Кіріспе

Ең нашар сезіле алатын стимулды анықтау шегі – психофизикада, сезімталдық шегі – организмнің сезе алатын ең әлсіз стимулы. Басқаша көрсетілмесе, әдетте бұл стимулдың жартылай уақыт анықталуы мүмкін ең әлсіз стимул ретінде анықталады, мысалы, ықтималдық қисығындағы нүкте арқылы көрсетілгендей. Кез келген сезімталдық шекті өлшеу әдістері жасалған. Бірнеше түрлі сезімталдық шектер анықталған: Абсолюттік шек: стимулды анықтауға болатын ең төменгі деңгей. Тану шегі: стимулды анықтау ғана емес, сонымен қатар тануға болатын деңгей. Дифференциалдық шек: анықталған стимулдың өсуін сезінуге болатын деңгей. Соңғы шек: стимулдың кез келген артуы сезілетін қарқындылықты өзгерте алмайтын деңгей.

Тарих

Сенсорлық шектерді анықтауға арналған алғашқы жүйелі зерттеулерді Лейпциг университетінің физиологы және эксперименталды психологияның негізін қалаушы Эрнст Генрих Вебер жүргізді. Оның эксперименттері абсолютті және айырмашылық, немесе дифференциалды шектерді анықтау мақсатында жасалған. Вебер абсолютті және айырмашылық шегін статистикалық тұрғыдан анықтай алды, бұл Вебер заңының қалыптасуына және стимулдардың шегін қабылдауды сипаттау үшін «жай ғана байқалатын айырмашылық» тұжырымдамасына әкелді. Вебердің жұмысынан кейін психофизиканың негізін қалаушы Густав Фехнер стимулдың физикалық қарқындылығы мен стимулдың психологиялық сезілу қарқындылығы арасындағы қатынасты зерттеді. Дыбыс толқындарының өлшенген қарқындылығын сезілетін күшімен салыстыра отырып, Фехнер стимулдың қарқындылығы стимулдың қарқындылығының логарифміне пропорционалды түрде өзгеретінін қорытындылады. Оның бұл табысы децибел шкаласын құруға себеп болды. Ішкі және сыртқы шудың түрлеріне артық стимулдар, жүйке жүйесінің артық немесе жеткіліксіз стимуляциясы, сондай-ақ сыртқы стимулдардың болмауында жүйкелерді қате стимуляциялау жатады. Өлшемдердің өзгеруіне байланысты жалпыға бірдей абсолютті шекті анықтау қиын. Сезіну физикалық жүйкелерде болғанымен, оның тұрақты болмауына себептер болуы мүмкін. Жасқа байланысты өзгерістер немесе жүйке зақымдануы сезінуге әсер етеді. Сол сияқты, психологиялық факторлар да физикалық сезінудің қабылдауына әсер етуі мүмкін. Психикалық жағдай, есте сақтау, психикалық аурулар, шаршау және басқа да факторлар қабылдауды өзгерте алады.