Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші ұлттар халқы салған жер үйінің қалдықтары
Remains of an earth lodge built by First Nations people
Квигли шұңқыры, сондай-ақ шұңқыр үй немесе жай ғана квигли немесе кекули деп аталатын бұл үйдің қалдықтары, Британ Колумбиясының ішкі аймақтарында және АҚШ-тың Колумбия жазығындағы Бірінші ұлттар халқы салған жер үйі болып табылады. "Quiggly" сөзі nsyilxcǝn тіліндегі qʷc̓iʔ терминінің бұрмаланған айтылуынан пайда болған, ол чинук жаргонында "kickwillie" деп қабылдаған. "Kick willy", "kickwillie" немесе "keekwulee" – бұл чинук жаргонындағы "астында" немесе "ішінде" деген мағынаны білдіретін сөздің әртүрлі жазылу нұсқалары.
A quiggly hole, also known as a pit house or simply as a quiggly or kekuli, is the remains of an earth lodge built by the First Nations people of the Interior of British Columbia and the Columbia Plateau in the United States. The word quiggly comes from a mispronunciation of the nsyilxcǝn term qʷc̓iʔ, which was incorporated into Chinook Jargon as kickwillie. Kick willy, kickwillie, or keekwulee are the spelling variations of the Chinook Jargon word for "beneath" or "under".
Көрінісі мен орналасқан жері
Жер бетінде дөңгелек шұңқырлар түрінде көрінетін, бұрынғы ағаш жабынды үйлердің (жергілікті аталымдары – барабара немесе улакс) қалдықтары. Квиглилер көбінесе "квигли қалалары" деп аталатын үлкен топтарда кездеседі. Кейбір қалаларда жүздеген шұңқырлар болады, бұл мыңдаған адам тұрған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кейбір шұңқырлар бір отбасы немесе үлкен топтар үшін тұрғын үй ретінде пайдаланылған, ал кейбіреулері тек қоймаға арналған болуы мүмкін. Квигли қалалары әдетте күнге толы, суға қолжетімді, сондай-ақ балық, аң және жинауға болатын тағамдарға жақын жерлерде орналасқан. Квигли қалалары мен кішігірім квигли шұңқырлары Британ Колумбиясының оңтүстік аймақтарында, әсіресе Лиллуэт маңындағы Фрейзер каньоны, Томпсон өзені аңғары және Оканаган аңғарының төменгі бөлігіндегі ландшафттың ерекше белгілері болып табылады. Хадсон шығанағының жазығы – бірнеше квигли шұңқырларын қамтитын Форт Чилкотин деп аталатын ескі орналасқан жер. Притчард пен Камлупс арасындағы Томпсон өзенінде де квигли шұңқырлары бар. Квигли шұңқырларынан жергілікті халыққа тиесілі жебе ұштары және сырғаштар сияқты археологиялық заттар табылған. Кейбір тас іздеушілер квигли шұңқырларын қазып, заттар іздеудің қалған тарихи жазбаларды жоятынына сендіреді.
A quiggly hole appears as a circular depression in the ground, the remnants of a former log roofed pithouse (locally named a barabara or an ulax). Quigglies generally come in large groupings known as quiggly towns, some with hundreds of holes indicating a potential population of thousands. Some of these holes were residential for single family or larger groups, while some may have been storage only. Quiggly towns are typically located where solar exposure, water supply, and access to fish, game and gatherable foodstuffs are favorable. Quiggly towns and smaller groups of quiggly holes are common features of the landscape in certain areas of southern British Columbia, notably from the Fraser Canyon near Lillooet across the Thompson River valley and down the Okanagan Valley. Hudson's Bay Flats is the old location of a site called Fort Chilcotin, which contains several quiggly holes. The Thompson River between Pritchard and Kamloops also has quiggly holes. Indigenous artifacts have been recovered from quiggly holes including arrowheads and scrapers. Some rockhounds believe digging around quiggly holes looking for artifacts destroys what little historical record remains.
Археологиялық нысан
Фрейзер каньонындағы ең танымал "құйқы қалалардың" бірі – Китли Крик археологиялық ескерткіші. Ол қазіргі Фонтан және Павильон қауымдастықтарының арасында орналасқан және 115-тен астам құйқы тесігіне ие. Бұл орын формалды археологиялық зерттеулерге тақырып болды. Қазба жұмыстары оның пайда болуы б.з.д. 4800-2400 жылдар аралығында болғанын, ал тұрғын үйлер б.з.д. 1100 жылға дейін жалғасқанын көрсетті. Қысымның себебі – Фрейзер өзенін жапқан құлаудың нәтижесінде көп шақырымға созылған көлдің пайда болуы, соның салдарынан Китли Крик өзен жағалауына жақын болды (қазір ол өзеннің каньонынан биік жазықта орналасқан).
One of the most famous "quiggly towns" in the Fraser Canyon is the Keatley Creek Archaeological Site, between the modern day First Nations communities at Fountain and Pavilion and home of over 115 quiggly holes. It has been the subject of formal archaeological investigation. Diggings have shown its origins to have been between 4,800 BCE and 2,400 BCE, with ongoing habitation up to 1,100 BCE. The reason for the abandonment is believed to have been the collapse of a slide which had blocked the Fraser River, forming a lake reaching upstream many miles, such that the location at Keatley Creek was near the shoreline (it is today on a benchland high above the river's canyon).
Сипаттама
Құрылыстың бұл түрі сақтау үшін, сондай-ақ тұру және тамақ дайындау үшін қолданылған, және оның бастауы тамырлық жертөлелер идеясының дамуынан туындаған болуы мүмкін. Ең күрделі нұсқасында, терең шұңқыр ағаш қаңқасынан жасалған күмбезбен жабылады, содан кейін жермен көміледі. Көбінесе кіреберіс қабырғадағы тесіктен немесе жоғарғы жақтағы от тесігі арқылы баспалдақпен жасалады. Бүгінде "киггли" сөзі көбінесе археологиялық қалдықтарды ғана білдіреді, егер ол туралы әңгімеде немесе тарихта айтылса, жер астындағы қолданыстағы үйді емес. Осыған ұқсас құрылымдар бүгінгі күні алғашқы халықтар қауымдастықтарында кең таралған тер үйлерінде де қолданылады, бірақ олар ағаштардың орнына таяқтардан, ал жердің орнына бұталар мен жамылғылармен жабылады. Тер үйлері сияқты, кейбір кигглилер де бір кезде рәсімдер мен қауымдық жиналыстар үшін пайдаланылған болуы мүмкін.
This type of structure was used for storage as well as housing and cooking, and may have had its origins as an expansion of the concept of a root cellar. In their most elaborate form, a deep pit is covered by a dome made out of a log frame, then covered by earth. Usually entrance is made either by a side hole, or a ladder via the fire hole in the top. Today the word quiggly usually only means the archaeological remains, not an active underground house, if one is being spoken of in a story or a history. Similar structures are used in the sweat lodges that are common in First Nations communities today, though those are made out of sticks instead of logs, with branches and blankets instead of earth as a covering. As with sweat lodges, some quiggly holes were once undoubtedly used for ritual and community as well.
Пайдалану аясы
Британ Колумбиясының оңтүстік жағалауында және Пьюджет бұғазында, қабырғалы ұзын үйлер мен шатырлы құрылыстар көбірек таралғанымен, олар ішкі аймақтың ежелгі халықтарының археологиялық ескерткіштерінің ерекше белгісі болып табылады және маусымдық немесе тұрақты елді мекендер ретінде кездесуі мүмкін. Ішкі аймақтағы квигглилерді қазіргі үлгідегі тұрғын үйлермен алмастыру 19 ғасырдың соңында ғана басталды, ал 20 ғасырдың ортасына дейін жер астындағы үйлерде тұратындар кездесіп отырды. 19 ғасырда Ішкі Алаңның жергілікті халқын қабырғалы үйлерге және "заманауи" тұрғын үйлерге қоныстандыру жөніндегі бастаманы Мария Безупречная Миссионерлік Областы миссионерлік қызметінің аясында жүзеге асырды.
Although found to a limited degree on the southern British Columbia Coast and Puget Sound where log frame longhouses and lean to structures are more common, they are the main trait of native pre Contact archaeology throughout the Interior cultures, and may have variously been either seasonal or permanent settlements. Replacement of quigglies with modern style housing in the Interior only began in the late 19th century, with individual holdouts of active underground house living into the mid 20th century. Efforts to resettle Indigenous peoples of the Interior Plateau in log cabin villages, "modern" housing in the 19th century, were launched by the Missionary Oblates of Mary Immaculate as part of their missionary work.
Қайта құру
Британдық Колумбияның Лиллоут қаласында, Тʼтʼикт қорық қоғамының (ағылшын тілінде "T bird Rancherie") жанындағы Lillooet Tribal Council кеңсесінің маңында жер асты үйінің реконструкциясын көруге болады. St̓át̓imcets тілінде si7xten (SHIH stn) деп аталатын оның дизайны, Спенс көпірінің Нлакаʼпамукс халқымен бірге қоныстанған және үйленген антрополог Джеймс Тейттің жасаған жазбаларына негізделген. Тейт ешқашан Лиллоутқа бармаған, ал si7xten және оның қалған жазбалары туралы білімін сол халықтан және Спенс көпірі халқына үйленген Stʼatʼimc әйелімен сұхбаттасу арқылы алған. Лиллоутта қайта салынған si7xten Тейттің суреттерінің негізінде салынды, сонымен қатар Томпсон және Бонапарт аңғарларындағы жер асты үйлер туралы оның білімі де ескерілді; оның заманында адамдар әлі де онда тұрып жатқан. Қайта құру оның жобаларымен жүргізілді, бірақ салынған si7xten Stʼatʼimc халқы қолданғандарынан мүлдем өзгеше болуы мүмкін, себебі оларды қалай салғандарын білген адамдар, оларды қалпына келтіруге қызығушылық туғанға дейін көп бұрын қайтыс болды. Quiggly қалалары – бұл жергілікті халықтардың жер иелену құқығының кең контекстінде маңызды орындар, олар тек туған жердің символы ғана емес: олар меншік құқығының дәлелі, сондай-ақ егемендікті қоса алғанда, алдын ала баспана құқығын көрсетеді. Quigglyлер мен басқа археологиялық қалдықтардың тізімдері жер иелену процесінің маңызды бөлігі болып табылады және оларды сақтау және зерттеу үшін археологиялық қорғау актілері қолданылуы мүмкін. Quigglyлер Британдық Колумбияның Мұраны сақтау туралы заңына сәйкес мемлекеттік және жеке меншік жерлерінде қорғалады. Көптеген quiggly қалалары салыстырмалы түрде жаңа болғанымен, бірнеше жүз жылға дейін сақталған, ал көптеген басқалары өте көне, мысалы, Китли-Крикте және бүкіл ішкі аймақтарда кездеседі. Сонымен қатар, Алаң мәдениеттерімен қатар, Орегон жағалауында, әдетте тек қана ағаштан жасалған үйлердің орналасқан аймағында, quiggly типтегі құрылымдардың оқшауланған мысалдары бар. Археологтар бұл құрылымдарды бұл аймақта тұрып жатқан атапаскандықтардың ата-бабалары салғанын, олар алғаш рет бұл аймаққа көшіп келгенде өздеріне таныс үй салу стилін қолданғанын болжайды.
A reconstruction of an underground house can be seen by the public near the Lillooet Tribal Council's offices near the reserve community of Tʼtʼikt (in English the "T bird Rancherie") in Lillooet, British Columbia. Called a si7xten (SHIH stn) in the St̓át̓imcets language, its design is based on notes drawn by anthropologist James Teit, who had settled and married in with the Nlakaʼpamux people of Spences Bridge. Teit had never been to Lillooet and based his knowledge of the si7xten and the rest of his notes on that people and from interviews with a Stʼatʼimc woman who had married into the Spences Bridge people. Teit's drawings, upon which Lillooet's rebuilt si7xten was built, also owed to his knowledge of underground houses in the Thompson and Bonaparte valleys; in his day, people still resided in them. The reconstruction proceeded with his designs, with the caveat that the si7xten as built may not exactly resemble those used by the Stʼatʼimc, as those with the knowledge of how they were built died years before there was interest in restoring one. Quiggly towns are important landmarks in the broader context of First Nations land claims, where they are more than symbols of native occupancy: they are the proof of ownership, as well as a priori occupation rights including sovereignty. Inventories of quigglies and other archaeological remains are important parts of the land claims process and archaeological protection acts may be invoked to preserve and study them. Quigglies are protected under the British Columbia Heritage Conservation Act, on both public and private lands. Although many quiggly towns are relatively new, up to a few hundred years, many more are very ancient, as at Keatley Creek, but also throughout the Interior. And in addition to the Plateau cultures, there is an isolated appearance of quiggly type structures on the Oregon Coast, in what is otherwise exclusively log frame/housepost housing area. Its occupants are believed by archaeologists to have been ancestors of the Athapaskan people resident in the area now, who had originally used their familiar style of housing when they first migrated into the region.