Кіріспе

Санкт-Петербург қаласындағы футбол клубы, Ресей. "Зенит" футбол клубы (Футбольный клуб «Зенит»), сондай-ақ "Зенит Санкт-Петербург" немесе жай ғана "Зенит" деп те аталады, Санкт-Петербург қаласында орналасқан ресейлік кәсіби футбол клубы. 1925 жылы (немесе кейбір ресейлік деректерге сәйкес 1914 жылы) құрылған клуб Ресей Премьер-лигасында ойнайды. "Зенит" – Ресей Премьер-лигасының қазіргі чемпионы. Бұрын клуб 2007, 2010, 2011–12, 2014–15, 2018–19, 2019–20, 2020–21 және 2021–22 маусымдарында Ресей Премьер-лигасын жеңіп алған, сондай-ақ 2007–08 жылғы УЕФА кубогы мен 2008 жылғы УЕФА Суперкубогының иегері болды. Клубтың иесі және демеушісі – Ресей мемлекеттік энергетикалық концерні "Газпром". Команда өз үй ойындарын "Газпром Аренада" өткізеді. 2022 жылдың наурызында Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты ФИФА мен УЕФА клубты барлық еуропалық және халықаралық клубтық жарыстардан шеттетуге шешім қабылдады. Бұған қоса, Еуропалық клубтар қауымдастығы команданың қызметін тоқтатты. 2023 жылдың 24 мамырында "Зенит" әлеуметтік желілерде 10 миллион жанкүйер жинаған алғашқы ресейлік спорт клубы атанды.

Zenit-тен бұрын

"Зенит" клубының тарихы Ресейдің Санкт-Петербург қаласының саяси тарихымен тығыз байланысты (тарихта "Петроград" және "Ленинград" деп те аталатын). 1897 жылы Ресейдегі алғашқы ресми тіркелген футбол матчы Санкт-Петербургте Васильевский аралында жергілікті ағылшын командасы "Остров" пен жергілікті орыс командасы "Петроград" арасындағы бейресми ойын болды, онда ағылшын командасы 6:0 есебімен жеңіске жетті. Сол командалардың ойыншылары әуесқойлар болып, бірімен-бірі еркін қарым-қатынаста болған.

Зениттің пайда болуы

Бастапқы "Зенит" командасы бірнеше футбол командаларынан пайда болды, олар 1917 жылғы революциядан кейін Кеңес дәуірінде көптеген рет атауларын және иелерін өзгертті, себебі ықпалды саяси күштер жеке ойыншылардың мансабын, сондай-ақ команданың тағдырын басқарды. Клуб бірнеше рет қайта аталды және оның иелері мен басшылары ондаған жылдар бойы саяси қысымға ұшырады. "Зенит" клубының тарихы ХХ ғасырдың басына, Санкт-Петербургте жергілікті жарыстарда ойнаған бірнеше командаға саяды. "Зениттің" ең ерте құжаттама бойынша белгілі алдыңғысы – 1914 жылы құрылған "Мурзинка" командасы, ол 1914 жылдан 1924 жылға дейін Обуховский стадионында ойнады, содан кейін команда "Большевик" (Обуховский индустриясы мен оның стадионының жаңа атауы) деп аталды. Команда мен стадион Бірінші дүниежүзілік соғыстың, 1917 жылғы большевик революциясының және 1918-1922 жылдардағы Азамат соғысының қиындықтарынан өтті. 1925 жылы "Зениттің" тағы бір алдыңғы командасы құрылды, ол Ленинград металлургия зауытының (Ленинградский металлический завод) жұмысшыларынан тұрды; 1930 жылдары олар "Сталинец" деп аталды. ("Сталинец" сөзбе-сөз аударғанда "Сталиншіл" деген мағынаны білдіреді; алайда, орыс тілінде бұл атау сөз ойыны болып табылады, себебі "стал" сөзі "болат" дегенді білдіреді). Тарихшылар "Зениттің" екі алдыңғы командасы 1939 жылдың соңында ресми біріккенге дейін тәуелсіз түрде ойнағанын растайды. "Сталинец" 1938 жылғы КСРО чемпионатында қатысқан "Зенит" командасы емес еді. Қазіргі "Зенит" атауы 1936 жылы тіркелді (большевиктер "Зенит" спорт қоғамының құрамына енгеннен кейін атау өзгертілді), "Сталинец" оған үш жыл бұрын қосылды. "Зенит" атауы "Зенит" деген мағынаны білдіреді. 1939 жылы Иосиф Сталин билігінде Ленинград металлургия зауыты әскери өнеркәсіптің бір бөлігіне айналды, ал оның спорт командалары, ойыншылары мен басшылары "Зенит" спорт қоғамына берілді. "Зенит" клубына 1939 жылғы маусым аяқталғаннан кейін "Сталинец" металлургия жұмысшыларының командасының мүшелерін қабылдау бұйырылды.

Кеңес одағындағы "Зенит"

"Зенит" 1944 жылы алғашқы құрамасын жеңіп алды, көп көрермен жиналған финалда Мәскеудің ЦСКА командасын ұтып, соғыс жылдарындағы КСРО кубогын иеленді. Клуб Ленинградта әрқашан қастерленген, бірақ Кеңес лигасының өмірінде елеулі табысқа жете алмады. 1967 жылы "Зенит" соңғы орынға түсті, бірақ Қазан революциясының 50 жылдығы тойланатын қаладағы Ленинград командасын құлатудың орынды еместігіне Кеңес басшылығы шешім қабылдағандықтан, лигадан шығарылған жоқ. Композитор Дмитрий Шостакович және актер Кирилл Лавров "Зенит" клубының ынталы жанкүйерлері ретінде белгілі болды, олардың көптеген матчтарға қатысулары осы құштарлықты көрсетеді. "Зенит" 1980 жылы қола медальді жеңіп алды, сондай-ақ КСРО кубогының финалына өтті және 1984 жылы КСРО лигасының чемпионы атанды. 1985 жылы "Зенит" КСРО кубогының иегерін ұтып, КСРО Суперкубогын (кейде Маусым кубогы деп те аталады) жеңіп алды.

Ресей лигасындағы "Зенит"

Соғыстан кейін команданың меншігіне LOMO оптикалық зауыты өтті. 1990 жылы "Зенит" футбол клубы тәуелсіз, қалалық кәсіпқой клуб ретінде қайта тіркелді. 1992 жылы Ресей лигасының алғашқы маусымында құлдырағаннан кейін, "Зенит" 1996 жылы жоғары лигаға оралды және содан бері тұрақты нәтижелер көрсетіп келеді. Олар 1999 жылы Ресей кубогын ұтты, 2001 жылы Лигада үшінші орынға ие болды, 2002 жылы Кубок финалына өтті, Премьер-лигада күміс жүлдегер атанды және 2003 жылы Ресей Премьер-лигасы кубогын жеңіп алды.

Газпром дәуірі

2005 жылдың желтоқсанында «Газпром» клубтың бақылау пакетін алды. Бұл мәміле Санкт-Петербург қаласының әкімі Валентина Матвиенко тарапынан жарияланды. «Газпром» клубтың көп бөлігін сатып алды.

Advocaat бойынша

"Зенит" 2006 жылы УЕФА кубогының ширек финалына жеткенімен, лига маусымының сәтті басталмауы жаттықтырушы Властимил Петржеланың жазда алмастырылуына әкелді. 2006 жылдың шілдесінде Дик Адвокат "Зенит" клубының бас жаттықтырысы болды. Адвокат бұрынғы Нидерланды жастар құрамасының жаттықтырушысы Кор Потпен бірге жұмыс істеді. "Зенит" 2007 жылы Ресей Премьер-лигасын жеңіп алды – бұл 1984 жылы КСРО чемпионатында жеңіске жеткеннен бергі ең жақсы лигалық жетістік. Бұл командаға 2008–09 жылдарғы УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне қатысуға мүмкіндік берді. 2008 жылы "Зенит" Ресей Суперкубогын жеңіп алды және тарихында екінші рет УЕФА кубогының ширек финалына өтті. Ширек финалдың алғашқы ойынында неміс командасы "Байер Леверкузенінен" 4–1 есебімен жеңіске жетті. Екінші ойында Леверкузенге 1–0 есебімен ұтылғандарына қарамастан, олар жартылай финалға өтті және тағы да неміс командасы – "Бавария" Мюнхенмен кездесуге дайындалды, ол жарыста қалған ең күшті команда саналды. Жартылай финалдың бірінші ойынында "Зенит" "Бавария" Мюнхенмен 1–1 тең түсті. Өз алаңындағы екінші ойында "Зенит" 4–0 есебімен жеңіп, жалпы есеп бойынша 5–1 көрсетіп, клуб тарихында алғаш рет УЕФА кубогының финалына өтті. Финалда 14 мамыр күні Манчестердегі "Сити оф Манчестер" стадионында шотланд командасы "Рейнджерспен" кездесті. "Зенит" 72-ші минутта Игорь Денисов пен ойынның қосымша уақытында Константин Зыряновтың голдарымен 2–0 есебімен жеңіске жетіп, клубтың тұңғыш УЕФА кубогын жеңіп алды. Андрей Аршавин ойынның үздік ойыншысы атанды. 2008 жылдың 29 тамызында Монакодағы Луи II стадионында "Зенит" "Манчестер Юнайтедті" 2–1 есебімен жеңіп, 2008 жылғы УЕФА Суперкубогының жеңімпазы атанды. Павел Погребняк алғашқы голды соқты, ал Дэнни екінші голды соқты, ол "Зенит" сапындағы дебюттік ойыны үшін үздік ойыншы атанды. 2008–09 жылғы Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде "Зенит" "Реал Мадрид", "Ювентус" және "БАТЭ Борисов" командаларымен H тобында топтасты, бұл топ кейбірлермен "өлім тобы" деп аталды. "Зенит" ақтық сындарда "Ювентус" пен "Реал Мадридтен" кейін топта үшінші орынды иеленді, сондықтан жарыстың нокаут кезеңіне өте алмады. Дегенмен, бұл нәтиже клубқа 2008–09 жылғы УЕФА кубогының 1/32 финалына қатысуға мүмкіндік берді, онда команда VfB Штутгартпен кездесті. Штутгартты өз алаңында жеңгеннен кейін, "Зенит" италияндық "Удинезе" клубына қарсы екі ойын қорытындысы бойынша 2–1 есебімен жеңілді.

Спаллеттидің астында

Лучано Спаллетти 2009 жылдың желтоқсанында «Зенит» клубымен келісімшартқа отырды, итальяндық жаттықтырушылар Даниэле Балдини, Марко Доменичини және Альберто Бартали да ресейлік клубқа қосылды. «Зенит» клубының басшылығы оған Ресей Премьер-лигасының титулын қайтару, Ресей кубогын жеңу және алғашқы жылы Чемпиондар лигасының топтық кезеңінен өту міндетін жүктеді. 2010 жылдың 16 мамырында «Зенит» финалда «Сибір Новосибирск» командасын жеңіп, Ресей кубогын иеленді (бұрынғы жартылай финалда «Волга Твер» және «Амкар Пермь» командаларын жеңген болатын). 2010 жылғы Премьер-лигадағы 16 ойында 12 жеңіс және 4 тең түс нәтижесінде «Зенит» 40 ұпай жинап, осы кезеңдегі Ресей Премьер-лигасының ең көп ұпай жинаған командасы рекордын жаңартты. 2010 жылдың 25 тамызында «Зенит» Спаллетти басшылығымен алғашқы ойынында француздық «Оксер» клубынан жеңіліп, Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне өте алмады, орнына Еуропа лигасына қатысты. 3 қазанда «Зенит» «Спартак Нальчик» командасын жеңіп, Ресей Премьер-лигасының үздіксіз ойындар сериясы бойынша жаңа рекорд орнатты – лига маусымының басынан бері 21 ойын жеңіліссіз өтті. Бірақ 27 қазанда «Зенит» өзінің принципиалды қарсыласы «Спартак Мәскеу» клубынан жеңіліп, чемпионатты жеңіліссіз аяқтауға жеті ойын жетпей қалды. 14 қарашада «Зенит» «Ростовты» жеңіп, маусым соңына дейін екі ойын қалғанда чемпиондық титулға қол жеткізді – бұл Спаллеттидің жаттықтырушылық мансабындағы алғашқы чемпиондық болды. «Зенит» 2010–11 жылғы Еуропа лигасының нокаут кезеңінен бірінші орынмен өтті, содан кейін 1/16 финалда швейцариялық «Янг Бойз» командасын жеңді. 2011 жылдың 6 наурызында «Зенит» Ресей Суперкубогында ЦСКА Мәскеу клубын жеңіп, Спаллетти басшылығымен жеңілген үшінші Ресей трофеін иеленді. Алайда 17 наурызда «Зенит» Еуропа лигасынан шығып, ширек финалда голландиялық «Твенте» клубына жалпы есеп бойынша 2:3 есебімен жеңіліп қалды. 2011–12 жылғы Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде «Зенит» G тобында «Порту», «Шахтер Донецк» және «АПОЭЛ» командаларымен бірге ойнады. 2011 жылдың 6 желтоқсанында команда топтық кезеңді екінші орында аяқтады және клуб тарихында алғаш рет Чемпиондар лигасының көктемгі нокаут кезеңіне жолдама алды. 1/16 финалда «Зенитке» португалиялық «Бенфика» командасы бұйырды, ал бірінші ойында үй стадионында Роман Широковтың екі голы мен Сергей Семактан соққан бір голдың арқасында 3:2 есебімен жеңіске жетті. Бірақ Лиссабондағы жауапты ойында «Зенит» 0:2 есебімен жеңіліп, турнирден шығып қалды. 2012 жылдың сәуірінде «Зенит» «Динамо Мәскеу» клубын жеңіп, екінші рет қатарынан Ресей чемпионатының чемпионы атанды.

Виллас-Боас тұсында

Чемпиондар лигасы мен Премьер-лигада бірқатар көңілі толмаған нәтижелерден кейін, 2014 жылдың 11 наурызында Спаллетти қызметтен босатылды. Бір аптадан соң клуб Андре Виллас-Боаспен екі жылдық келісімшарт жасасқанын хабарлады, ол бұрын бірнеше айға дейін ағылшын клубы «Тоттенхэм Хотспур» басқарушысы қызметінен көңілі толмағандықтан босатылған еді. 2014–15 жылғы Еуропа лигасында «Зенит» жартылай финалда болашақ чемпион «Севильядан» жеңіліп қалды. 2015 жылдың мамыр айында «Зенит» Ресей чемпионатында жеңіске жетті, бұл Виллас-Боас басшылығымен алғашқы чемпионат және команданың тарихындағы бесінші титулы болды, ал клуб 90 жылдық мерекесін тойламай тұрғанда осы жетістікке қол жеткізді. Содан кейін «Зенит» 2015 жылғы Ресей Суперкубогында «Локомотив Мәскеу» клубын 1–1 есебімен тең түсіріп, пенальтилер сериясында (4–2) жеңіске жетті. 2015 жылдың соңында Виллас-Боас 2015–16 маусымынан кейін клубты тастап кететінін мәлімдеді. 2015–16 жылғы Чемпиондар лигасында «Зенит» жарысты топтық кезеңнен бастады. Олар H тобында «Валенсия», «Лион» және «Гент» клубтарымен бірге ойнады. Олар топтық кезеңді ең жақсы нәтижемен аяқтады, алты матчтың бесеуінде жеңіске жетіп, топ жеңімпазы атанды. Дегенмен, олар 1/8 финалда португалиялық «Бенфика» клубынан жеңіліп, турнирден шығарылды. 2016 жылдың 24 мамырында Виллас-Боас маусым соңында клубты тастап кетті, ал Мирча Луческу «Зениттің» жаңа басқарушысы болып тағайындалды.

Люческу мен Манчинидің қол астында

2016 жылдың шілдесінде «Зенит» 0:1 есебімен «ЦСКА» командасын жеңіп, Ресей Суперкубогын жеңіп алды. 2016–2017 жылғы Еуропа лигасында «Зенит» топтық кезеңді «Маккаби Тель-Авив», «АЗ Алкмар» және «Дандалк» командаларымен бірге D тобында бастады. 2016 жылдың 8 желтоқсанында команда топтық кезеңді бірінші орында аяқтады және Еуропа лигасының көктемгі плей-офф кезеңіне өтті. 1/32 раундта «Зенит» «Андерлехт» клубымен кездесіп, голдар есебінде 3:3 тең түсті, бірақ сыртқы ойындар ережесі бойынша турнирден шығарылды. Лигада көктемде «Зениттің» ойыны көңіл көншітпеді, нәтижесінде клуб үшінші орынға ие болды және екінші жыл қатарынан Чемпиондар лигасына қатыса алмады. «Зенит» сондай-ақ 1/16 раундта «Анжи Махачкала» клубынан жалпы есеп бойынша 0:4 есебімен жеңілді. Мирча Луческудың тұңғыш (және соңғы) маусымы үміттерге қарамастан толық сәтсіздікке ұшырады. 2017 жылдың 1 маусымында «Зенит» Роберто Манчиниді команданың жаңа бас жаттықтырыушысы етіп тағайындады. 2018 жылдың 13 мамырында Манчини тараптардың өзара келісімімен келісімшартын бұзды.

Семактың басшылығымен

2018 жылдың мамыр айында Манчини Италия Ұлттық футбол құрамасының бас бапкері болды. Сергей Семак «Зенит» клубының жаңа бас менеджері болып, екі жылдық келісімшартқа отырды. 2018 жылдың тамызында УЕФА Еуропа лигасының іріктеу турнирінің 3-ші кезеңінің бірінші ойынында «Зенит» «Динамо Минск» клубынан 0:4 есебімен жеңілді. Қайыр ойында «Зенит» 8:1 есебімен жеңіске жетіп, екінші таймда 3 және қосымша уақыттың екінші таймда 4 гол соқты. 120-шы минутта 2 гол енді. «Зенит» келесі турда «Молде» клубын жалпы есеп бойынша 4:3 есебімен жеңіп, 2018/19 жылғы УЕФА Еуропа лигасының топтық кезеңіне өтті. 2020 жылдың наурызында Ресейде COVID-19 пандемиясының салдарынан чемпионат тоқтатылды. «Зенит» 2020 жылдың 5 шілдесінде «Краснодар» клубын жеңіп, тағы бір титулға ие болды, турнирде ойнауға 4 матч қалғанда. 2021 жылдың 2 мамырында «Зенит» екінші орындағы «Локомотив» Мәскеу клубын 6:1 есебімен жеңіп, қатарынан үшінші рет чемпион атанды. «Зенит» 2021/22 маусымын «Локомотив» Мәскеу клубын 3:0 есебімен жеңіп, Ресей Суперкубогында жетінші рет жеңіске жетіп ашты, бірақ Юрий Жирков, Андрей Лунев және Себастьян Дриусси сияқты клубтан кеткен маңызды ойыншыларсыз. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін, Украинаның бұрынғы футболшысы Ярослав Ракицкий Instagram желісінде Украинаны қолдаған жазба жазып, командамен келісімшартын бұзды. ФИФА мен УЕФА команданы өз жарыстарынан белгісіз мерзімге шеттету туралы шешім қабылдады. «Зениттің» көптеген шетелдік ойыншылары Ресейден кете алмады, Украинаға жасалған шабуылдың нәтижесінде елге салынған халықаралық санкцияларға байланысты ресейлік клубтардан кету мүмкіндігі болмады. 2023 жылдың 7 мамырында «Зенит» қатарынан бесінші және барлығында тоғызыншы рет чемпион атанды. 2024 жылы «Зенит» халықаралық футбол турнирі – «Теңдік кубогының» ұйымдастырушыларының бірі болды.

Стадиондар

"Зениттің" үй стадионы қазір Санкт-Петербургтегі 67 800 орындық "Крестовский" стадионы, демеушілік атымен "Газпром Арена" деп белгілі. Жаңа "Крестовский" стадионы салынғанға дейін "Петровский" стадионы команданың үй стадионы болды. "Зенит" "Петровский" стадионына көшуден бұрын "Киров" стадионында ойнайтын. Бұл стадион кейін "Крестовский" стадионы орналасқан жерде тұрды.

Ресей

Маусым Див. Поз. Ойын Ш Ж Т ДГ ҚСҰ Кубок Еуропа Жоғары мергендер (лига) Бас жаттықтырушы19921-ші163010812394528—— Куликов – 13 Мельников19932-ші, "Орталық"238258587335832-ші раунд— Куликов – 36 Мельников19942-ші134214121644494032-ші раунд— Куликов – 9 Мельников19953422451368427732-ші раунд— Куликов – 19 Садырин19961-ші10341341732374332-ші раунд— Куликов – 11 Садырин1997834131011282949Жартылай финал— Горшков – 5 Бышовets19985301211742254716-шы раунд— Панов – 8 Максименко – 8 Бышовets Давыдов19998309129363439Жеңімпаз— Попович – 7 Давыдов2000730138938264732-ші раундҰЕҰ 1-ші раунд Екінші орын Попович – 10 Давыдов Морозов2001330168652355632-ші раунд— Попович – 7 Морозов200210308913364233Екінші орын— Кержаков – 14 Морозов Бирюков Раппопорт2003230168648325616-шы раундҰЕҰ 1-ші раунд Кержаков – 13 Петржела2004430175855375616-шы раунд— Кержаков – 18 Петржела200563013107452649Жартылай финалҰЕҰ Топтық кезең Аршавин – 9 Петржела200643013116423050Жартылай финалҰЕҰ Шейрек финал Аршавин – 7 Петржела Боровичка Адвокат20071301875533261Шейрек финал— Погребняк – 11 Адвокат200853012126593748Шейрек финалҰЕҰ Жеңімпаз Текке – 8 Адвокат2009330159648275432-ші раундҰЛЧ ҰЕҰ Топтық кезең 16-шы раунд Текке – 8 Адвокат Давыдов20101302082612168ЖеңімпазЕҰ Плей-офф раунды Кержаков – 13 Спаллетти2011–1214424164854088Шейрек финалҰЛЧ 16-шы раунд Кержаков – 23 Спаллетти2012–132301884522562Жартылай финалҰЛЧ ЕҰ Топтық кезең 16-шы раунд Кержаков – 10 Спаллетти2013–142301965633263Бесінші раундҰЛЧ 16-шы раунд Халк – 17 Спаллетти Семак Виллаш-Боас2014–15130207358176716-шы раундҰЛЧ ЕҰ Топтық кезең Шейрек финал Халк – 15 Виллаш-Боас2015–163301785613259ЖеңімпазҰЛЧ 16-шы раунд Халк – 17 Виллаш-Боас2016–17330187550196116-шы раундЕҰ 32-ші раунд Дзюба – 13 Луческу2017–185301411546215332-ші раундЕҰ 16-шы раунд Кокорин – 10 Манчини2018–19130204657296416-шы раундЕҰ 16-шы раунд Дриусси – 11 Семак2019–201302262651872ЖеңімпазҰЛЧ Топтық кезең Азмун – 17 Дзюба – 17 Семак2020–21130198376266516-шы раундҰЛЧ Топтық кезең Дзюба – 20 Семак2021–221301983662865Шейрек финалҰЛЧ ЕҰ Топтық кезең Нокаут раунды Дзюба – 11 Семак2022–231302172742070Шейрек финалҚосылғандар Малком – 23 Семак

Резервтік жасақ

"Зенит" резервтік құрамасы "Зенит-2" (1993 жылы Ресейдің екінші лигасы, 1998 жылдан 2000 жылға дейін Ресейдің екінші дивизионы) және "Зенит-д" (1994 жылдан 1997 жылға дейін Ресейдің үшінші лигасы) ретінде кәсіби деңгейде ойнады. "Локомотив-Зенит-2" ретінде құрылған тағы бір команда 2001 жылдан 2008 жылға дейін Ресейдің екінші дивизионында "Зенит-2" деген атпен өнер көрсетті. 2008 жылға қарай, бұл команданың "Зенит" клубымен ешқандай байланысы қалмады. "ФК Смена-Зенит" деген тағы бір фермерлік клуб 2009 жылы Ресейдің екінші дивизионында алғашқы ойынын өткізіп, бұрынғы "Зенит-2" командасының орнын иеленді. "Зенит" клубының бастапқы үміттерін орындамағандықтан "ФК Смена-Зенит" 2009 жылғы маусымнан кейін таратылды. "Зенит-2" 2013–14 маусымда Ресейдің кәсіби футбол лигасына қайта оралды.

Жарыстар

Зениттің дәстүрлі қарсыластары – ірі москвалық клубтар, ең бастысы – «Спартак» (Мәскеу), ЦСКА (Мәскеу), «Динамо» (Мәскеу) және «Торпедо» (Мәскеу) клубтары. Кеңес дәуірінде олар Украинаның ірі клубтары «Динамо» (Киев) және «Шахтер» (Донецк) клубтарымен де қарсыластық қарым-қатынаста болды.