Беларусь жоғары лигасы

Кіріспе

Беларусь Премьер-лигасы, сондай-ақ демеушілік келісімдеріне байланысты «Беларусьбанк Премьер-лигасы» немесе «Вышэйшая лига» (Высшая лига, "Жоғары лига") – Беларусьтегі кәсіби футболдың жоғарғы дивизионы. Оны Беларусь Футбол Федерациясы ұйымдастырады. Бұл жарысқа қатысатын командалардың саны жылдар бойы 17 (1992–93 маусымы) командадан 11 (2012 жыл) командаға дейін өзгеріп келген. 2016 жылы лигада 16 команда болды. Маусым ішінде әр команда басқа командамен екі рет кездеседі. Маусым соңында ең аз ұпай жинаған екі команда автоматты түрде Беларусь Бірінші лигасына түсіріледі, ал үшінші команда Бірінші лигадан үшінші орын алған командамен өтетін плей-оффқа қатысады. Беларусь Бірінші лигасының ең үздік екі командасы Премьер-лигаға автоматты түрде көтеріледі. «Шахтёр Солигорск» командасы 2021 жылы екінші чемпиондық атағын жеңіп алып, қазіргі чемпион атанды.

Тарих

Беларусь Премьер-лигасы 1992 жылы құрылды. Алғашқы қатысушылар: бұрынғы КСР Одағының Жоғарғы лигасының жалғыз беларусь командасы – Минск «Динамосы», КСР Одағы лига жүйесінің төменгі лигаларынан шыққан бес команда, Беларусьтің тағы бес аймақтық орталығын ұсынған командалар және Беларусь КСР Бірінші лигасының бұрынғы қарсыластары болған он команда. Лига құрылғаннан кейін, оның кестесін совет үлгісіндегі жазғы маусымнан еуропалық үлгідегі қысқы маусымға өзгерту туралы шешім қабылданды. 1995 жылы қысқы маусымдық тәжірибе Беларусьтегі күздің соңы мен көктемнің басындағы қолайсыз ауа райы мен жағдайларға байланысты сәтсіз аяқталды. Маусым қайтадан жазға ауыстырылды. 1996 жылдан бері барлық маусымдар жазда өткізілуде. 2000-ші жылдар бойында бәсекелес командалардың саны бірнеше рет өзгерді. 2012 жылғы маусым «Партизан» Минск соңғы сәтте қатысудан бас тартқандықтан, бар болғаны 11 командамен өтті. Лиганың алғашқы жылдарында Минск «Динамосы» үстемдік құрды, 1992 мен 1995 жылдар арасында бес рет жеңіске жетті. Келесі он маусымда жеті түрлі команда чемпион атанды: «Славия» Мозырь (1996 жылы – МПКК Мозырь, 2000), Минск «Динамосы» (1997, 2004), «Днепр» Трансмаш Могилев (1998), «БАТЭ» Борисов (1999, 2002), «Белшина» Бобруйск (2001), «Гомель» (2003), «Шахтер» Солигорск (2005). 2006 жылдан бері «БАТЭ» Борисов лигада үстемдік етіп, қатарынан 13 чемпионатты жеңіп алды (2006–2018). 2020 жылдың наурыз айында COVID-19 пандемиясына байланысты Еуропадағы барлық басқа футбол лигалары кейінге шегерілді, ал айдың соңында Беларусь Премьер-лигасы континенттегі жалғыз жоғары лига болып қалды. Осының нәтижесінде лига шетелден көрермендердің санын едәуір арттырды, әлемнің түкпір-түкпірінен жанкүйерлер ойындарды онлайн режимінде тамашалады, себебі лигадағы футбол ғана маңызды кәсіби футбол болып қалып қойды. Лига Ресей және Үндістан сияқты елдердің телеарналарымен жаңа телехақтар туралы келісімдерге қол қойды. Матчтар Беларусь футбол федерациясының YouTube арнасында да көрсетілді. Британдық букмекерлік компаниялар да матчтарға ставкалар ұсынды, себебі лиганың бұрын елден тыс жерлерде көп танылмаған беделі, спорттық жарыстардың басқа жерлерде тоқтауына байланысты үлкен аудиторияға ие болды.

The Belarusian Premier League was organized in 1992. The first participants were: Dinamo Minsk, the only Belarusian side in the former Soviet Top League, five teams from the lower tiers of the Soviet league system and represented other five regional centers of Belarus, and ten teams who were previous competitors in the Belarusian SSR First League. After the league creation, it was decided to change its schedule from a Soviet style summer season to a European style winter season. In 1995, the winter season experiment was proven unsuccessful due to poor weather and field conditions in Belarus in the late autumn and early spring. The season was changed back to summer. Every season since 1996 has been played in the summer. Throughout the 2000s, the number of competing teams has changed several times. 2012 season was played with only 11 teams due to last minute withdrawal of Partizan Minsk. In its earliest years, the league was dominated by Dinamo Minsk, who won the league five times in a row between 1992 and 1995. During the next ten seasons, seven different teams finished as champions: Slavia Mozyr (1996 as MPKC Mozyr, 2000), Dinamo Minsk (1997, 2004), Dnepr Transmash Mogilev (1998), BATE Borisov (1999, 2002), Belshina Bobruisk (2001), Gomel (2003), Shakhtyor Soligorsk (2005). Since 2006, BATE Borisov has dominated the league, winning 13 championships in a row (2006–2018). In March 2020, due to the COVID 19 pandemic, all the other football leagues in Europe were postponed, and by the end of the month, the Belarusian Premier League was the only top flight league in the continent that was still playing. Due to this, the league gained substantially increased viewership from abroad, with fans from all over the world watching the games online, due to the league being the only significant professional football available; the league signed new television rights deals with networks from countries including Russia and India. Matches were also streamed on the Belarusian Football Federation's YouTube channel. British betting companies also offered odds for the various matches, as the league's profile, previously relatively unknown outside of the country, grew a larger audience due to sporting inactivity elsewhere.

Қосалқы лига

Премьер-лига клубтарының резервтік командалары үшін 2001 жылдан бері жыл сайын лига чемпионаттары ұйымдастырылады. Осы турнирде Минск Динамосы (9 рет), Гомель (2 рет), Шахтер Солигорск (2 рет), БАТЭ Борисов (1 рет), Торпедо БелАЗ Жодино (1 рет) және Днепр Могилев (1 рет) жеңіске жеткен.