Кіріспе

Ресейлік кәсіби футбол клубы "Локомотив" (Футбольный клуб "Локомотив" Москва) – Мәскеу қаласындағы ресейлік кәсіби футбол клубы. "Локомотив" үш рет Ресей Премьер-лигасын, екі рет КСРО Кубогын және рекордтық тоғыз рет Ресей Кубогын жеңіп алды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін Еуропалық клубтар қауымдастығы барлық ресейлік командаларды халықаралық жарыстарға қатысудан тоқтатты.

Алғашқы жылдар

Локомотив клубы 1922 жылы "Казанка" (Мәскеу Казандық Темір Жолы) деген атпен құрылды. 1924 жылы клуб Мәскеу темір жолының бірнеше бағытындағы ең күшті футболшыларды "КОР" ("Қазан төңкерісі клубы") ретінде біріктірді. 1931 жылы клуб тағы да "Казанка" (Мәскеу Казандық Темір Жолы) деп аталды, ал 1936 жылы қазіргі танымал атымен – "Локомотив" (атауы "Локомотив" деген мағынаны білдіреді) деп өзгертілді. Коммунистік үкімет кезінде "Локомотив" Мәскеу клубы "Локомотив" ерікті спорт қоғамының құрамына кірді және Ресей темір жолдары арқылы Кеңес Көлік министрлігіне қарасты болды.

Кеңес дәуірі

1936 жылы Локомотив ерікті спорт қоғамы құрылғанда, оның футбол командасында Казанканың ең үздік ойыншылары және сол кездегі көптеген мықты совет футболшылары болды, мысалы Валентин Гранаткин, Николай Ильин, Алексей Соколов, Петр Теренков, Михаил Жуков, Илья Гвоздков және Иван Андреев. Локомотив 1936 жылғы 22 мамырда Ленинградтың «Динамосымен» өткен ойынмен совет футбол клубтары чемпионатында тұңғыш рет өнер көрсетті. Алғашқы екі маусымдық чемпионатта (көктем және күз) Локомотив тиісінше бесінші және төртінші орындарды иеленді. 1936 жылы Локомотивтің алғашқы табысы келді – теміржолшылар Совет Кубогының финалында Тбилисидің «Динамосын» 2:0 есебімен жеңіп, тұңғыш Совет Кубогын жеңіп алды. Келесі жылдар да сәтті болды, себебі Локомотив ұлттық чемпионаттарда тұрақты түрде өнер көрсетті. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін команданың ойыны нашарлап, бес жылдың ішінде Локомотив екі рет Совет Бірінші Лигасына түсіп қалды. 1951 жылы Локомотив екінші орын алды және ақырында Совет Жоғары Лигасына жолдама алды. Бұл Локомотивтің екінші рет қайта өркендеуіне бастама берді және 1960 жылдардың басына дейін Локомотив КСРО-ның ең бағалы кубоктары үшін күресті. 1957 жылы Локомотив кубокты екінші рет жеңіп алды, ал екі жылдан кейін Совет Лигасының күміс медальдарын иеленді. Екінші орын – Локомотивтің совет кезеңінде алған ең жоғары жетістігі. Локомотивтің тағы бір маңызды ерекшелігі – шетелдік командалармен жолдастық матчтар өткізуге рұқсат алуы болды. Әдетте, 1950 жылдардың соңына дейін совет командаларымен халықаралық спорттық байланыстар өте сирек кездесетін. Алайда, 1955 жылдан бастап Локомотив шетелде Совет Одағының «футбол елшісі» рөлін атқарып, Еуропа, Азия, Африка және тіпті Солтүстік Американы қоса алғанда, әлемнің әртүрлі аймақтарында жолдастық матчтарға қатысты. Бұл ашық саясат Локомотив үшін жаңа дәуірдің бастауы болды, команда құрамында Владимир Маслаченко, Валентин Бубукин, Виктор Ворошилов, Заур Калоев және Юрий Ковалев сияқты сол заманның ең үздік совет футболшылары болды. Бірақ, Локомотивтің ең күшті ойыншылары клубты тастап кеткеннен кейін, команда қайтадан дағдарысқа ұшырады және бірінші және екінші лигалар арасындағы тұрақсыздық 1980 жылдардың соңына дейін жалғасты.

Кеңес Одағынан кейінгі кезең

1990 жылдардың басында «Локомотив» ең үздік москвалық клубтардың арасында «әлсіз буын» саналды. Ол алаңда да, трибуналарда да нәтижелерге жете алмады. 2002 жылы дәстүрлі, ықшам ағылшын стадионына ұқсас жаңа стадион – «Локомотив» стадионы салынды. 2002 жылы чемпионды анықтау үшін «алтын матч» қажет болды, себебі «Локомотив» (Мәскеу) мен ЦСКА (Мәскеу) 30-шы турдан кейін бірдей ұпай жинады. Ойын «Динамо» стадионында толық сатылған трибуналардың алдында өтті. «Локомотив» капитан Дмитрий Лосковтың төменнен берген соққысының арқасында ерте басымдыққа ие болды, және бұл гол клуб тарихындағы тұңғыш титулды жеңіп алу үшін жеткілікті болды. Екі жылдан кейін «Локомотив» қайтадан Ресей Премьер-лигасын жеңіп алды, қалалық қарсыласы ЦСКА-ны бір ұпаймен басып өтті; «Локомотив» Ярославльде «Шинник» (Ярославль) клубын 0:2 есебімен жеңді, ал бір апта бұрын ЦСКА үйде қалалық қарсыласы «Динамоға» есе жіберді. 2005 жылы ұзақ жылдар бойы бас жаттықтырушы болған Юрий Семин Ресей құрамасын басқару үшін команданы тастап кетті, ал оның орнына «Локомотивке» Владимир Ештреков келді. Сол жылы, лигада көшбасшы болғанымен, «Локомотив» маусымның соңғы ойындарында сүрініп, ЦСКА-ға озып кетуге және титулды жеңіп алуға мүмкіндік берді, ал «Локомотив» үшінші орынға түсті. Кейіннен Ештреков жұмыстан босатылып, клуб тарихындағы алғашқы шетелдік жаттықтырушы Славолюб Муслин тағайындалды. Жаңа маусымды нашар бастағаннан кейін «Локомотив» қалпына келді және үшінші орынды иеленді, бірақ жақсы нәтижелерге қарамастан, Муслин жұмыстан шығарылды; Анатолий Бышовец оның орнына басшылықты қабылдады, ал Юрий Семин команда президенті болып қайта оралды. Бұл «Локомотивке» көп жетістік әкелмеді, олар маусымды жетінші орында аяқтады, жалғыз қуанышты жағдай – Ресей кубогының жеңісі болды. Осы нәтижелер директорлар кеңесінің жаттықтырушы Анатолий Бышовецті және президент Семинды жұмыстан босатуына себеп болды. Содан кейін Ринат Билялетдинов уақытша жаттықтырушы болып тағайындалды. Бұл 2006 жылдың 6 желтоқсанына дейін созылды, одан кейін «Локомотив» үш жылдық келісімшарт бойынша «Амкар» (Пермь) клубынан Рашид Рахимовты шақырды. Бірақ бұл да басқарманың тағы бір қате шешімі болды, себебі «Локомотив» 2008 жылы тек жетінші орынды иеленді, ал 2009 жылғы маусымды да нашар бастады. Көпшілік күткендей, 2009 жылдың 28 сәуірінде «Локомотив» Рахимовты жұмыстан босатты; ұзақ жылдар бойы клубқа қызмет еткен ойыншы Владимир Маминов уақытша жаттықтырушы болып тағайындалды. Бір айдан кейін Семин клубқа қайта оралды. Нашар бастағаннан кейін «Локомотив» қалпына келді және маусымды жоғары деңгейде аяқтады, төртінші орынды жеңіп алды. 2010 жылы бұрынғы «Локомотив» ойыншысы Питер Одемвингінің «Вест Бромвич Альбионға» өтуінен кейін, фотосуреттерде «Локомотив» (Мәскеу) жанкүйерлерінің Одемвингінің сатылуын расистік баннерлер арқылы тойлап жатқаны көрінді. Бір баннерде банан суреті және «Рақмет, Вест Бром» деген жазу болды. 2011-12 жылғы лига маусымы алдында Семин клубтан кетіп, оның орнына бұрынғы «Спартак-Нальчик» клубының жаттықтырушысы Юрий Красножан келді. 2011 жылдың 4 маусымында «Локомотив» төрағасы Ольга Смородская Красножанның 27 мамырдағы «Анжи» (Махачкала) клубына қарсы үйде өткен ойында 1:2 есебімен жеңіліске ұшырауына қатысы бар деген күдік тудырды және оны жұмыстан босатуға шешім қабылдады. Ресей Футбол одағы кейіннен бұл істі тергеуден бас тартты. Маминов тағы да үш аптаға уақытша жаттықтырушы болып қызмет етті, содан кейін Жозе Кусейро тағайындалды, ол өзі Португалияның «Спортинг» клубының жаттықтырушысы болып жұмыс істеген. Бірақ Кусейро бұл қызметте бір жыл ғана тұрды, себебі клуб 2011-12 маусымының соңында оның келісімшартын жаңартпауды шешті. Хорватия құрамасының бас жаттықтырушысы Славен Билич өзінің ұлттық құрамасының Еуро-2012 турниріндегі қатысуынан кейін орнынан кететінін мәлімдегеннен кейін, «Локомотив» оны үш жылдық келісімшартқа қол қоюға тез шара қолданды. Алайда, Биличтің алғашқы маусымы тағы да көңіл көншітпеді, себебі «Локомотив» тоғызыншы орынды иеленді, бұл Ресей футбол тарихындағы посткеңестік дәуірдегі ең төменгі көрсеткіш болды. 2013-14 маусымы алдында Билич жұмыстан босатылып, оның орнына жаңа бас жаттықтырушы Леонид Кучук тағайындалды. Бірақ ақырында «Локомотив» күші таусылып, маусымның соңғы үш матчынан бір ғана ұпай жинап, үшінші орынға қанағат етуге мәжбүр болды.

Жақында болған тарих

Келесі маусымда Кучук өткен маусымдағы жақсарған көрсеткіштерін жалғастыра алмады, ал «Локомотив» тоғызыншы орында қалды. Кучук мерзімінен бұрын қызметтен босатылды. Команданы тұрақтандыру үшін Миодраг Божович шақырылды, бірақ ерте уәделерге қарамастан, тоғыз ойынның ішінде тек бір жеңіс тіркелген апатты серия нәтижесінде Божович лигадағы үш матч қалғанда қызметтен алынды, ал Игорь Черевченко маусым ішінде екінші рет уақытша басқарушы болып тағайындалды. Лигадағы нашар өнер көрсетуіне қарамастан, «Локомотив» маусымды жағымды нотамен аяқтады, өйткені Черевченко өз командасын біріктіріп, «Кубань Краснодарды» 3:1 есебімен жеңіп, Ресей кубогын жеңіп алды. Бұл жеңіс, «Локомотивке» 8 жыл ішінде алғашқы жүлде әкелді және Ольга Смородскаяны Черевченконы тұрақты қызметке тағайындауға көндірді. Черевченко басшылығымен «Локомотивтің» көрсеткіштері бастапқыда жақсарды, бірақ бұл тағы да жалған үміт болды, өйткені соңында «Локомотив» сүрініп, еурокубоктарға ілікпеді. Осыған қарамастан, Черевченко 2016/17 маусымына бекітілді. Бірнеше айлық күмәндіктерден кейін және жаңа маусымда өткен екі ойыннан соң, басқарма Смородскаяның сәтсіз қызметіне нүкте қойып, Смородская мен Черевченконы қызметтерінен босатыды. Смородскаяның орнына Илья Геркус келді, ал оның мақсаты – бұрынғы басқарманың жанкүйерлермен араздасқан қарым-қатынасын жаңартқанда, оларды стадионға қайтару болды. Осы мақсатта «Локомотив» Юрий Семинді төртінші рет басқарушы етіп тағайындады. Семинге көмектесу үшін көпшілікке сүйікті Дмитрий Лосков та келді. Басқарушылықтың өзгеруінен туған жағымды сезімдерге қарамастан, «Локомотивтің» көрсеткіштері көтерілген жоқ және маусым көңілсіз сегізінші орында аяқталды. Маусымның жалғыз жарқын сәті – «Локомотивтің» рекорды бойынша жетінші рет Ресей кубогын жеңіп алуы болды. Команда «Урал Екатеринбургтің» алғашқы жүлдесіне деген үмітін екі голмен құлатты. Лигадағы орташа көрсеткіштеріне қарамастан, Семин келесі маусымға бекітілді. Геркустың Семинге сенім артқан шешімі ақылға қонымды болды, өйткені Семин тарихқа енді – «Локомотивті» Ресей Премьер-лигасында үшінші рет жеңіске жеткізді. Еуропа аренасында да «Локомотив» жақсы өнер көрсетті, тарихында алғаш рет 1/16 финалға өтіп, кейіннен Кубокты жеңіп алған «Атлетико Мадрид» командасымен күш сынасты. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін Еуропалық клубтар қауымдастығы команданы тоқтатты.

Стадион

Локомотив өз үй ойындарын РЖД Аренада өткізеді. Стадионның жалпы сыйымдылығы 27 320 орын, барлығы шатырмен жабылған. Стадион 2002 жылы реконструкциядан кейін ашылды.

Кеңес Одағы

Маусым Див. Поз. П. Ж Жеңіс Тең Осым. Соққан Голдар Ұстаған Голдар Кубок Жоғары бомбардир (лига) Бас жаттықтырушы 1936 (к) 1-ші 56 20 47 11 10— Лавров – 3 Столяров 1936 (а) 47 40 31 8 14 15W Лавров – 6 Столяров 1937 6 16 5 5 6 18 20 31SF Андриасян – 6 Лимбек 1938 8 25 12 6 7 44 37 30R64 Лавров – 11 Сушков 1939 5 26 12 6 8 42 39 30R16 Лахонин – 8 Сушков 1940 6 24 10 5 9 36 52 25— Киреев – 8 Картсев – 8 Сушков 1944 Жарыс болмады R16 1945 12 22 2 13 18 14 54 54R32 Лахонин – 4 Сушков 1946 2-ші, "Оңтүстік" 7 24 10 6 8 46 33 26— 1947 2-ші, "Орталық" 12 8 2 13 4 5 6 22 45Qual. 2-ші, Финал 15 4 10 1 14 9 19 48 1948 1-ші 7 26 10 4 12 38 64 24R16 Оботов – 17 Апухтин Максимов 1949 11 34 11 8 15 59 56 30R64 Лагутин – 13 Максимов Качалин 1950 15 36 11 8 17 41 73 30QF Панфилов – 14 Качалин 1951 2-ші 33 4 19 10 5 7 23 84 48R64 Качалин 1952 1-ші 9 13 5 2 6 19 21 12R16 Панфилов – 4 И. Петров – 4 Качалин Аркадьев 1953 6 20 6 6 8 21 28 18SF Коротков – 5 Аркадьев 1954 10 24 7 7 10 21 23 21R16 Горянский – 6 Аркадьев 1955 5 22 9 7 6 32 27 25SF Разумовский – 9 Аркадьев 1956 10 22 5 8 9 38 28 18— Соколов – 9 Аркадьев 1957 4 22 12 4 6 39 27 28W Соколов – 12 Аркадьев 1958 5 22 9 6 7 48 34 24SF Ворошилов – 10 Елисеев 1959 2 22 12 5 5 42 25 29— Соколов – 14 Елисеев 1960 5 30 14 6 10 45 46 34R32 Соколов – 16 Морозов 1961 5 30 13 12 5 58 42 38QF Ворошилов – 20 Морозов 1962 13 30 8 9 13 38 45 27R32 Латышев – 8 Морозов А. Костылев 1963 17 38 5 19 14 37 54 29R32 Сягин – 8 Спиридонов – 8 Аркадьев 1964 2-ші 14 0 19 15 6 45 30 53R32 Бубукин – 14 Аркадьев 1965 1-ші 15 32 8 8 16 37 48 24R16 Горшков – 13 Аркадьев Рогов 1966 17 36 11 5 20 34 49 27R32 В. Козлов – 14 Бесков Бубукин 1967 17 36 7 14 15 33 37 28QF Кох – 9 Бубукин 1968 10 38 10 17 11 35 39 37R32 Кох – 10 Бубукин 1969 18 34 8 9 17 33 47 25R32 Атамалян – 8 Марьенко 1970 2-ші 44 22 0 10 12 53 39 50R32 Атамалян – 14 Марьенко Рогов 1971 24 22 5 12 5 8 13 36 2R32 А. Козлов – 22 Рогов 1972 1-ші 15 30 6 9 15 29 48 21QF Я. Чесноков – 8 Пискунов – 8 Рогов Волчок 1973 2-ші 33 8 20 8 10 47 32 46R32 Я. Чесноков – 14 Якушин Волчок 1974 13 8 23 7 8 7 33 35 3R32 Я. Чесноков – 20 Волчок 1975 1-ші 11 30 7 12 11 28 33 26QF 5 ойыншы – 4 Волчок 1976 (к) 15 15 3 3 9 17 23 9— 3 ойыншы – 3 Волчок 1976 (а) 8 15 6 3 6 13 13 15R16 Аверьянов – 3 Нодия – 3 Волчок 1977 6 30 9 14 7 27 25 32R32 Нодия – 5 Волчок 1978 15 30 7 9 14 26 40 22SF В. Газзаев – 6 Волчок, 27 тамыздан бастап Марьенко 1979 12 34 8 12 14 44 57 24GS Петраков – 17 Марьенко 1980 18 34 8 9 17 34 44 25GS Петраков – 12 Марьенко 1981 2-ші 34 6 21 15 10 65 41 54R16 Муханов – 22 А. Севидов 1982 4 4 2 2 11 38 63 32 54GS Муханов – 17 А. Севидов 1983 15 42 13 13 16 51 47 38R32 Муханов – 11 М. Чесноков – 11 В. Родионов Волчок 1984 6 42 17 13 12 44 37 46R64 А. Калашников – 8 Волчок 1985 6 42 16 11 15 52 51 43R64 А. Калашников – 14 Волчок 1986 6 46 21 11 11 14 63 48 53R32 Гладилин – 16 Семин 1987 2 4 2 2 3 13 6 59 26 58R128 А. Калашников – 13 Семин 1988 1-ші 7 30 10 12 8 35 29 30R32 Русяев – 15 Семин 1989 15 30 7 9 14 20 32 23R32 Русяев – 9 Семин 1990 2-ші 4 38 19 9 10 52 34 47RU Сухов – 11 Семин 1991 1-ші 16 30 5 8 17 18 47 18SF Кондратьев – 7 Филатов 1992 Жарыс болмады SF Семин