Кіріспе

Американдық дәрігер Сэмюэл Гатри (1782–1848) – американдық дәрігер. Ол соққылы ұнтақтың бір түрін және оны тұтандыруға арналған соққы құлыпты ойлап тапты, бұл оқпаналы мылтықты қолданудан шығарды. Ол 1831 жылы хлороформды дербес түрде ашты.

Отбасы

Оның әкесі, доктор Сэмюэл Гатри, сол ауылда дәрігер және хирург болып жұмыс істеген және 1808 жылы сол жерде қайтыс болған. Оның ағасы Джеймс, көп ұзамай Огайо штатының Дейтон қаласына көшіп, шаруа болып қызмет етті және діни құндылықтарды ұстанған өмір салтын жалғастырды. Смирнада тұрған кезінде Сэмюэл Гатри Сибил Секстонға үйленді, одан төрт бала – екі ұл және екі қызы дүниеге келді. Оның ұлы Альфред, механикалық инженер, 1805 жылдың 1 сәуірінде Нью-Йорк штатының Шербурн қаласында туған; 1882 жылдың 17 тамызында Иллинойс штатының Чикаго қаласында қайтыс болды. 1817 жылы ол ата-анасымен бірге Сакетс-Харборға көшіп, онда әкесімен бірге медицина мен химияны оқыды және әкесі хлороформды ашқан кезде оның ассистенты болды. Ол он жыл медицинамен айналысты, бірақ осы салаға деген қызығушылығының азайғандықтан басқа жұмыстарға ауысты. 1846 жылы ол Чикагоға қоныс аударды, онда Иллинойс және Мичиган каналының ең жоғары деңгейін Мичиган көлінен бу күшімен көтеру арқылы сумен қамтамасыз ету идеясын ұсынды. Ол Чикагодағы осы каналдың гидравликалық жүйесін жобалады және оның құрылысын қадағалады, ал аяқталғаннан кейін ол сол кездегі басқа ұқсас жүйелерге қарағанда көбірек суды қабылдауға қабілетті болды. Ол 1882 жылдың 17 тамызында 78 жасында Чикагода қайтыс болды. Тағы бір ұлы Эдвин, дәрігер, 1806 жылдың 11 желтоқсанында Нью-Йорк штатының Шербурн қаласында туған және 1847 жылдың 20 шілдесінде Мексиканың Пероте бекінісінде қайтыс болды. Ол Айова штатына қоныстанғанға дейін және мемлекеттік қызметке кіргенге дейін әкесімен бірге медицинаны оқыды. Ол Айова штатының еріктілер ротасын құрып, оның капитаны болды және Мексикамен қақтығыс басталғаннан кейін бірден майданға аттанды. Ла-Хоя асуы шайқасында ол тізесінен жараланып, екі рет аяғын кестіргеннен кейін қайтыс болды. Айова штатындағы Гатри округі оның құрметіне аталған.

Карьера және білім

Гатри әкесімен медицинаны оқыды, содан кейін Смирна, Ченанго қаласында дәрігерлік қызметін бастады. Ол Дженнердің 1790-1803 жылдар аралығындағы вакцинация бойынша жүргізген зерттеулерінен үлкен шабыт алды және Кембридждегі доктор Уотерхауспен тәжірибелік стажировкасы кезінде осы тақырыпта тәжірибелер жүргізді. Оның алғашқы науқасы – туған інісі Сара Гатри болды, оған вакцина салынған еді және вакцинаның тиімділігін көрсету үшін ол ерікті түрде күтім қызметін атқаратын науқастармен бірге ұйықтады. 1810–1811 жылдардың қысында Нью-Йоркте, ал 1815 жылдың қаңтарында Филадельфия университетінде медициналық лекциялар курсына қатысты, бұл оның мансабында үлкен артықшылықтар болып есептелді. Осы кезеңде ол 31 күн бойы күнделік жазып, 275 бет толтырды, олардың кейбіреулері мұқият суреттелген. Онда ол лекция мазмұнына қатысты профессорларының айтқандарын жазып алып, сынға алды. Гатри диплом алғаннан кейін АҚШ армиясына қосылуға шешім қабылдады және медициналық қызметін ар-намыспен атқарды, сондай-ақ жергілікті қауымға қызмет етті. Ол 1812 жылғы соғыс кезінде әскери хирург болып жұмыс істеді, Америка күштері теңіз құқықтарын бұзу мәселесі бойынша Ұлыбританиямен қақтығысқан кезде жараланған әскери қызметшілерді емдеді. Соғыстан кейін, 1817 жылы ол отбасымен бірге Сакетс-Харборға (кейін Сакетс-Харбор деп аталды) көшіп келді, медициналық практикамен қатар өзін өндіруші және ойлап табушы ретінде таныстырды. Өмірі бойы ол музыкаға деген құмарлығын да дамытты, скрипканы үйреніп ойнады.

Ашылғандар

Гатри ең белгілі болып, тиімді бастауыш ұнтағын – "перкуссиялық таблетка" деп аталатын және оған арналған перкуссиялық құлыпты ойлап тапқан және өндірген адам ретінде танылды. Бұл екеуі бірге табақтағы жарылыс түріндегі ұнтақты ысырып тастап, ескі үлгідегі кремнийлі құлыпты мылтықты қолданудан шығарды. 1831 жылдың мамыр айында, және мүмкін одан да ертерек, оның назары Силлиманның "Химия" кітабында баяндалғандай, "хлорлы эфирдің емдік қасиеттеріне" аударылды.

Перкуссиялық таблетка

Сакет-Харборда ол 1812 жылы құрылған Мэдисон казармасын қамтамасыз ету үшін сірке су шығаратын зауыт ашты; сонымен қатар ол ұнтақ өндірудегі тәжірибелерін жалғастырды. Гатридің жарылғыш заттармен, әсіресе, жарылысқа бейім дайындықтармен жүргізген тәжірибелері, оның замандастарының ішінде ең кең көлемді болған, дерлік қырық жылға созылды, осы кезеңде ол көптеген қауіпті жарылыстарды бастан өткерді; солардың бірінде жиырма бес фунт жартылай кептірілген ұнтақ мұндай күшпен жанып, шатырды көтерді. Кейбір жарылыстарда Гатри өміріне қауіпті, созылмалы жарақаттар алды.

Хлороформ

Гатридің мемуарлары хлороформның табылған тарихысыз толық болмас еді. Бұл жаңалық әлемдік цивилизацияда үш адамның есімін мәңгі есте қалдырды. Хлороформды бірінші болып тапқандық үшін күрес ұлттық мәселеге айналды және осы құрмет Америкадағы Гатриге, Франциядағы Субейранға және танымал неміс химигі Либигке әртүрлі уақытта берілді. Кейбір мәліметтерге сәйкес, хлороформ 1831 жылға дейін табылған. 1832 жылдың 15 ақпанында профессор Силлиманға жазған хатында Гатри мырза, калий карбонатының күшті ерітіндісімен шаю арқылы алынған заттың «көк күкірт қышқылынан дистилленген» деп есептелгенін айтады. Гатридің әдісі Силлиманмен 1831 жылдың соңына дейін Йельде қайталанып, тексерілді, ал Субейранның «Journal de Pharmacie» журналындағы жариялануы 1832 жылдың қаңтарында болды. Оның Либигке қарағанда біріншілік туралы талабы «Annales de Chimie et de Physique» журналында ақпан айында ғана жарияланды. Оның осы химиялық заттарды егжей-тегжейлі сипаттаған хаттары 1832 жылы «American Journal of Science» журналында редакторлық түсініктемелермен бірге жарияланды және келесі жылы «The Complete Writings of Samuel Guthrie» кітабында қайта басылды. Гатридің 1831 жылы мыс дистилляторда спиртпен әк хлоридін дистилляциялау арқылы жасалған «хлор эфирі» хлороформ екені анықталды, және бұл жаңалық кейіннен медицинада ампутация операцияларында жеңіл анестетик ретінде қолданылды. text="Соңғы алты айда көптеген адамдар менің зертханамада хлор эфирінің ерітіндісін ішті, олар оны көп мөлшерде ғана емес, көбінесе мас күйіне жеткенше ішті. Менің байқауымша, олар бұл ерітіндіге өте риза болды, ол хош иіс пен асқазанға жағымды әсер етіп, дереу қуаттылық пен сөйлеуге құштарлықты тудырды және одан кейін, қызу ішімдіктерді пайдаланудан туындайтын шаршаңқылықты қалдырмады. Бұл ерітіндіні еркін пайдалануға рұқсат берудің мақсаты, оның дені сау адамдарға толық дозадағы әсерін анықтау және осылайша оның дәрілік құндылығын анықтау болды." |title=Др. Сэмюэл Гатридің мемуарлары

Оның құрметіне ашылған клиника

Гатри амбулаториялық денсаулық сақтау клиникасы 1991 жылдың қаңтар айында ашылды, және мамыр айында Сэмюэл Гатридің естелігіне арналды.

Оның заманауи кітапханасы

1827 жылы Гатри шамамен 500 томдық Хаунсфилд кітапханасын құруға көмектесті және оның сенімділерінің бірі болды. Дәрігердің кітапханасы көп назарға ие болды. Онда стандартты медициналық және химиялық еңбектер, ғылыми журналдар, Эдинбург энциклопедиясы, Шекспирдің шығармалары, сондай-ақ «Раселас», «Гил Блас», «Дон Кихот» сияқты романдар мен оқыған Киелі кітабы бар еді. Ол оларды терең құрмет пен ықыласпен қарастыратын.