Кіріспе

"Deja Q" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолы: Келесі буын" сериалының үшінші маусымындағы 13-шы, барлық серияның 61-ші бөлімі. Бұл эпизод 1990 жылдың ақпан айында синдикаттық телеарналарда көрсетілді. Эпизодта Enterprise D ғарыш кемесінің 24-ші ғасырдағы экипажы айдың орбитадан шығып кетуін тоқтатуға тырысып жатқанда, жағдай одан әрі қиындатылады – "Q" (Джон де Ланси) атты қуатты қарсыласы келеді. Ол өзінің барлық күштерінен айырылғанын және енді өлмелі адам өмірін сүруге мәжбүр болғанын хабарлайды. Эпизод комедиялық элементтерімен және адамзат пен моральдық мәселелерді зерттеуімен ерекшеленеді.

Сюжет

Федерациялық жұлдыз кемесі "Энтерпрайз" Бре'ел IV планетасына, планетаның астероидты айы орбитасынан түсіп, тығыз қоныстанған планетаға соқтығыспау үшін келді; кеме келген кезде планета айдың гравитациялық өрісінен зардап шегіп жатыр. Экипаж жұмыс істеп жатқанда, Q (Джон де Ланси) көпірде жалаңаш күйінде пайда болады. Q оның бүкіл ғаламға хаос сепкені үшін Континуум тарапынан жазаланғанын, барлық күштерінен айырылғанын, Q Континуумынан қуылғанын және баспана сұрап "Энтерпрайзға" жеткізілгенін түсіндіреді. Капитан Жан-Люк Пикард (Патрик Стюарт) Q-ға көңілі толмайды, бірақ оған қонақ бөлмесін бермей, оны қылмыскер сияқты қарап түрмеге қамап қояды. Ай планетаға қарай түсіп келе жатқанда, Пикард Q-ны күшін пайдаланып айды бастапқы орбитасына қайтаруға шақырады. Q әлі де өзінің күші жоқ екенін, тек IQ-сы 2005 екенін мойындайды. Капитан лейтенант-коммандер Датаны Q-ны бақылап, инженерлік топқа көмектесуге тағайындайды. Q олардың "ғаламның гравитациялық тұрақтысын өзгертуге" болатынын ұсынады. Q адамдық сезімдерді, мысалы, арқаның спазмдарын және аштықты сезіне бастайды. Дата Q-ны "Тен Форвард" лаунжына алып барады. Q өзінің азаптарын басу үшін қандай тағам жақсы екенін сұрағанда, Дата шоколадты мусс ұсынады, себебі ол кеңесші Диана Тройдың депрессияға ұшырағанда шоколадқа жүгінетінін байқаған. Он мусс тапсырыс бергеннен кейін, аштығы Гвинанмен (Вупи Голдберг) кездескенде тез арада басылады, ол Q-ның өлшеулі денесінен пайдаланып, оны шанышқымен қадап жазалайды. Бірден кейін Q-ға Каламарайн деп аталатын газ тәрізді тіршіліктер шабуыл жасайды, олар бұрын Q-дан зәре тигендіктен кек алуға тырысады. Каламарайнның Q-ға шабуыл жасауына жол бермеу үшін қалқандарды көтеріп, Пикард Q-ның олардан қорғану үшін "Энтерпрайзға" паналағанын анықтайды. Q-ның ғаламның гравитациялық тұрақтысын өзгерту туралы идеясы, адам технологиясымен мүмкін емес, бас инженер Ла Форджға (Левар Бертон) шағын көлемде гравитациялық тұрақтыны өзгерту туралы ой келтіреді, ол оны сынап көреді; алайда, сынақ "Энтерпрайздың" қалқандарын төмендетіп, Каламарайнға Q-ға қайтадан шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Дата Q-ны шабуылдан құтқаруға тырысады, бірақ осы әрекетте электр тогына ұшырап, позитрондық миын жоғалады. "Энтерпрайзде" оның болуы күткеннен де көп зиян келтіретінін түсінген Q кемеден шаттлмен кетеді. Каламарайн шаттлға жақындағанда, екінші Q (Корбин Бернсен) шаттлда пайда болып, Q-ға "Энтерпрайзды қорғауға жасаған өзімшіл әрекеті үшін Континуум оған екінші мүмкіндік беруге және оның күшін қайтаруға дайын" екенін хабарлайды. Q қабылдап алады, Каламарайн тіршіліктерін кішірейтіп, қолының алақанына телепорттайды, күшіне қуанып, мақтанады. Басқа Q оған алған сабақтарын ойлау керектігін еске салады, ол кішкентай шетелдіктерді теріс пікірмен жібереді. Q мариачи киімін киіп, "Энтерпрайзға" оралып, тойлайды. Пикардтың ыңғайсыздануымен кетеді, Датаға Q-ға қалай адам болу керектігін көрсеткені үшін сыйлық сыйлайды. Q жоғалып кеткеннен кейін, Дата бір сәт қызу күлкіге батып, "Энтерпрайз" экипажының қалғанын таң қалдырады. Бри'ел айының қауіпсіз орбитаға оралғанын білгеннен кейін Пикард Q жауапты деп болжайды және Q-да адамдық қалдықтар бар екенін айтады, бірақ Пикардтың қолында сигара пайда болады, Q-ның дауысы оған "Дұрыс болжам жасамаңыз" дейді.

Қабылдау

2012 жылы Forbes журналы бұл эпизодты «Жұлдыз жолы: Келесі буын» сериясының үздік он сериясының тізіміне қосты. Олар оны актер Джон Де Лансидің керемет ойын көрсеткенімен, Q туралы тамаша эпизод деп атады. 2019 жылы Майк Блум The Hollywood Reporter үшін жазған мақаласында «Deja Q» эпизодын сериалдың ең жақсы жиырма бес эпизодының қатарына енгізді. Олар бұл эпизодты Q-мен ең жақсы эпизодтардың бірі деп сипаттап, оның Дейтамен арақатынасын «керемет» деп бағалады, оларды «адамдық жағдайды зерттеген достастар» деп атады, сондай-ақ бұл эпизодтың танымал Пикардтың бетін құрметсіздікпен қарауының (facepalm) интернет-меміне бастау болғанын айтты. 2019 жылы Screen Rant «Déjà Q» эпизодын «Жұлдыз жолы: Келесі буын» сериясының үздік он эпизодының бірі деп санайды, оны қызықты, әзілді деп сипаттап, Q-ның «жаңадан сезінген өліммен келісуі керектігін» және эпизодтың жүректі жылытатын аяқталумен бітетінін атап өтті. Сол жылы «Deja Q» ең әзілді тоғызыншы эпизод деп танылды. Variety журналы актер Корбин Бернсеннің тағы бір Star Trek Q кейіпкері рөліндегі қонақ жұлдыз ретіндегі өнерін атап өтті, ол сонымен қатар американдық «L.A. Law» телесериалындағы рөлімен де танымал. 2020 жылы CBR бұл эпизодты Q туралы ең жақсы төртінші эпизод деп мәлімдеді және сол кезде IMDb рейтингісінің 8.6/10 болғанын көрсетті. Олар эпизодты адам болу мағынасын зерттегені, комедиялық көріністері және мейірімділік танытқаны үшін жоғары бағалады. Бұл эпизод 3-ші маусымның 26 сериясын жеті дискіде, Dolby Digital 5.1 аудио трегімен қамтиды. Эпизод «Q Continuum» жинағында шықты. Жинақ 1997 жылдың 30 шілдесінде Paramount Home Video баспасынан жарық көрді және 100 АҚШ долларына сатылды. Оған 12 дюймдік екі жақты оптикалық дискілерде «Перспектива мәселесі» эпизодына дейінгі эпизодтар кірді. Видео NTSC форматында, ағылшын және жапон тілдеріндегі аудио тректерімен бірге шықты.