Кіріспе

Микрастериялар – Desmidiales отрядына жататын бір жасушалы жасыл балдырлар. Оның түрлерінің мөлшері әртүрлі, жүздеген микронға дейін жетеді. Микрастериялар екі жақты симметрияны көрсетеді, екі айна тәрізді жартылай жасушалар организм ядросын қамтитын тар мойын арқылы біріктірілген. Бұл екі жартылай жасушалы құрылым Микрастерия жататын жасыл балдырлар тобына тән ерекшелік. Әрбір жартылай жасушада Микрастерия үшін фотосинтез орыны – бір үлкен хлоропласт болады. Микрастериялардың хлоропласттарында хлорофилл a және хлорофилл b, сондай-ақ фотосинтез үшін қажетті ферменттер бар. Қант организмге энергия беру үшін қолданылады немесе пайдаланылмаса, хлоропластқа енген көптеген кішкентай дөңгелек пиреноидтар оны сіңіріп алады. Олар қантты сақтау үшін крахмалға айналдырады. Микрастериялар жыныссыз және жыныстық жолмен көбейе алады. Жыныссыз көбею митоз арқылы жүзеге асырылады. Осы кезде Микрастерияның генетикалық материалы көбейіп, бастапқы жартылай жасушалардың арасында екі кішкентай жартылай жасуша өсіп, біртіндеп үлкейеді. Жыныстық көбею екі организмнің бірігіп, гаплоидты жасушаларын біріктіріп, диплоидты зигота құратын конъюгация процесі арқылы жүреді. Бұл зигота әдетте қалың қорғаныш қабырғасын қалыптастырады, бұл организмнің суық қыстар мен ұзақ құрғақшылықтарды бастан кешіру үшін көптеген айлар бойы тоқтау күйінде қалуына мүмкіндік береді. Жағдайлар жақсарғанда зигоспоралар өсіп, мейозға ұшырап, жаңа гаплоидты балдыр жасушаларын шығарады.

Сипаттама

Микрастериялар симметриялы және көбінесе екі жалпақ, бірдей жарты жасушадан тұрады, олардың іші хлоропласттармен толығымен толтырылған, ал ядро екі жарты жасуша қосылған орталықта орналасқан. Екі жарты жасуша арасындағы кеңістіктер тар байланыспен (истмуспен) біріктірілген. Әрбір жарты жасуша полярлық бөлікшеге және екі бүйірлік бөлікшеге бөлінеді. Бұл бөлікшелер төртінші деңгейге дейін одан әрі бөлінуі мүмкін. Кейбір түрлер, мысалы, Micrasterias laticeps, мүлдем басқа морфологияға ие, бұтақталмаған бөлікшелері бар. Бір ғана жіп тәрізді түр, Micrasterias foliacea, ерекшелік құрайды, ол жеке жасушалар түрінде кездеседі. Жасыл балдырларда кең таралғандай, Микрастериялардың хлоропластарында пиреноидтар болады. Prescottiella туысына бір ғана түр жатады – Prescottiella sudanensis, бұрын Micrasterias sudanensis деп аталған. Ол Микрастериядан жарты жасушаларының бірдей болмауымен ерекшеленеді, нәтижесінде жасуша бір ось бойымен асимметриялық болады; бір жарты жасушаның тікендері тар байланысқа қарай иілсе, екінші жарты жасушаның тікендері кері иіледі.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Басқа десмидтер сияқты, Микрастериялар тұщы су ортасында өседі. Ол олиготрофты және мезотрофты көлдерде, сондай-ақ батпақтарда өсуге бейім, көбінесе су өсімдіктерімен байланысты кездеседі. Тұщы су микротоқымалары, басқа микроскопиялық организмдермен бірге, кеңінен таралғаны үшін космополиттік деп саналады (Баас Беккинг гипотезасын қараңыз). Алайда, көптеген десмидтер осы ережені бұзады, себебі олардың жоғары морфологиялық күрделілігі оларды оңай анықтауға мүмкіндік береді, сонымен қатар олар көбінесе кеңірек таралуға жағдай жасайтын тыныш жағдай спораларын жасамайды. Әсіресе, Micrasterias түрлерінің бірқатары белгілі бір биогеографиялық аймақтармен немесе континенттермен шектеледі. Мысалы, Micrasterias muricata Солтүстік Америкаға эндемик болып көрінеді, ал Micrasterias ceratofera Оңтүстік-Шығыс Азия және Солтүстік Австралиямен шектеледі.