Кіріспе

Венгриядағы университет

Дебрецен университеті (Debreceni Egyetem) – Венгрияның Дебрецен қаласында орналасқан университет. Ол 1538 жылы құрылғаннан бері Венгриядағы үздіксіз жұмыс істейтін ең көне жоғары оқу орны болып табылады. Университет халықаралық студенттер үшін, әсіресе медицина және инженерия салаларында ағылшын тілінде жақсы дамыған бағдарламаға ие, ол алғаш рет 1886 жылы ағылшын тілінде білім беруді бастады. Университетте шамамен 6000 шетелдік студент оқып жатыр. 2014 жылға дейін бес түлек техникалық «Оскар» сыйлығымен марапатталды. Университет сонымен қатар Оңтүстік Кореяның Геочанг округіндегі негізгі медицина кампусын да басқарады.

Ертедегі қалыптасуы

Жоғары білім Дебреценде 1538 жылы құрылған Дебрецен кальвинистік колледжімен басталды. Ол ғасырлар бойы Венгриядағы маңызды жоғары білім ошақтарының бірі болды. 20 ғасырдың басында колледж университетке трансформацияланды және қазіргі кальвинистік колледждің – Дебрецен реформаланған теологиялық университетімен берік байланыс және ынтымақтастық орнатып келеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың алдында және кезінде

1908 жылы кальвинистік гуманитарлық академия құрылды, ал 1912 жылы Венгрия Корольдік университеті іргесі қаланды. Университет колледждің теология, құқық және әдебиет факультеттерін қосып алды және медициналық факультетті ұйымдастырды. Оқыту 1914 жылы ескі кальвинистік колледж ғимараттарында басталды. 1918 жылы алғашқы жаңа медициналық факультет ғимараты ашылды, ал медициналық факультет кампусы 1927 жылы толыққанды аяқталды.

Екі дүниежүзілік соғыс аралығы

1921 жылы университетке Венгрияның бұрынғы премьер-министрі Иштван Тисаның аты берілді. 1932 жылы университеттің бас ғимараты құрылысын аяқтады. Бұл қаладағы ең ірі ғимарат және эклектикалық және необарокко стилінде салынған.

1945 және 1990 жылдар аралығында

1949-1950 жылдары университет коммунистік бақылауға қайта құрылды. "Қайта ұйымдастырудың" басты мақсаты – университетті кішірек, байланысы әлсіз мекемелерге бөлу, сондай-ақ сол кездегі советтік идеологияға сай келмейтін бөлімдерді әлсірету немесе тарату болды. Теология факультеті Кальвинисттік колледжге қайтарылды, Медицина факультеті жеке университет болып айналды (2000 жылға дейін), Заң факультеті жұмысын тоқтатты, ал оқытушылар құрамы университеттен қуылды. Ағылшын, француз, итальян, неміс және классикалық филология кафедралары жабылды, ал орыс тілі кафедрасы күрт кеңейді. Батыс тілдерін оқыту 1956 жылдан кейін ғана қайта жаңғырылды, итальян тілін қоспағанда, ол 1990 жылдарға дейін қайта ашылмады. Табиғи ғылымдар факультеті 1949 жылы жеке факультет болып құрылды және 1970 жылы жаңа химия ғимаратына көшті. 1952 жылы Өнер факультеті мен Табиғи ғылымдар факультеті Лайош Кошут университеті деп атауын өзгертті, және олар 2000 жылға дейін осы атауды сақтап келді.

21 ғасыр

2000 жылдың 1 қаңтарында Хайду-Бихар округінің колледждері мен университеттері, Ауыл шаруашылығы университеті, Лайош Кошут университеті және Медицина университеті біріктірілді. Нәтижесінде құрылған Дебрецен университетінде бес университет және үш колледж деңгейіндегі факультет, сондай-ақ 20 000 студент болды. Кейіннен Дебрецен консерваториясы және Хайдубосермень мен Нирегихазадағы университет мектептері қосылды. 1927 жылы құрылған Дебрецен жазғы мектебі де университет аумағында орналасқан, бірақ ол техникалық тұрғыдан университеттен тәуелсіз. Мектеп жыл бойы шетелдік студенттерге венгр мәдениетін және венгр тілін шет тілі ретінде үйретеді. Университеттің ең танымал журналы – «Egyetemi Élet» («Университет өмірі»), ал студенттердің жетекші онлайн медиасы – www.egyetemportal.hu. Университет сонымен қатар «Англия және Америка зерттеулерінің венгр журналын» жариялайды.

Кампус

Университеттің Дебреценде үш негізгі кампусы бар: гуманитарлық, ғылыми, медициналық, музыкалық факультеттердің көптеген кафедралары мен ботаникалық бақшасы орналасқан ескі негізгі кампус; заң, экономика және информатика факультеттерінің көпшілігі орналасқан жас "Кассай жол кампусы", сондай-ақ Ауыл шаруашылығы және тамақ ғылымдары мен қоршаған ортаны басқару факультеті орналасқан Böszörményi кампусы. Бірақ, осылардан өзге, қаланың әртүрлі жерлерінде көптеген шағын бөлімшелер орналасқан, мысалы, физика кафедралары мен ҒА-ның Ядролық зерттеу институты тығыз "мини-кампус" құрайды, немесе Агрономия факультеті. Инженерлік факультет те Өтемет көшесінде жеке кампусына ие.

Кітапхана

Дебрецен университетінің кітапханасы – Венгриядағы ең ірі университет кітапханасы және елдің екі ұлттық кітапханасының бірі (екіншісі – Будапешттегі Ұлттық Сеченьи кітапханасы). Кітапхана қорындағы материалдардың саны 6 миллионнан астам.

Есептеу

Университет Венгриядағы ең ірі есептеу кластерін қонақ етеді (203 TFlop/s), ол "Лео" деп аталады (Лео Силардтың құрметіне), және 2015 жылғы мәлімет бойынша әлемдік Top500 суперкомпьютерлері тізімінде 370-орында тұр. 2022 жылы жаңа суперкластер орнатылатын болады.