Дауыл Қытайдың оңтүстігінде күшті су тасқынына әкеліп, кең аумақта зардаптар тудырып, 108 адамның қаза болуына себеп болды.
Стив тайфуны
Стив теңізде қайтадан көрінді.
Вернон тайфуны
Вернон Стивтің іздерін бақылап келді.
Уинона атты қатты тропикалық дауыл
Винонаның пайда болуына "Таша" қатты тропикалық даулы себеп болды. 2 тамызда "Таша" даулының қалдықтары, Қытайдың солтүстік-шығысындағы найзағайлар түрінде, батыстан келген фронттың әсерінен шығысқа қарай жылжыды. 4 тамызда "Таша" Сары теңізге енді, содан кейін Солтүстік-Шығыс Корея жанындағы антициклонның ықпалымен Оңтүстік Қытай теңізіне қарай оңтүстікке итерімделді. "Таша" жүйесі болғанымен, 7 тамыздан бастап тропикалық дауылға күшейгендіктен "Винона" деп аталды. 8 тамызда ең жоғары қарқынына жетіп, көзге ұқсайтын орталық пайда болды, ал ертесі күні Жапонияға құрлыққа шықты. Кейіннен қалдықтары экстратропикалық жүйеге айналды.
Янси тайфуны (Гадин)
Филиппинде «Янси» тайфунынан кейін тау көшкінінен жатақхана қирап, 12 адам қаза болды. Қытайда ауыр зақымдар тіркеліп, кем дегенде 216 адам мерт болды. Тайваньда 20 адам қаза тапты.
Тропикалық дауыл
Ака – әлсіз тропикалық дауыл болды. Ол 13 тамызда Орталық Тынық мұхиты бассейнінде пайда болып, Солтүстік-Батыс Тынық мұхиты бассейніне қарай бағытталды.
"Зола" тайфуны
15 тамызда дамып келе жатқан Янси тайфунының салдарынан пайда болған үлкен аудандағы конвекция тоқтатылды, себебі Янси батысқа тым жылдам жылдамдықпен қозғалғандықтан, шығыстағы конвекция оның ішіне сіңіріле алмады. 16 тамызда конвекция орташа және төменгі деңгейде айналым құрастырып, 18 тамызда тропикалық дауылға дейін жетті. Зола келесі күні тайфунға айналып, 21 тамызда ең жоғары қарқынына жетті. Келесі күні Зола Жапония жеріне соғып, Жапонияның солтүстігінде тарап кетті. Дауылдың салдарынан болған қатты жел мен ауыр жаңбыр Жапонияда үш адамның қаза болуына және тағы 22 адамның жарақаттануына себеп болды.
Тайфун Абе (Илианг)
23 тамызда тропикалық бұзылыстан пайда болған және кейін Абе тайфунына айналған депрессия бастапқыда батыс-солтүстік бағытта тұрақты жылжыды. Күшті муссондық толқынның салдарынан жүйенің траекториясы қысқа мерзімге шығысқа, содан кейін солтүстікке өзгерді, бірақ кейін бастапқы бағытына оралды. Абе 24 тамыздағы 00:00 UTC мен 27 тамыздағы 06:00 UTC аралығында толқынның бұзылу әсеріне байланысты аз ғана күшейді. 30 тамызда Абе Саффир-Симпсон дауылдық жел шкаласы бойынша 2-ші санатқа тең тайфунға жетті. Ең жоғары қарқынға жеткеннен кейін Абе Рюкю аралдары мен Шығыс Қытай теңізінен өтіп, Қытайға құрлыққа шықты, Чжэцзян және Цзянсу провинцияларына әсер етті, содан кейін Сары теңізге кіріп, Оңтүстік Кореядан өтіп, ақырында экстратропикалық циклонға айналды. Абе тайфуны Филиппин мен Тайваньда су тасқыны мен көшкіндерді тудырып, 108-195 адамның қаза болуына себеп болды, Қытайдың жағалау аймақтарын қиратты және Жапонияға үлкен толқындар әкелді. Қытайда 108 адамның өліміне себеп болған Абе Чжэцзян провинциясының жартысына және халқының төрттен біріне әсер етті, мыңдаған адамды баспанасыз қалдырды және 3,5 миллиард юань (РМБ, 741,5-743 миллион АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Жапонияның Окинава префектурасында қосымша зиян мен бір адамның қаза болуы тіркелді, нәтижесінде кем дегенде 890 миллион иен (JPY, 6 миллион АҚШ доллары) шығынға ұшырады.
Тайфун Бекки (Хелинг)
20 тамызда пайда болған «Беки» тропикалық дауыл 26 тамызда Лусонның солтүстігіне қатты тропикалық дауыл ретінде соқты. Оңтүстік Қытай теңізінде күшейіп, сағатына 80 мильді құрайтын тайфунға айналды және 29-ы күні солтүстік Вьетнамға осы күшпен соқты. «Беки» 32 адамның қаза болуына және ауыр су тасқынына себепкер болды.
Тропикалық дауыл Сесил
Сесил Қытайды шапты.
Дот тайфуны (Лоленг)
Дот тайфуны Гуамның оңтүстік-батысындағы муссондық ойыстан пайда болды. Дот тұрақты түрде солтүстік-батысқа қарай жылжып, тайфунға дейін күшейді. 7 қыркүйекте Тайваньның шығыс жағалауына тие бермес бұрын Дот тайфуны ең жоғары қарқынына, 85 миль/сағатқа жетті, содан кейін сәл әлсіреді. Тайваньды басып өткеннен кейін Дот Формоза бұғазында тайфун күшін қайта жинап, Қытайдың Фуцзянь провинциясында соңғы рет жағалауға шықты. Солтүстік Лусон аралында Дот тайфунынан болған жаңбырлар су тасқынына алып келді, нәтижесінде 4 адам қаза тапты, ал Тайваньда 3 адам көз жұмды.
Фло тайфуны (Норминг)
12 қыркүйекте пайда болған "Фло" тайфуны 16 және 17 қыркүйекте Окинава жанында 165 миль/сағаттық супер тайфунға дейін күшті қарқынмен күшейді. Тік соққы салдарынан ол солтүстік-шығысқа бұрылып, әлсірегенімен, Flo 19-ы күні 100 миль/сағаттық жылдамдықпен Хоншю, Жапонияға соқты. Ол солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, 20-сы күні тропикалық емес тайфунға айналып, 22-сі күні толыққандай тарап кетті. Ауқымды су тасқыны мен көшкіндер салдарынан 32 адам қаза тауып, миллиондаған долларлық зиян келтірді.
Тайфун Джин (Оянг)
23 қыркүйекте Филиппиннің шығысында тропикалық бұзылыс тропикалық депрессияға бірікті. Дауыл солтүстік-батысқа қарай жылжып, күшейген соң келесі күні "Ген" тропикалық дауылы деп аталды және тайфунға айналды. "Ген" тайфуны 27-сі күні солтүстік-шығысқа бұрылмас бұрын шамамен 95 миль/сағаттық ең жоғары қарқынына жетті. Содан кейін "Ген" Жапониядағы Кюсю, Шикоку және Хонсю аралдарының жағалауларынан өтіп, теңізге шығып, экстратропикалық дауылға айналды. Кюсюде желдің жылдамдығы 85 миль/сағатқа дейін жетті, аймақта ауыр жаңбыр жауды, нәтижесінде су тасқыны мен көшкін салдарынан 4 адам қаза тапты.
Жаңбырлы дауыл Жанна
Жанна Оңтүстік-Шығыс Азияға келді.
Кайл тайфуны
2-ші санаттағы тайфун, құрлыққа тікелей соқпады. 14 қазанда пайда болып, тропикалық депрессия ретінде жіктелді. Кейін тропикалық дауылға, содан кейін тайфунға айналды. Кайл 20 қыркүйекте 2-ші санаттағы тайфунның ең жоғары қарқынына жетті. Содан кейін, Жапонияға әсер етпей, дауыл шығысқа қарай бұрылды. Ол әлсіреп, тропикалық дауыл ретінде жіктелді және 22-сі күні тарап кетті. Кайл ешқандай қаза немесе зиян келтірмеді.
Лола тропикалық дауыл
Күшті жаңбыр, ең жоғары деңгейіне жеткенде, кең ауқымды су тасқынына әкеп соқты, нәтижесінде кейбір аймақтар 6 фут (2 метр) су астында қалды. Дауылдан кем дегенде 16 адам қаза тапты.
Майк тайфуны (Рупинг)
"Майк" супер тайфуны осы маусымдағы ең қатерлі тайфун болды. Ол қараша айының ортасында Филиппиннің орталық аймақтарына соқты, нәтижесінде көшкін, су тасқыны және күшті желден 748-ден астам адам қаза тауып, 1,94 миллиард доллардан астам (1990 жылғы АҚШ доллары) шығын келді. Осы маусымнан кейін "Майк" атауы қолданыстан алынып, оның орнына "Мэнни" атауы берілді.
Нелл атты қатты тропикалық дауыл
Нелл Оңтүстік-Шығыс Азияны да шарлады.
Оуэн тайфуны (Удинг)
Оуэн супер тайфуны қараша айының ортасынан соңына қарай Маршалл аралдары мен Каролина аралдарынан өтіп, көптеген аралдарға ауыр зардап келтірді. Кейбір аралдардағы тұрғын үйлердің 95-99 пайызы, ал егістіктердің 80-90 пайызы қирады. Барлық бұл зардаптарға қарамастан, Оуэн екі адамның өмірін ғана алды.
Тайфун беті (Теринг)
21 қарашада "Пейдж" супер тайфуны тропикалық депрессия ретінде қалыптасты. Одан кейін ол батысқа қарай баяу жылжыды, айналма жол жасады. "Пейдж" батысқа қарай қозғала берді және 5-санатты тайфунға дейін күшейді. Содан кейін ол солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, 30 қарашада 1-санатты тайфун ретінде Жапонияға құлады. 3 желтоқсанда "Пейдж" Жапонияның солтүстік-шығысында тарап кетті.
Расс тайфуны
Осы маусымның соңғы тайфуны Расс 13 желтоқсанда пайда болды. Тайфун 20 желтоқсанда Гуам аралынан өтіп бара жатқанда, Гуамға ауыр зақым келтірді. Зардаптың шамаланған көлемі 120 миллион долларға (1990 жылғы АҚШ доллары) дейін жетеді, бірақ дауылда ешкім қаза болған жоқ.
Зейнеткерлік
Майк тудырған зардаптың ауырлығы мен адам өмірінің қазасына байланысты, оның атауы қолданудан алынып, Мэннимен ауыстырылды және алғаш рет 1993 жылғы маусымда пайдаланылды. PAGASA да Ruping атауын осыған ұқсас себептермен қолданудан алып тастады және 1994 жылғы маусымда Ritang атауымен алмастырды.