Кіріспе

Физиканың негізгі заңы – электр заряды кеңістік пен уақытта үнемі сақталады. Электр зарядының сақталуы.

Физикада зарядтың сақталуы – оқшауланған жүйедегі жалпы электр зарядының ешқашан өзгермейтін қағидасы. Әлемдегі оң зарядтың мөлшері мен теріс зарядтың мөлшерінің айырмасы, электр зарядының таза мөлшері, әрқашан сақталады. Зарядтың сақталуы физикалық сақталу заңы ретінде қарастырылса, кез келген көлемдегі электр зарядының өзгеруі сол көлемге ағып кіретін зарядтың мөлшері мен сол көлемнен ағып шығатын зарядтың мөлшерінің айырмасына тең болады. Қысқасы, зарядтың сақталуы – бұл аймақтағы зарядтың мөлшері мен сол аймаққа және одан шығатын заряд ағыны арасындағы есептік байланыс, ол заряд тығыздығы мен ток тығыздығы арасындағы үздіксіздік теңдеуі арқылы сипатталады.

Бұл жеке оң және теріс зарядтардың жаратылуы немесе жойылуы мүмкін емес дегенді білдірмейді. Электр заряды электрондар мен протондар сияқты субатомдық бөлшектер арқылы тасымалданады. Зарядталған бөлшектер элементар бөлшектердің реакцияларында жаратылып, жойылуы мүмкін. Бөлшек физикасында зарядтың сақталуы дегеніміз – зарядталған бөлшектерді жарату реакцияларында әрқашан оң және теріс бөлшектердің саны тең болып, зарядтың таза мөлшері өзгермейді. Сол сияқты, бөлшектер жойылғанда оң және теріс зарядтардың саны да тең жойылады. Бұл қасиетке дейін барлық эмпирикалық байқаулармен сәйкес келеді, яғни оң және теріс зарядтың мөлшері тең.

Тарих

Зарядты сақтау принципін алғаш рет 1746 жылы британдық ғалым Уильям Уотсон, ал 1747 жылы американдық мемлекет қайраткері және ғалым Бенджамин Франклин ұсынған, бірақ оның нақты дәлелдерін 1843 жылы Майкл Фарадей берген.

Максвелл заңдарынан алынған

Зарядтың инварианттылығы Максвелл теңдеулерінің салдары ретінде шығарылуы мүмкін. Өзгертілген Ампер заңының сол жағындағы div-curl сәйкестігіне сәйкес дивергенция нөлге тең. Оң жақтың дивергенциясын жайып, туындыларды орын ауыстырып, Гаусс заңын қолданғанда: яғни, Гаусс дивергенция теоремасы бойынша, бұл белгілі бір көлемдегі зарядтың өзгеру жылдамдығы, оның шекарасынан өтетін таза токқа тең екенін көрсетеді:

Осыған байланысты, оқшауланған жүйедегі жалпы заряд сақталады.