Кіріспе

Кейбір организмдердің жасушаларындағы кіші ядро. Микроядро – хромосома немесе хромосома фрагменті жасуша бөліну кезінде түзілген қыз ядроларының біріне қосылмағанда пайда болатын кіші ядро. Бұл көбінесе генотоксикалық оқиғалар мен хромосомалық тұрақсыздықтың белгісі болып табылады. Микроядролар қатерлі ісік жасушаларында жиі кездеседі және даму немесе дегенеративтік аурулар қаупін арттыратын геномдық зақымдану оқиғаларын көрсете алады. Микроядролар анафаза кезінде дұрыс жөнделмеген немесе жөнделмеген ДНК үзілулерінен туындаған ацентрикалық хромосомалардың немесе хроматид фрагменттерінен пайда болады, сондай-ақ хромосомалардың бұрыс бөлінуінен де туындауы мүмкін. Хромосомалардың дұрыс бөлінбеуі перицентромерлік ДНК-дағы қайталанатын тізбектердің гипометилденуі, кинетохор ақуыздарының немесе олардың құрастырылуының бұзылуы, шпиндель аппаратының жұмыс істемеуі немесе анафазалық бақылау нүктесінің зақымдануы нәтижесінде болуы мүмкін. Микроядролар хромотрипсис деп аталатын катастрофалық мутациялық оқиғаны тудыру арқылы геномдық тұрақсыздыққа әсер етуі мүмкін. Осы құрылымдардың болуын тексеру және белгілі бір химиялық заттарға немесе стресстік жағдайларға ұшыраған жасушаларда олардың жиілігін анықтау үшін көптеген микроядролық әдістер әзірленген. Микроядро термині сондай-ақ, мысалы, парамеция сияқты кірпікшелі протозоялардың кіші ядросын да білдіруі мүмкін. Митоз кезінде ол екіге бөлінеді, ал конъюгация кезінде гаметалық микроядролар жұбы зиготалық ядроны құру үшін өзара бірігіп, келесі бөліну циклының макроядролары мен микроядроларын тудырады.

Сынаулар

Микроядролық тесттер химиялық заттың хромосома құрылымы мен функциясына әсер ету қабілеті туралы маңызды ақпарат береді. Мысалы, көптеген белгілі адам канцерогендері сүтқоректілердің микроядролық тесттерінде оң нәтиже көрсетеді. Бұл тесттерде организмдер химиялық заттармен өңделеді және пайда болған микроядролы жасушалардың жиілігі өлшенеді. Егер микроядролы жасушалардың саны айтарлықтай артса, химиялық зат хромосомалық құрылымдық және/немесе сандық зақымдануды тудырады деген қорытынды жасауға болады. Микроядролық тесттер белсенді бөлінетін жасушаларда жүргізілуі керек болғандықтан, сүйек миының дің жасушалары және олардың жасуша бөлінісі арқылы түзілетін эритроциттері идеалды кандидаттар болып табылады. Бұл жасушалар үнемі жылдам жаңарып отырады, ал эритроциттерде нақты ядроның болмауы микроядроларды микроскоп астында оңай көруге мүмкіндік береді. Жыныс хромосомалары жас ұлғайған сайын хромосомалардың жоғалуының көп бөлігіне себеп болады. Әйелдерде X хромосомасы байқалған микроядролардың 72%-на дейін құрауы мүмкін, олардың 37%-ында функционалды кинетохор жиынтығы жоқ болуы мүмкін, бұл X хромосомасының инактивациялануына байланысты болуы мүмкін. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, ерлер мен әйелдер арасындағы автосомалық оң микроядролардың жиілігі және ерлердегі жыныс хромосомалық оң MN жиілігі ұқсас және жасы үлкен топтарда өзгеріссіз қалады, ал әйелдердегі X оң MN жиілігі автосомалық оң MN жиілігінің орташа деңгейінен жоғары болып, ең үлкен жасқа дейін өсуді жалғастырады. Қалыпты адамдарда және қызыл қан жасушаларында ядросы жоқ көптеген басқа сүтқоректілерде микроядролар далада тез жойылады. Сондықтан адамның шеткі қанындағы микроядролардың жоғары жиілігі далақтың жарылғанын немесе жоқ екенін көрсетеді. Егеуқұйрықтарда олар жойылмайды, бұл in vivo микроядролық тесттің негізі болып табылады.