Кіріспе
Гавайи қант плантациясының иесі Ханс Питер (Х. П.) Фей (20 қазан 1859 – 28 тамыз 1928) – Норвегияда туған кәсіпкер, ол Кауаи аралының батысындағы қант плантацияларын дамытқан.
Hans Peter (H. P.) Faye (October 20, 1859 – August 28, 1928) was a Norwegian born businessman who developed sugarcane plantations on west Kauai.
Өмірбаян
Ханс Питер Фей 1859 жылы Норвегияның Бускеруд округіндегі Драммен қаласында, Швециямен жеке одақта болған кезде дүниеге келген. Ол 1875 жылы Норвегиядағы қағаз және целлюлоза фабрикасында клерк және бухгалтер болып жұмыс істеуден бастады. Фей 1880 жылы Гавай корольдігінің Кауаи аралына келді. Ол Кауаи аралындағы Мана жеріндегі жерді әкесі Валдемар Кнудсеннен жалға алып, сонда қоныстанды. Манадағы тасты жазықты алып лава тастардан тазартқаннан кейін, Фей қант қамысының тұқымын алып, алғашқы қант қамысын отырғызды.
Мансап
1884 жылы ол H. P. Fayé & Co. плантациясын құрды және су үшін құдық қазуды бастады. 1886 жылы Фэйдің алғашқы өнімі жинауға дайын болғанда, ол Кауаидің "Күріш патшасы" деп танылған қытай иммигранты Леонг Пах Ондан (1848–1924) қант қамысын жинау үшін қытай жұмысшыларын жалдады. Кесілген қантты бірнеше шақырым қашықтықтағы Кекахаға бұқалармен тасып, онда Кекаха плантациясының қант зауытында өңдеді. 20 ғасырдың басында, қазір тоқтатылған Ваймеа қант зауыты компаниясы акционерлік қоғам болып есептелді және Фэй оның акцияларын сатып ала бастады. 1905 жылы ол Waimea Sugar Mill Co компаниясының президенті және ең ірі акционері болды. 1915 немесе 1916 жылдары Фэй барлық операцияға иелік етті. Өз бизнесін басқарумен қатар, 1898 жылы ол үш плантацияны біріктіріп, Кекаха қант компаниясын құруға көмектесті және оның алғашқы директоры және вице-президенті болды. Ол 1928 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды отыз жыл бойы сақтап қалды. Фэй Кекаха плантациясының көптеген жобаларын жасады. Бастапқыда бұл инвестиция күмәнді деп есептелді, себебі арналар, сорғылар, су жүйелері және физикалық кемшіліктерін жоюға қажетті басқа да инфрақұрылымдарды салу үшін көп капитал қажет болды. Осы алғашқы жылдар су жетіспейтін қант өсірушілер үшін қиын болды. Қант қамысының егістік алқабы кеңейген сайын, табиғи бұлақтар мен уақытша ағындар жеткіліксіз болып шықты, сондықтан құдықтар қазылды. Көптеген құдықтар тым терең және теңізге жақын жерлерде қазылған. Осының салдарынан көптеген құдықтар уақыт өте тұзды болып, тасталып, көміліп, жоғалып кетті. Кекаха қант компаниясының кеңейту бағдарламасы аясында құдықтардың жеткіліксіздігін жою үшін үш жер үсті су бұру құрылысы салынды. 1903 жылы Уаймеа арнасы қазылып, Уаймеа өзенінен су жақын жердегі егістікке бұрылды. Бұл жобаның табысы 1905 жылы Кекаха арнасын салуға себеп болды, ол Уаймеа өзенінің шамамен 500 фут биіктігінен Кекахаға су жеткізеді. Арна 1907 жылы аяқталды және құдық суының сапасы жақсара бастады. 1950 жылы Ваймеа қант зауыты компаниясы мүлік және жерді басқару бөлімі – Кикиаола жер компаниясы және қант қамысын өсіруді және өңдеуді жалғастырған Ваймеа қант зауыты, Inc. болып қайта ұйымдастырылды. 1969 жылы қанттан түсетін пайда азайғандықтан, Фэй отбасы жерді өз иелігінде қалдырып, қант операцияларын Кекаха қант компаниясына сатты.
Жеке өмір
1893 жылғы 21 желтоқсанда Фэй Маргарет Боннар Линдсейге (1874–1961) үйленді, ол бастапқыда Шотландияның Фиф аймағынан шыққан. Олардың сегіз баласы болды: үш қыз және бес ұл. Ең кіші баласы Норвегияда дүниеге келді, Фейлер қайта сол жерге қоныстанды. 1914 жылы жеті баласы мектеп жасына жетіп, ең үлкені колледжге түсуге дайын болды. Фейлер Калифорния штатының Беркли қаласында үй сатып алды, онда балалары Калифорния университетінде білім алатын болды. Ханс Фей 1928 жылы Калифорния штатының Беркли қаласында қайтыс болды.
Фэй мұражайы
Фэй мұражайы Ханс Петер Фейдің құрметіне аталған. Мұражайды Ваймеа плантациялық коттедждерінде табуға болады. Бір бөлмелі мұражайда Фейдің және Батыс Кауаидағы қант өнеркәсібінің тарихын көрсететін экспонаттар мен фотосуреттер бар.